O Żołnierzach Wyklętych w PRL
Biogramy z książki Tadeusza Swata
“Przed Bogiem i Historią. Księga ofiar komunistycznego reżimu w Polsce lat 1944-1956 – Mazowsze”
1. STRACENI W WIĘZIENIU MOKOTOWSKIM
Stanisław ABRAMOWSKI (1922–1948)
Ur. 25 II 1922 w m. Zawoda, gm. Chruścicie, pow. Mińsk Mazowiecki, syn Adama i Kazimiery z Olszewskich, zamieszkały na kolonii Karczunek, gm. Chruścice. W okresie okupacji niemieckiej w AK nosił ps. „Bury”. We wrześniu 1944 powołany do wojska, służył w 15. pp, skąd w 1945 zdezerterował. W czerwcu 1946 zwerbowany do oddziału WiN Janusza Kotowskiego „Mściciela”, działającego na terenie pow. Mińsk Mazowiecki. Ujawnił się 31 III 1947 w Węgrowie, ale już w czerwcu powrócił do oddziału „Mściciela”. Nosił tu ps. „Partyzancik”. W listopadzie 1947 po rozbiciu oddziału i ujęciu jego dowódcy przez UB początkowo ukrywał się we wsi Abramy, a w grudniu związał się z oddziałem WiN Zeskiewicza i Zygmunta Jezierskiego. Po miesiącu wrócił do domu rodzinnego, nadal się ukrywając. Ujęty 26 IV 1948. WSR w Warszawie 21 VII 1948 na sesji wyjazdowej w Kałuszynie, pow. Mińsk Mazowiecki, oskarżając go o udział w „bandzie WiN” i dziesięć napadów na spółdzielnie i członków PPR, skazał go w trybie doraźnym na karę śmierci. Rozprawa odbyła się w obecności tysiąca osób. Razem z A. na karę śmierci skazano: Feliksa Bąka i Czesława Chrzanowskiego. W prośbie o łaskę Kazimiera Abramowska, matka skazanego, pisała: „Miarkuję ja sobie, że za sroga to kara na moje dziecko. Bo ja uważam, że sprawa z nim beznadziejna nie jest”. Bierut z prawa łaski nie skorzystał. Stracony 30 VII 1948 w więzieniu mokotowskim.
Bernard Antoni ADAMECKI (1897–1952)
Ur. 12 VII 1897 w Dolnych Marklewicach, pow. Frysztad, na Śląsku Cieszyńskim, syn Bernarda i Józefiny z Kijonków, uczył się w Marklewicach, od 1909 w Szkole Wydziałowej w Dąbrowie Śląskiej. Jesienią 1916 został wcielony do armii austriackiej. W 1917 ukończył Szkołę Oficerów Rezerwy Piechoty w stopniu ppor. Od listopada 1918 w WP, m.in. dowodził kompanią bielską w czasie akcji plebiscytowej na Śląsku Cieszyńskim, trzykrotnie ranny. W 1920 na własną prośbę przeniesiony do lotnictwa. Po ukończeniu w 1921 Oficerskiej Szkoły Obserwatorów Lotniczych w Toruniu, a następnie Niższej Szkoły Pilotów w Bydgoszczy był pilotem w 6. eskadrze w Krakowie, a od 1924 dowodził eskadrami myśliwskimi w Szkole Podchorążych Lotnictwa w Dęblinie i 3. pl w Poznaniu. Od 1927 wykładowca w Wyższej Szkole Lotniczej w Dęblinie. W 1939 w Sztabie Generalnym WP, w kampanii wrześniowej 1939 szef sztabu Dowództwa Lotnictwa Armii „Modlin”, ranny. Z niemieckiej niewoli zwolniony na skutek starań rodziny, wrócił do Warszawy. W konspiracji od przełomu 1939/1940. Komendant ZWZ gen. Stefan Rowecki „Grot” zaproponował mu zorganizowanie sztabu lotniczego. Kierował nowo powstałym Szefostwem Lotnictwa (kryptonim „Bociany”, później „Parasol”), podporządkowanym V Oddziałowi KG ZWZ. 1940–1944 zorganizował 483 zrzuty do kraju, w kwietniu 1943 został mianowany płk. W powstaniu warszawskim ranny, niewolę spędził w obozie przejściowym VIII B Lamsdorf (Łambinowice) i w oflagu II C Woldenberg (Dobiegniew).
Powrócił do kraju, chciał nadal służyć w wojsku. Został dublerem komendanta (komendantem był oficer sowiecki) Wojskowej Szkoły Pilotów w Dęblinie. Od połowy 1946 był dublerem komendanta, a następnie komendantem Wojskowej Szkoły Technicznej (od maja 1946 Technicznej Szkoły Lotniczej, obecnie Wojskowa Akademia Techniczna) w Boernerowie. Miał być awansowany do stopnia gen. Schorowany, w grudniu 1949 został przeniesiony do rezerwy i na emeryturę. Aresztowany 21 X 1950 w szpitalu, oskarżony o szpiegostwo i spiskowanie przeciwko ludowemu państwu, pod wpływem tortur przyznał się do winy, kilkakrotnie odwoływał zeznania, chciał popełnić samobójstwo, nie mogąc pogodzić się z narzuconą mu rolą. W tzw. procesie odpryskowym 13 V 1952 skazany przez NSW na karę śmierci, mimo że prokurator żądał długoletniego więzienia. Bierut nie skorzystał z prawa łaski. Stracony 7 VIII 1952. Zrehabilitowany 27 IV 1956. Odznaczony m.in. srebrnym i złotym Krzyżem Zasługi, Orderem Virtuti Militari V i IV kl., Krzyżem Grunwaldu III kl., Krzyżem Partyzanckim i pośmiertnie Krzyżem AK (1968). Symboliczny grób w kwaterze lotników na Cmentarzu Wojskowym w Warszawie.
Wacław ALCHIMOWICZ (1914–1948)
Ur. 6 V 1914 w osadzie Kramnik, pow. Suwałki, syn Józefa i Anny z Pruszyńskich, zamieszkały w Warszawie. W Suwałkach ukończył szkołę powszechną i gimnazjum. 1936–1937 w Szkole Podchorążych Rezerwy Artylerii we Włodzimierzu Wołyńskim. Po jej ukończeniu w stopniu pchor. otrzymał przydział do 3. pa w Wilnie. Po zakończeniu służby wojskowej w 1937 studiował na Wydziale Rolnym Uniwersytetu Wileńskiego. Jako ppor. 10. pal walczył w kampanii wrześniowej 1939, 6 X 1939 dostał się do niewoli niemieckiej. Zbiegł, wrócił do Wilna w pierwszej połowie listopada, kontynuował studia rolnicze. W kwietniu 1942 podczas pobytu w Wasyliszkach wstąpił do AK, był zastępcą, a od przełomu lipca i sierpnia 1942 dowódcą kompanii. Występował pod ps. „Kazik” i „Romek”. W styczniu 1943 podejrzany o kontakty z partyzantami sowieckimi, pozbawiony dowództwa. W czerwcu wznowił działalność konspiracyjną jako dowódca grupy działającej w terenie poza strukturami organizacyjnymi AK.
W styczniu 1944 zorganizował oddział polski przy Brygadzie im. Komsomołu Leninowskiego, rozwiązany w końcu sierpnia 1944. Jesienią wrócił do Wilna. Do kwietnia 1945 pracował w Związku Patriotów Polskich, a od lipca 1945 w MBP. Od maja 1946 naczelnik III Wydziału IV Departamentu. W marcu 1946 nawiązał kontakt z przedstawicielami obszaru centralnego WiN, m.in. z Leszkiem Kuchcińskim „Leszkiem” i Tadeuszem Płużańskim „Tadeuszem”. Aresztowany 5 V 1947 i oskarżony o „zdradę tajemnic państwowych” oraz planowanie zamachów na „mózgi MBP”. Miał nosić ps. „Andrzej”. 19 I 1948 WSR w Warszawie skazał go na karę śmierci. Bierut nie skorzystał z prawa łaski. Stracony 11 II 1948. Odznaczony Krzyżem Partyzanckim, Medalem za Zwycięstwo oraz srebrnym Krzyżem Zasługi. „W mojej świadomości na zawsze pozostanie kimś ważnym. Kontynuował patriotyczne tradycje swojej rodziny. Tak jak wielu Polaków z Jego pokolenia walczył o wolność” – napisze po latach jego córka, Ewa.
Waldemar BACZAK ([1922]1928–1947)
Ur. 18 X 1922 lub 15 XI 1928 w Warszawie, syn Kazimierza i Ireny z Krzyżanowskich, zamieszkały w Warszawie. Uczył się w Męskim Gimnazjum i Liceum Tow. im. Jana Zamoyskiego, ukończył je na tajnych kompletach w marcu 1940. W 1942 studiował na Wydziale Prawa konspiracyjnego UW. W konspiracji od jesieni 1942, kierował referatem więziennym kontrwywiadu wydziału II KO Warszawa AK, a od jesieni 1943 równocześnie dowodził grupą rozpoznawczą Kedywu Okręgu Warszawa AK. Nosił wtedy ps. „Młody”. Opracował projekt wysadzenia w powietrze gmachu gestapo w al. Szucha przy pomocy wozu-bomby, pomysł ten nie został zrealizowany. W 1944 ukończył z pierwszą lokatą tajną podchorążówkę, awansując do stopnia kpr. pchor. W powstaniu warszawskim pod ps. „Arne” dowodził drużyną w 2. plutonie kompanii B-3 pułku AK „Baszta” na Mokotowie, pięciokrotnie ranny, w tym dwukrotnie ciężko, po rekonwalescencji w oddziale II sztabu 10. DP AK. Po kapitulacji powstania – w Krakowie, gdzie kontynuował studia na Wydziale Prawa UJ, we wrześniu 1945 uzyskując dyplom magistra praw.
Przeniósł się do Warszawy. Brał udział w pracach dokumentacyjnych pułku AK „Baszta” i pracach ekshumacyjnych poległych powstańców pułku, będąc kierownikiem sekcji dokumentacyjnej i członkiem sekcji ekshumacyjnej. W Warszawie podjął studia doktoranckie na Wydziale Prawa UW, był przewodniczącym Sądu Koleżeńskiego Studentów Uniwersytetu, pracował jako urzędnik w Ministerstwie Spraw Zagranicznych. Od listopada 1945 w WiN, ps. „F 25”, „Henryk”, kierował referatem w wydziale informacji Zarządu Obszaru Centralnego. Aresztowany 17 XI 1946, w procesie WiN przed WSR w Warszawie 14 I 1947 wraz z Ksawerym Grocholskim i Witoldem Kalickim skazany na karę śmierci. NSW 17 II 1947 wyrok ten utrzymał w mocy.
Nie prosił o łaskę, ale o darowanie mu życia błagali Bieruta: dziadek – 91-letni Antoni Baczak, babka i chrzestna, 83-letnia Maria Krzyżanowska, matka – Irena Baczak, Towarzystwo „Bratnia Pomoc” studentów UW. W obronę podwładnego mocno zaangażował się dowódca kompanii B-3 pułku AK „Baszta” kpt. Michał Juchnicki „Wicher”. 16 II 1947 do kancelarii Bieruta nadszedł z Gentofl (Dania) telegram z prośbą o łaskę dla trzech skazańców: Grocholskiego, Kalickiego i B., nadany przez Emila Dehna, znanego duńskiego publicystę i dziennikarza1. Bierut nie skorzystał z prawa łaski. Stracony 24 II 1947. Zadziwia pośpiech wykonania wyroku, tłumaczony zapewne rosnącymi protestami opinii społecznej. Izba Wojskowa SN 8 III 1991 nakazała zmienić orzeczenia b. WSR Warszawie i b. NSW i oskarżonych uniewinnić. Odznaczony Krzyżem Walecznych, srebrnym Krzyżem Zasługi, Medalem Zwycięstwa i Wolności.
Józef BAHYRYCZ (1925–1952)
Ur. 29 VI 1925 we Lwowie, syn Leona i Anny z Szepiłów, zamieszkały w m. Modlin-Twierdza. Do szkoły powszechnej uczęszczał w Podhaczykach i we Lwowie, do gimnazjum we Lwowie; ukończył jeszcze szkołę handlową. W lutym 1945 ochotniczo wstąpił do LWP, służył początkowo w 2. pp w Krakowie, następnie uczył się w Podoficerskiej Szkole Piechoty w Warszawie. Po ukończeniu kursu mechaników lotnictwa w stopniu plut. służył jako starszy mechanik lotniczy w 4. plsz w Bydgoszczy. Następnie przeniesiony do Modlina. W służbie zbierał pochwały i nagrody. W końcu 1950 stworzył „kółko koleżeńskie”, organizację skupiającą podoficerów „niezadowolonych ze służby wojskowej, negatywnie ustosunkowanych do ustroju”. Organizował zebrania w Modlinie i Nowym Dworze Mazowieckim; członkowie organizacji zamierzali ochronić się przed wywiezieniem na Wschód, na zebraniach omawiali sytuację międzynarodową, planowali ucieczkę na wypadek wybuchu III wojny światowej. Planowali wsypać cukier do zbiorników na paliwo samolotu dowódcy jednostki.
Grupa odbyła ledwie cztery zebrania organizacyjne i gdy znajdowała się już właściwie w fazie rozkładu, 14 VII 1951 aresztowano dwu najbardziej aktywnych jej członków: B. i sierż. Antoniego Parzyńskiego. W jednym z tzw. procesów odpryskowych „spisku w wojsku” 8 XII 1951 WSO I w Warszawie skazał B. na karę śmierci. NSW 6 I 1952 wyrok ten utrzymał w mocy. Bierut nie skorzystał z prawa łaski. Stracony 5 III 1952. W 1957 wyszło na jaw, że „oficerowie informacji wojskowej lotnictwa od samego początku byli szczegółowo informowani o działalności grupy koleżeńskiej”, gdyż w jej składzie udało się umieścić dwóch agentów: sierż. Eugeniusza C. i sierż. Tadeusza G. Agenci prowokowali działalność, byli inspiratorami i wykonawcami akcji z wsypywaniem cukru do zbiorników samolotu (agent Informacji Wojskowej kupił 250 g cukru, z czego 100 g zjadł, resztę – na oczach B., który pilnował drzwi hangaru – wsypał do rękawiczki), namawiali też B. do organizowania wybuchów na terenie jednostki.
Jak ujawnił NSW 31 X 1957, „prowokację tą inspirowali oficerowie organów informacji prowadzący rozpracowanie B.”. Gdy grupa znalazła się w fazie rozkładu, aby zapobiec jej rozpadowi, podjęto aresztowania. NSW po rozpatrzeniu sprawy pod kryptonimem „Mechanicy” 31 X 1957 wyrok b. WSO w Warszawie uchylił w całości. W niektórych źródłach błędnie: Bachyrycz.
Piotr BAŃCZYK (1906–1952)
Ur. 4 VII 1906 w Libiszowie, pow. Opoczno, syn Jana i Katarzyny z Jakubczyków, brat przywódcy chłopskiego Stanisława Bańczyka. Aresztowany w 1951, oskarżony o to, że w okresie okupacji niemieckiej współpracował z okupantem i występował przeciw działaczom lewicowym. Pozostawał „pod wpływem brata” – jak zapisano w uzasadnieniu wyroku. 3 XII 1951 przez Wydział IV Karny SW dla m.st. Warszawy skazany na karę śmierci. Stracony 21 X 1952. Wiele wskazuje, że fingowany proces miał na celu dyskredytację ruchu ludowego.
Zdzisław Jerzy BARBASIEWICZ (1909–1952)
Ur. 21 XI 1909 w Korytnicy, pow. Węgrów, syn nauczyciela Jana i Heleny z Frydrychiewiczów. Szkołę powszechną ukończył w Węgrowie, maturę złożył (1927) w Gimnazjum oo. Salezjanów w Sokołowie Podlaskim, następnie wstąpił do Oficerskiej Szkoły Podchorążych Piechoty w Komorowie-Ostrowi Mazowieckiej. Po jej ukończeniu w 1932 jako ppor. otrzymał przydział do 22. pp w Siedlcach, był dowódcą plutonu. Przechodził kolejne szczeble kariery wojskowej, był m.in. adiutantem pułku. W styczniu 1939 został skierowany na kurs dowódców kompanii do Centrum Wyszkolenia Piechoty w Rembertowie. Kampanię wrześniową 1939 odbył w 95. pp 39. DP, walczył pod Dęblinem, Krasnymstawem, Cześnikami, Suchowolą i Krasnobrodem. Po kapitulacji dywizji zamierzał wracać do Siedlec, zmienił jednak zdanie i w Parczewie objął dowództwo jednego z pododdziałów SGO „Polesie” gen. bryg. Franciszka Kleeberga.
Walczył do ostatniego rozkazu, który dotarł do niego w okolicach wsi Krzywda koło Łukowa. Do Siedlec powrócił w listopadzie 1939 i natychmiast, zgodnie z rozkazem gen. Kleeberga, rozpoczął działalność w konspiracji. Z kadry byłego 22. pp zorganizował grupę konspiracyjną, podporządkowując ją POZ, scalonej później z AK. Poszukiwany przez gestapo, ukrywał się pod Siedlcami, potem w Warszawie. Tu w konspiracji pod ps. „Jur” był wykładowcą w tajnej podchorążówce AK na Ochocie, uczestniczył w akcji wysadzenia pociągu przewożącego oddziały SS na front wschodni (7 XII 1943 w Czesławicach na Lubelszczyźnie). W 1944, przed wybuchem powstania warszawskiego, wysłany przez dowództwo poza teren stolicy. W listopadzie 1944 powołany do LWP, nie przyznał się do konspiracyjnej działalności w AK, podjął służbę w Sztabie Generalnym LWP w Lublinie. Początkowo związany z Oddziałem I, następnie został szefem Oddziału II.
Awansował kolejno do stopnia płk. W 1949 zwolniony z wojska, przeszedł na emeryturę, pracował w Generalnej Dyrekcji Przedsiębiorstwa „Film Polski”. 17 IV 1950 aresztowany, torturowany w śledztwie, wymuszono na nim przyznanie się do „nielegalnej działalności konspiracyjnej”. W jednym z tzw. procesów odpryskowych w LWP 29 X 1951 skazany na karę śmierci. „Do przypisywanych mi w śledztwie przestępstw ani się nie poczuwam, ani przyznaję” – pisał w skardze do Zgromadzenia Sędziów NSW. Zgromadzenie skargę odrzuciło, Bierut nie skorzystał z prawa łaski. Stracony 10 I 1952, zginął jako pierwszy z dwudziestu straconych w tych procesach oficerów LWP. Zrehabilitowany w 1956. Symboliczny nagrobek na Cmentarzu Wojskowym w Warszawie. Był odznaczony: dwukrotnie Orderem Virtuti Militari V kl., Polonia Restituta, brązowym, srebrnym i złotym Krzyżem Zasługi, Krzyżem Partyzanckim, Krzyżem Walecznych, Orderem za Warszawę, Orderem za Odrę i Nysę, Orderem Odrodzenia Polski V kl.
Józef BATORY (1914–1951)
Ur. 20 II 1914 w Weryni, pow. Kolbuszowa, syn Jana i Petroneli z Wil-ków. Maturę otrzymał w prywatnym koedukacyjnym gimnazjum w Kolbu-szowej, następnie odbywał służbę wojskową w 2. psk, walczył w kampanii wrześniowej 1939. W czasie okupacji niemieckiej działał w ZWZ-AK jako oficer łączności obwodu AK Kolbuszowa, a następnie komendant obwodu. Działalność niepodległościową kontynuował w szeregach „Nie”, DSZ i WiN, wchodził w skład IV ZG tej organizacji. Używał ps. „Argus”, „Orkan”, „Skalski”, „Wojtek”. Aresztowany 27 XII 1947, po trzyletnim śledztwie, wraz z całym IV ZG WiN (Franciszkiem Błażejem, Łukaszem Ciepliń-skim, Karolem Chmielem, Mieczysławem Kawalcem, Adamem Laza-rowiczem, Józefem Rzepką) 14 X 1950 skazany przez WSR w Warszawie na karę śmierci, stracony 1 III 1951.
Stanisław BĄCZEK (1922–1949)
Ur. 3 VII 1922 w m. Oborczysko, gm. Baranowo, pow. Przasnysz, syn Franciszka i Marianny z Burakiewiczów. Nie są znane jego losy w czasie okupacji niemieckiej. W listopadzie 1947 wstąpił do oddziału NZW, przyjął ps. „Wiewiórka”. Oddział działał w powiatach Przasnysz i Ostrołęka. Aresztowany 3 X 1948, skazany przez WSR w Warszawie na karę śmierci. Bierut nie skorzystał z prawa łaski. Stracony 14 V 1949.
Feliks BĄK (1926–1948)
Ur. 4 VI 1926 w Janowie, gm. i pow. Mińsk Mazowiecki, syn Jana i Józefy ze Smugów, z zawodu szewc. Od stycznia 1947 do kwietnia 1948 należał do oddziału WiN Janusza Kotowskiego „Mściciela”, działającego na terenie pow. Mińsk Mazowiecki. Nosił wówczas ps. „Dąbek”. Ujawnił się w kwietniu 1947, ale już we wrześniu powrócił do oddziału. Po rozbi-ciu bojówki „Mściciela” i ujęciu dowódcy w październiku 1947 ukrywał się z Czesławem Chrzanowskim „Kwiatkiem”. „Głód był powodem ra-bunków” – pisał potem, tłumacząc napad na restaurację i spółdzielnię w Wiśnie-wie. Ujęty 4 VI 1948 przez KBW w Garczynie Dużym, gm. Chruścice. WSR w Warszawie w trybie doraźnym na sesji wyjazdowej w Kałuszynie 21 VII 1948 skazał go na karę śmierci. Razem z B. na karę śmierci skazano Stanisława Abramowskiego i Czesława Chrzanowskiego. Bierut nie skorzystał z pra-wa łaski. Stracony 30 VII 1948.
Tadeusz BEJT (1923–1949)
Ur. 20 V 1923 w Mąkolinie, pow. Płock, syn Czesława i Anny z Homolków. Mieszkał w sąsiednim majątku Leksyn, do 12. roku życia uczył się w domu. Miał wychowawcę Niemca, co istotnie wpłynęło na jego losy. Od 1935 w Męskim Gimnazjum im. Tow. Jana Zamoyskiego w Warszawie. W stolicy także w okresie okupacji niemieckiej. Należał do AK, był kurierem KG, uczęszczał na tajne kursy rolnicze, zarobkował, jeżdżąc rikszą. W styczniu 1944 przeszedł szkolenie służb do zadań specjalnych i w kwietniu został wysłany jako kurier na Wołyń. 30 kwietnia dotarł do dowódcy 27. Wołyńskiej DP AK mjr. Tadeusza Sztumberk-Rychtera. W lipcu 1944 dywizja została zmuszona przez Sowietów do złożenia broni w Lasach Parczewskich. Walczył następnie w powstaniu warszawskim.
W czerwcu 1945 aresztowany przez UBP, ale wkrótce zwolniony. Niespełna dwa miesiące później nielegalnie opuścił kraj, przez Kudowę–Pragę–Pilzno docierając do Monachium i Murnau. Wkrótce osiadł w Ankonie (Włochy) i tam zdecydował się pełnić rolę kuriera. Organizował drogi kurierskie i punkty przerzutowe na granicy polsko-niemieckiej, a także przerzuty z kraju na Zachód osób ściganych przez służby bezpieczeństwa i rodzin pozostających za granicą oficerów 2. Korpusu gen. Władysława Andersa. Był parokrotnie w Polsce. Zamieszkał w strefie angielskiej Berlina. W 1948 porwany ze swego mieszkania w Berlinie, w piżamie przewieziony do Warszawy i osadzony w więzieniu mokotowskim. WSR w Warszawie 18 XI 1948 skazał go na karę śmierci. Bierut nie skorzystał z prawa łaski. Stracony 11 II 1949. Odznaczony Krzyżem Wale-cznych za działalność kurierską w latach okupacji niemieckiej. 22 I 1993 SWOW stwierdził nieważność wyroku b. WSR w Warszawie.
Zbigniew BERNATOWICZ (1924–1949)
Ur. 14 II 1924 w Radzyniu Podlaskim, syn Stefana i Karoliny z Kiełbów. W okresie okupacji niemieckiej żołnierz AK. Po zakończeniu wojny pozostał w konspiracji na Rzeszowszczyźnie, najpierw w AK, potem w WiN. Nosił wówczas ps. „Basia”, „Miś”, „Zdzichu”. Od lutego 1947 był kierownikiem łączności komórki informacyjno-wywiadowczej ZG WiN pod kryptonimem „Instytut Bakteriologiczny”. Aresztowany 7 II 1948. WSR w Warszawie 8 X 1948 skazał go na karę śmierci. Stracony 27 I 1949.
Jan BIELSKI (1924–1952)
Ur. 27 IV 1924 w Motyczu, pow. Puławy, syn Romualda i Eugenii z Bejgrowiczów (Rejgrowiczów). Ukończył Gimnazjum im. Czartoryskich w Puławach, maturę złożył na tajnych kompletach. W 1940 związał się z organizacją MWP, działał w sekcji szkoleniowej, nosił ps. „Donald” i „Zieliński”. Aż do upadku powstania warszawskiego działał również w Narodowej Organizacji Walki SN, był członkiem wydziału specjalnego przy Okręgu Stołecznym, nosił ps. „1414”. Po upadku powstania wywieziony do Niemiec, przebywał w obozach. W październiku 1945 transportem repatriacyjnym wrócił do kraju. Nawiązał kontakt z członkami SN. W styczniu 1946 z bratem Jerzym przerzucony nielegalnie do Czechosłowacji, stąd z pomocą angielskiego Czerwonego Krzyża dostał się do Murnau w Niemczech. Zwerbowany przez Intelligence Service, z fałszywymi dokumentami na nazwisko Jan Pińkowski 11 VI 1945 nielegalnie przerzucony do Polski. Nocą tego dnia zatrzymany w Lubaniu i przekazany UBP. Przewieziony do MBP w Warszawie, „wyraził chęć współpracy” z organami bezpieczeństwa. Zwolniony, ale 24 VIII 1951 ponownie aresztowany po „zdemaskowaniu jego dwulicowej działalności”. 30 XI 1951 WSR w Warszawie skazał go na karę śmierci. Bierut nie skorzystał z prawa łaski. Stracony 25 I 1952.
Witold BIKULICZ (1927–1952)
Ur. 9 I 1927 w m. Dukszty na Kresach Wschodnich, syn Nikodema i Józefy z Pietkiewiczów. W 1947 repatriował się do Polski, a w 1951 przedostał się do Berlina Zachodniego. 26 IV 1951 w czasie nielegalnego przekraczania granicy zatrzymany przez WOP. Oskarżony o działalność szpiegowską, 10 I 1952 przez WSR w Warszawie skazany na karę śmierci. Stracony 5 III 1952.
Antoni BŁASZCZYŃSKI (1903–1951)
Ur. 22 VII 1903 w Łodzi, syn Antoniego i Anny z Urbańskich, zamieszkały w Warszawie. 1919–1939 w wojsku, ukończył Wyższą Szkołę Wojenną w Warszawie (1934), został oficerem zawodowym. W kampanii wrześniowej 1939 walczył w SGO „Narew”. W okresie okupacji niemieckiej w konspiracji, początkowo w POZ, następnie w AK. W 1942 aresztowany przez Niemców i wywieziony do obozu koncentracyjnego w Niemczech. Po wyzwoleniu obozu przez wojska amerykańskie nawiązał kontakt z Brygadą Świętokrzyską NSZ. Wrócił do kraju i tu w nieznanych bliżej okolicznościach podjął współpracę z GZI WP. W lutym 1946 wyjechał do Niemiec, ale – jak mu to później zarzucano – nadsyłał stamtąd meldunki dezinformacyjne. Amerykański kontrwywiad (CIC) aresztował go już po czterech miesiącach, ale w marcu 1947 zwolnił. W maju 1947 transportem repatriacyjnym wrócił do kraju. Zgłosił się do GZI WP, został skierowany do sekcji konserwacji i higieny w Departamencie Żywnościowo-Mundurowym MSW. Aresztowany 20 V 1949, oskarżony o szpiegostwo. WSR w Warszawie 16 II 1951 skazał go na karę śmierci. Bierut nie skorzystał z prawa łaski. Stracony 31 VIII 1951.
Franciszek BŁAŻEJ (1907–1951)
Ur. 27 X 1907 w Nosówce, gm. Boguchwała, pow. Rzeszów, w rodzinie chłopskiej, syn Łukasza i Marii z Kalandyków, zamieszkały w Krakowie. W 1932 ukończył Szkołę Podchorążych w Komorowie-Ostrowi Mazowieckiej, służył w 88. pp, w stopniu por. walczył w kampanii wrześniowej 1939. W czasie okupacji niemieckiej w szeregach SZP-ZWZ-AK, początkowo jako oficer szkoleniowy, a następnie oficer operacyjny Inspektoratu AK Rzeszów. Nocą z 7 na 8 X 1944 uczestniczył w akcji odbicia więźniów z więzienia w Rzeszowie. 1945–1947 działał w WiN. Był kierownikiem wydziału propagandy Obszaru Południowego WiN, a od grudnia 1946 aż do aresztowania w październiku 1948 prezesem. Współredagował pismo „Orzeł Biały”, wydawał broszury i ulotki. Używał ps. „Tadeusz”, „Poleski”, „Roman” i „Bogusław”. Aresztowany 2 IX 1947. Po trzyletnim śledztwie, okrutnie torturowany, w procesie IV ZG WiN (razem z Józefem Batorym, Karolem Chmielem, Łukaszem Cieplińskim, Mieczysławem Kawalcem, Adamem Lazarowiczem i Józefem Rzepką) skazany przez WSR w Warszawie 14 X 1950 na karę śmierci. Stracony 1 III 1951.
Kazimierz BŁAŻEJOWSKI (1920–1950)
Ur. 23 VII 1920 w Niewodnej, pow. Krosno, syn Stanisława i Anieli z Bierówków. Po ukończeniu w 1934 szkoły powszechnej w rodzinnej miejscowości pracował w gospodarstwie ojca. 1937–1939 uczęszczał do szkoły rolniczej w Suchodołach, pow. Krosno. W 1940 zagrożony aresztowaniem, nielegalnie przedostał się do ZSRR, zamierzając dotrzeć do Rumunii. W sierpniu 1940 zatrzymany przez milicję sowiecką i osadzony w więzieniu we Lwowie. W lutym 1941 przewieziony do Starobielska, tu sądzony, za nielegalne przekroczenie granicy i ukrywanie się skazany na 5 lat obozu pracy. Wywieziony do Workuty, wkrótce jednak na podstawie amnestii zwolniony. Wyjechał do Uzbekistanu, pracował w kołchozie im. K. Woroszyłowa, w lutym 1942 wyjechał do Buchary.
Zgłosił się do armii polskiej gen. Władysława Andersa, otrzymał przydział do 5. eskadry lotniczej, z nią w marcu 1942 przez Iran, Indie i Afrykę Południową dostał się do Wielkiej Brytanii. W lipcu 1942 odkomenderowany do Marynarki Wojennej, jako radiosygnalizator służył na okręcie wojennym „Orkan”. Do maja 1943 odbył trzy rejsy w konwojach alianckich do Murmańska. Od maja do grudnia 1943 w służbie ochrony wybrzeża, a następnie do końca 1944 jako radiooperator na krążowniku „Dragon” i okręcie wojennym „Ślązak”. Od stycznia do sierpnia 1945 służył na ścigaczach S-7 i S-8. Urlopowany, wyjechał do Londynu, pracował w administracji tygodnika PSL „Jutro Polski” i Radzie Demokratycznej, pomagając w rozwożeniu literatury polskiej do obozów wojskowych. W grudniu 1945 za pośrednictwem Polskiej Misji Wojskowej w Londynie wrócił do kraju. Po krótkim pobycie u rodziców w Niewodnej, w styczniu 1946 osiadł w Gdyni, podejmując pracę radiooperatora w Państwowym Instytucie Hydrometeorologicznym. We wrześniu przeniósł się do Warszawy i pracował jako radiooperator na liniach krajowych PLL LOT. W czerwcu 1947 zwolniony w ramach redukcji załóg lotniczych. Według aktu oskarżenia to wówczas rozpoczął pracę wywiadowczą na rzecz wywiadu francuskiego.
W początkach września 1947 mocodawcy zaproponowali mu nielegalny wyjazd do Francji na kurs dywersyjny. Nocą z 9 na 10 września, wraz z kolegą, w okolicach Międzylesia nielegalnie przekroczył granicę na rzece Orlicy, zamierzając przez Czechosłowację dostać się na Zachód. Już po czeskiej stronie uciekinierzy zmylili drogę i postanowili wrócić do Polski. Ponownie przeszli granicę w okolicach Lądka Zdroju i tam zatrzymał ich patrol WOP. Skutecznie udawali zbłąkanych turystów i zostali zwolnieni. B. z nowymi zadaniami udał się do Szczecina, a potem do Wrocławia. Badał sowieckie i polskie lotniska wojskowe, wiadomości zdobywając w okolicznych barach. 7 II 1949 zatrzymany w Warszawie, ale natychmiast zwolniony, gdyż dobrowolnie zaoferował współpracę z organami bezpieczeństwa. Od współpracy „uchylił się” – jak to określał późniejszy akt oskarżenia – przez ponad rok ukrywając się.
W Warszawie Francuzi przekazali mu fałszywe dokumenty na nazwisko Piotr Wietecha, ale odtąd pozostawiony został samemu sobie. Ścigany, nocował na dworcach, u znajomych, dorywczo pracował, by zarobić na utrzymanie, często zmieniał miejsca pobytu, wędrując pieszo właściwie po całym kraju. 9 II 1950 nocą w okolicach Sycowa koło Kępna zatrzymany przez patrol MO i przekazany do PUBP w Kępnie. WSR w Warszawie 27 VI 1950 skazał go na karę śmierci. Bierut nie skorzystał z prawa łaski. Stracony 14 VIII 1950. 8 IX 1991 SWOW stwierdził nieważność wyroku byłego WSR w Warszawie. W niektórych listach straconych i materiałach błędnie – Błażejewski.
Józef BOGUSZEWSKI (1916–1951)
Ur. 2 XII 1916 w Cetlinie, gm. Gozdowo, pow. Płock, syn Czesława i Janiny z Pruchińskich, „bogaczy wiejskich”, jak zapisano w wyroku. W 1937 ukończył szkołę rolniczą w Niegłosach, a 1938–1939 odbywał służbę wojskową w 4. psk w Płocku. W kampanii wrześniowej 1939 w stopniu kpr. walczył w Nowogródzkiej Brygadzie Kawalerii, ciężko ranny w bitwie pod Lwowem. W czasie okupacji hitlerowskiej był żołnierzem PZP, a od 1942 AK, pełnił funkcję komendanta placówki Lelice w obwodzie płockim AK, był także żołnierzem w oddziale Kedywu Stefana Bronarskiego. Od czerwca 1945 do czerwca 1950 należał do organizacji niepodległościowych ROAK i NZW (wg aktu oskarżenia: NOW, a następnie NSZ). Pod ps. „Janusz”, „Lew” dowodził oddziałem operującym w powiatach: Lipno, Mława, Płock, Płońsk, Rypin, Sierpc i Włocławek. Ujęty 11 VI 1950, przez WSR w Warszawie 7 V 1951 skazany na karę śmierci. Bierut nie skorzystał z prawa łaski. Stracony 1 XII 1951.
Władysław BOROWIEC (1916–1948)
Ur. 29 III 1916 w Chicago (USA), syn Jana i Magdaleny z Karasiów, księgowy, zamieszkały w Poznaniu. W 1920 rodzina wróciła do Polski. Szkołę powszechną ukończył w Kopyczyńcach (Tarnopolskie), a Liceum Przemysłowo-Handlowe w 1938 w Poznaniu. W tymże roku przyjęty do podchorążówki, po jej ukończeniu ze stopniem plut. pchor. przydzielony do 17. DP w Gnieźnie, ale zwolniony z wojska ze względu na wadę serca. We wrześniu 1939 ochotniczo zgłosił się do wojska, w Warszawie bronił szosy radzymińskiej, walczył na wschodzie, po klęsce kampanii wrócił do Kopyczyńców. Od początku okupacji niemieckiej działał w konspiracji, nosił ps. „Żbik”. W 1943 w obawie przed dekonspiracją wyjechał z Tarnobrzega, pracował jako księgowy od 1 IX 1945 w poznańskiej delegaturze Biura Rewindykacji i Odszkodowań Wojennych. Jeszcze we wrześniu 1945 przeniesiony do berlińskiej placówki biura, pełnił tam funkcję księgowego, a następnie intendenta; był również tłumaczem z języka angielskiego. Aresztowany 29 XI 1947 i oskarżony o działalność szpiegowską. WSR w Warszawie 4 VIII 1948 skazał go na karę śmierci. NSW 14 IX 1948 wyrok ten utrzymał w mocy. Stracony 25 IX 1948. W 1990 założono rewizję nadzwyczajną wyroku w sprawie B. i skazanych z nim Zdzisława Ejchlera i Stefana Górskiego. 5 III 1991 Izba Wojskowa SN rewizję nadzwyczajną uwzględniła w części, ale 5 II 1992 SWOW na wniosek prof. Ewy Łętowskiej, rzecznika praw obywatelskich, wyrok b. WSR i postanowienie b. NSW z 1948 uznał za nieważne.
Henryk BOROWSKI (1913–1951)
Ur. 13 IX 1913 w Wilnie, syn Józefa i Julii z Leoszków, zamieszkały w Gdańsku Oliwie. Z zawodu prawnik. W 1935 powołany na kurs podchorążych rezerwy w Grodnie, ukończył go ze stopniem plut. pchor. rok później. W 1938 w DOK III Wilno, pracował w referacie opiniodawczym. W 1942 wstąpił do AK, przyjął ps. „Trzmiel”. Do 1944 był żołnierzem Wileńskiego Okręgu AK w grupie „Cecylia” zorganizowanej przy KO do walki z komunizmem, wykonywał wyroki na konfidentach. Brał udział w walkach o Wilno, odznaczony Krzyżem Walecznych. 1945–1946 w OMWOAK. Aresztowany 28 VI 1948, bity i torturowany w śledztwie. Dołączono go do procesu OMWOAK, by udowodnić, że AK na Wileńszczyźnie współpracowała z Niemcami. WSR w Warszawie 2 XI 1950 skazał go na karę śmierci. W ostatnim słowie powiedział: „Oskarżyciel publiczny żąda kary śmierci. Trudno, żołnierska to rzecz ginąć. Ale czuję się uczciwym człowiekiem i dobrym Polakiem dzisiaj jeszcze. Więcej do powiedzenia nic nie mam”. Razem z B. na karę śmierci skazani zostali Lucjan Jan Minkiewicz, Antoni Olechnowicz i Zygmunt Szendzielarz. NSW 29 XII 1950 wyrok utrzymał w mocy. Bierut nie skorzystał z prawa łaski. Stracony 8 II 1951.
Stefan BRONARSKI (1916–1951)
Ur. 17 VIII 1916 w Płocku, syn Teodora i Heleny z Pilarskich, przed aresztowaniem zamieszkały w Warszawie. W rodzinnym Płocku w 1937 ukończył Szkołę Ćwiczeń i Gimnazjum im. Władysława Jagiełły. 1937–1938 odbywał służbę wojskową w Szkole Podchorążych Rezerwy Piechoty w Pułtusku. 1938–1939 studiował w SGGW w Warszawie. We wrześniu 1939 walczył w obronie stolicy, wzięty do niewoli, przebywał krótko w obozie jenieckim w Aupitz koło Berlina. Od 1939 w konspiracji, w TAP, od 1942 w NSZ, najpierw w Płocku, następnie w Pułtusku. Po scaleniu organizacji konspiracyjnych – w AK. Wiosną 1944 został szefem Kedywu w sztabie Inspektoratu Płocko-Sierpeckiego AK. Nosił ps. „Liść”. Brał udział w akcjach przeciw Niemcom. Pozostał w konspiracji, w styczniu 1945 był jednym ze współtwórców NZW, mianowany zastępcą komendanta podokręgu północnego tej organizacji, od 1946 komendant Okręgu XXIII NZW (Zachodnie Mazowsze). Nosił wówczas ps. „Roman”. Utworzył bojowe „patrole do walki z bezprawiem”, działające w powiatach: Lipno, Mława, Płock, Płońsk, Rypin, Sierpc i Włocławek. Do najgłośniejszych akcji tych oddziałów należało rozbicie posterunku MO w Lipnie 5 VII 1946. Aresztowany 26 IX 1948, sądzony razem z Janem Przybyłowskim, Wiktorem Wacławem Stryjewskim i Jerzym Wierzbickim. 3 VII 1950 skazany przez WSR w Warszawie na karę śmierci. W trakcie procesu próbowano dowieść współpracy AK z gestapo. Bierut nie skorzystał z prawa łaski. Stracony 18 I 1951.
Jerzy BROŃSKI (1906–1948)
Ur. 30 VIII 1906 w Nowej Czartorii, pow. Żytomierz, syn Plantona i Ireny z Glasbergów. Ukończył Politechnikę Warszawską, a następnie Centrum Wyszkolenia Kawalerii w Grudziądzu. We wrześniu 1939 ewakuował fabrykę broni z Warszawy do Brześcia Litewskiego. Udało mu się powrócić do Warszawy, podjął pracę nauczyciela, a po zamknięciu szkoły przez Niemców pracował w PCK. W okresie okupacji niemieckiej należał do AK, wykładał w tajnej podchorążówce, kierował warsztatem produkującym broń. W powstaniu warszawskim walczył na Starówce, skąd kanałami przedostał się do Śródmieścia. W 1945 wstąpił do wojska, został mianowany szefem Departamentu Kwaterunkowo-Budowlanego MON, w stopniu płk. Był jednym z twórców Wojskowego Przedsiębiorstwa Budowlanego. Aresztowany 23 II 1948 w czasie podróży służbowej do Wrocławia i oskarżony o systematyczne „sabotowanie działalności Departamentu Kwaterunkowo- -Budowlanego MON na odcinku budowlanym ze szkodą dla obronności państwa” i o stworzenie monopolu na dostawy prywatne dla wojska. Został osądzony w tzw. sprawie kwatermistrzowskiej przed NSW w Warszawie razem z Janem Czeredysem, Stefanem Długołęckim i Feliksem Stroińskim. 3 XI 1948 skazany na karę śmierci. Stracony 14 XII 1948.
Bolesław BUDELEWSKI (1910–1948)
Ur. 7 XI 1910 w Gibałce, pow. Ostrołęka, syn Bolesława i Marianny z Olbrysiów, rolnik, zamieszkały w Rzekuniu, pow. Ostrołęka. Oskarżony o udział w oddziale NZW działającym na terenie pow. Ostrołęka. Nosił ps. „Sokół”. Ujęty 24 VII 1947, przez WSR w Warszawie skazany wraz z Czesławem Ziembą na karę śmierci i stracony 15 VII 1948. W niektórych źródłach: Budolewski.
Edmund Zbigniew BUKOWSKI (1918–1950)
Ur. 11 IV 1918 w majątku Pustoszka, pow. Nowa Wilejka, syn Justyna i Petroneli z Pawłowiczów, zamieszkały w Warszawie. Szkołę powszechną, tzw. Orzełówkę, ukończył w Białozoryszkach, gm. Rzesza, pow. Wilno, w 1932 rozpoczął naukę w Gimnazjum oo. Jezuitów w Wilnie, od 1934 jednocześnie pracował jako ekspedient, maturę złożył w 1937. Studiował prawo na Uniwersytecie Wileńskim. We wrześniu 1939 zgłosił się do wojska, ale nie został przyjęty ze względu na brak broni. Prawdopodobnie brał udział w obronie Wilna przed Armią Czerwoną z 18 na 19 IX 1939. W okresie okupacji w SZP, ZWZ, a następnie AK, nosił ps. „Edmund”, był tłumaczem z jęz. litewskiego w grupie łączności Wileńskiego Okręgu AK. W 1942 ukończył kurs łączności.
W tymże roku aresztowany przez policję litewską, przekazany gestapo, został wykupiony przez rodzinę. Natychmiast po uwolnieniu podjął dalszą pracę konspiracyjną, przekazany na punkt organizacyjny do Dukszt, pow. Bracław, a następnie do Wilna, gdzie do czerwca 1944 był łącznikiem między KO AK a poszczególnymi inspektoratami oraz między KO w Wilnie a KG w Warszawie. Po ponownym zajęciu Wilna przez Sowietów aresztowany przez NKWD 17 VII 1944, ranny przy próbie ucieczki. Po kolejnej, udanej próbie ucieczki wysłany do Warszawy. W ogarniętej przez powstanie prawobrzeżnej Warszawie ponownie aresztowany przez NKWD, ale zwolniony, gdy podał się za litewskiego partyzanta. Na Pradze utworzył komórkę łączności Wileńskiego Okręgu AK, od września 1944 do kwietnia 1945 utrzymywał łączność kurierską z KO w Wilnie, organizował bazę dla łączności w Warszawie.
W czerwcu 1945 był głównym łącznikiem komendanta okręgu ppłk. Antoniego Olechnowicza „Pohoreckiego” na terenie Polski centralnej, a także kurierem komendanta Wileńskiego Okręgu AK ze Sztabem Naczelnego Wodza. Kilkakrotnie wyjeżdżał do Niemiec, Francji i Włoch, przewożąc informacje z kraju i przywożąc fundusze i rozkazy dotyczące dalszej działalności. Był organizatorem siatki wywiadowczej Wileńskiego Okręgu AK, działającej 1947–1948 pod kryptonimem „Krzysztof”. Aresztowany 28 VI 1948, torturowany w śledztwie, w więziennej celi był pogodny, pełen optymizmu. W trakcie rozprawy sądowej powiedział: „Jeśli chodzi o pobudki mego działania, to kierowała mną przysięga złożona AK”. WSR w Warszawie 14 XI 1949 skazał go na karę śmierci. NSW 31 III 1950 wyrok ten utrzymał w mocy. W podaniu o ułaskawienie napisał: „Pracę w AK uważałem i traktowałem jedynie jako mój obowiązek wobec Polski”. Bierut nie skorzystał z prawa łaski. Stracony 13 IV 1950. Odznaczony: dwukrotnie Krzyżem Walecznych, czterokrotnie Krzyżem Armii Krajowej, czterokrotnie Medalem Wojska.
Bronisław CHAJĘCKI (1902–1953)
Ur. 15 XII 1902 w Warszawie, syn Kacpra i Tekli z Piątków. W lipcu 1920 jako uczeń gimnazjum wstąpił na ochotnika do wojska, służył w batalionie harcerskim w Pucku. Po ukończeniu Gimnazjum św. Kazimierza, Seminarium Nauczycielskiego im. Stanisława Konarskiego w Warszawie i Szkoły Podchorążych Rezerwy Piechoty w Komorowie-Ostrowi Mazowieckiej pracował jako nauczyciel w Otwocku i Grodzisku Mazowieckim, potem kierownik ośrodka zdrowia i opieki społecznej Magistratu m.st. Warszawy na Pradze, a od 1936 delegat prezydenta m.st. Warszawy na Pragę. Jednocześnie od 1917 działacz harcerski, był m.in. komendantem Hufca Pruszkowskiego i Błońskiego.
W czasie obrony Warszawy od 11 IX 1939 był zastępcą Stefana Starzyńskiego, komisarza cywilnego przy Dowództwie Obrony Warszawy, i równocześnie zastępcą prezydenta m.st. Warszawy na Pradze, kierował też obroną przeciwlotniczą stolicy. Od 30 IX 1939 do 1944 kierował Miejskim Biurem Dzielnicowym Warszawa Praga. W konspiracji od października 1939. Był m.in. współzałożycielem organizacji Warszawianka, komendantem organizacji wojskowej Unia na teren Pragi; po scaleniu jej z AK w marcu 1942 oddelegowany na funkcję komendanta PKB m.st. Warszawy, którym kierował pod ps. „Boryna”, „Maciej Boryna”. W powstaniu warszawskim dowodził oddziałem PKB, udzielał się przy produkcji broni i materiałów wybuchowych. Po kapitulacji uciekł z transportu i walczył jeszcze w Grupie „Kampinos” AK. Od marca 1945 zgłosił się na ochotnika do LWP, był dowódcą kompanii 4., 1. i 2. pp, awansował do stopnia kpt. Po zdemobilizowaniu we wrześniu 1946 był kierownikiem referatu administracyjnego i przewodniczącym rady zakładowej w Okręgowym Oddziale Przemysłowo-Rolnym „Społem”, następnie uczył w Publicznej Szkole Metalowej w Pruszkowie. Aresztowany 11 XI 1948, wyrokiem SW dla m.st. Warszawy skazany na karę śmierci. NSW wyrok ten 22 X 1952 utrzymał w mocy. Stracony 5 lub 20 I 1953. Zrehabilitowany 16 V 1958. Odzna- czony Orderem Virtuti Militari V kl., trzykrotnie Krzyżem Walecznych.
Karol CHMIEL (1911–1950)
Ur. 17 IV 1911 w Zagorzycach koło Sędziszowa Małopolskiego, pow. Dębica, w rodzinie chłopskiej, syn Antoniego i Katarzyny z Charkułów. Świadectwo dojrzałości uzyskał w Gimnazjum im. Władysława Jagiełły w Dębicy, a dyplom mgr. praw na UJ w Krakowie. Równocześnie odbył służbę wojskową w Szkole Podchorążych Rezerwy Piechoty przy 6. DP w Krakowie. Do września 1939 pracował w samorządzie miejskim w Mielcu, był wówczas członkiem SL. W kampanii wrześniowej 1939 jako plut. pchor. w ośrodku zapasowym 6. DP. Po zakończeniu walk spod Lwowa powrócił do rodzinnych Zagorzyc. Tu w styczniu 1941 wstąpił do ZWZ, dowodził plutonem, w 1942 awansował do stopnia ppor. AK, w 1945 – por. Walczył w BCh, był komendantem powiatowym BCh w Dębicy, także komendantem obwodu AK w Dębicy. Używał wówczas ps. „Grom”. W akcji „Burza” ciężko ranny. Po wyleczeniu zamieszkał w Swoszowicach koło Krakowa, pracował w spółdzielczości, należał do PSL. Od września 1945 rozpoczął działalność konspiracyjną w WiN na obszarze południowo-wschodnim, od stycznia 1947 był członkiem kierownictwa IV ZG WiN. Używał wówczas ps. „Zygmunt”, „Katonowicz” i „Leon”. Był współautorem Memoriału do ONZ w 1946, doradcą politycznym prezesa WiN, wyznaczony do przerzutu na Zachód. Aresztowany 12 XII 1947 w Krakowie i osadzony w więzieniu mokotowskim, po trzyletnim ciężkim śledztwie wraz z sześcioma innymi członkami kierownictwa IV ZG WiN (Józefem Batorym, Franciszkiem Błażejem, Łukaszem Cieplińskim, Mieczysławem Kawalcem, Adamem Lazarowiczem, Józefem Rzepką) został skazany na karę śmierci i stracony nad ranem 1 III 1950. W celi śmierci na Mokotowie napisał więzienną piosenkę śpiewaną na melodię Czerwonych maków.
Włodzimierz CHODKOWSKI ([1928]1929–1950)
Ur. 9 VI (1928)1929 w Rogowie, pow. Maków Mazowiecki, syn Franciszka i Jadwigi z Milkiewiczów. W marcu 1948 wstąpił do oddziału NZW Witolda Boruckiego „Dęba” działającego na terenie powiatów: Maków Mazowiecki, Ostrołęka, Przasnysz, Pułtusk w woj. warszawskim i Szczytno w woj. olsztyńskim. Przyjął ps. „Kora”, w oddziale w stopniu kpr. dowodził jednym z patroli. Liczący ok. sześćdziesięciu osób oddział „Dęba” podporządkowany był komendantowi Okręgu Warszawskiego NZW JózefowiKozłowskiemu „Lasowi”. Do czerwca 1949 brał udział w wielu akcjach oddziału. Ujęty wraz z kpr. Władysławem Majewskim 1 VI 1949 w lesie koło Karolewa, pow. Maków Mazowiecki. WSR w Warszawie 25 VIII 1950 w trybie doraźnym skazał go na karę śmierci. Na rozprawie sądowej nie okazywał skruchy. Bierut nie skorzystał z prawa łaski. Data stracenia nieznana.
Tadeusz CHOJNACKI (1923–1945)
Ur. 14 I 1923 w Marcinkowie, gm. Wąchock, pow. Starachowice, syn Władysława i Marianny z Kuzdubów. Po ukończeniu szkoły powszechnej w Skarżysku-Kamiennej uczył się w Technikum Mechanicznym w Radomiu. W czasie okupacji niemieckiej wywieziony do Niemiec na roboty przymusowe, uciekł, ukrywał się w rodzinnym Marcinkowie, zmieniając nazwisko. Pracował jako dyżurny ruchu w Kozłowie. W tym czasie związał się z partyzantką, a następnie wraz z Brygadą Świętokrzyską NSZ pod dowództwem Antoniego Szackiego „Bohuna” przeszedł do Czechosłowacji. Nocą z 22 na 23 III 1945 przerzucony samolotem na tereny polskie. Niedługo potem aresztowany i więziony w Kielcach, 27 IX 1945 przewieziony do Warszawy. Sądzony razem z Marianem Sikorskim przez WSR w Warszawie. 12 X 1945 skazany na karę śmierci. NSW 27 X 1945 wyrok ten zatwierdził. Bierut nie skorzystał z prawa łaski. Stracony 4 XII 1945.
Materiały przekazane przez Józefa Rella z Warszawy (w zbiorach autora).
Czesław CHRZANOWSKI (1924–1948)
Ur. 14 II 1924 w Wiśniewie, gm. Jakubów, pow. Mińsk Mazowiecki, syn Grzegorza i Józefy z Wysockich, rolnik. W 1945 powołany do wojska, służył w 25. DP II Armii i w 39. Samodzielnej Brygadzie Saperów. 10 VIII 1945 zdezerterował z bronią, ukrywał się, a w 1947 związał z oddziałem WiN Janusza Kotowskiego „Mściciela” działającym na terenie powiatów Węgrów, Mińsk Mazowiecki i Sokołów Podlaski. Nosił ps. „Kwiatek”. Ujawnił się w kwietniu 1947, ale już we wrześniu powrócił do oddziału „Mściciela”. Po rozbiciu oddziału i ujęciu dowódcy w październiku 1947 ukrywał się do wiosny 1948 z Feliksem Bąkiem „Dąbkiem”. Ujęty 4 VI 1948 przez KBW w Garczynie Dużym, gm. Chruściel. WSR w Warszawie na sesji wyjazdowej w Kałuszynie w trybie doraźnym 21 VII 1948 skazał go na karę śmierci. Bierut nie skorzystał z prawa łaski. Stracony 30 VII 1948 w więzieniu mokotowskim.
Eugeniusz CHUDOWOLSKI (1925–1951)
Ur. 20 III 1925 w Lublinie, syn Tadeusza i Michaliny z Kowalskich. W 1939 ukończył jedną klasę gimnazjum. W okresie okupacji niemieckiej wywieziony na roboty przymusowe do Prus Wschodnich, stąd trafił do obozu w Stutthofie. W maju 1945 wrócił w rodzinne strony. Poszukiwany (UB dwukrotnie usiłował go zatrzymać), ukrywał się w okolicach Bełżyc, pow. Lublin. W końcu lipca 1946 trafił do oddziału WiN Stanisława Łukasika „Rysia”. Nosił tu ps. „Pawełek”, znajdował się w plutonie Edmunda Tudruja „Mundka” do końca września 1946. Chory, ukrywał się na melinie, wyjechał do Lublina i tu 13 X 1946 został aresztowany przez UB. WSR w Lublinie 29 XII 1947 skazał go na 5 lat pozbawienia wolności. Dwa dni później wyszedł z więzienia, zwolniony na mocy amnestii. Wyjechał do Suchowoli, pow. Radzyń, następnie do Gryfic. W końcu wrócił do Lublina, ożenił się, do wrześ-nia 1949 pracował w Zamościu „przy karuzeli”. 28 VIII 1950 wstąpił do konspiracyjnej organizacji PAP2, przyjął ps. „Zemsta”. To on miał zapro-ponować organizację zamachu na prezydenta Bolesława Bieruta i marszałka Konstantego Rokossowskiego w czasie ogólnopolskich dożynek 10 IX 1950 w Lublinie i przeprowadzić ją razem z Edwardem Dziewą. „Akcja K–B” (Kostek–Bolek, czyli Konstanty Rokossowski, Bolesław Bierut) nigdy nie wyszła poza sferę pomysłu. Inicjatorem zamachu miał być ks. Paweł Dziubiński. Ch. był odpowiedzialny za „techniczną stronę akcji”.
Zamachowcy zamierzali strzelać do Bieruta i Rokossowskiego stojących na trybunie honorowej dożynek z okna domu przy pl. Bychawskim, odległego od trybuny o 800 m. Po oddaniu strzału ludzie z obstawy akcji powinni wszcząć strzelaninę, by odwrócić uwagę od okna zamachowców. Ci zaś mieli ukryć broń w mieszkaniu i wyjść na ulicę lub przeczekać w ubikacji. Jeden z karabinów zamachowcy planowali zdobyć od ormowca. Do 4 września nie znaleziono mieszkania, z którego miały paść strzały. Być może „Akcja K–B” była pomysłem lubelskiego WUBP. 4 IX 1950 Ch. został zatrzymany w Lublinie, a zatem do nielegalnej organizacji należał zaledwie pięć dni. WSR w Warszawie 14 V 1951 skazał go na karę śmierci. Bierut z prawa łaski nie skorzystał. Stracony 24 X 1951. 10 I 1998 Wydział VIII Karny SW w Warszawie wyrok ten uznał za nieważny.
Łukasz Konrad CIEPLIŃSKI (1913–1951)
Ur. 26 XI 1913 w Kwilczu, pow. Międzychód, w Wielkopolsce, w rodzinie o dużych tradycjach patriotycznych; syn Franciszka i Marii z Kaczmarków. Po ukończeniu szkoły powszechnej w Korpusie Kadetów w Rawiczu, a następnie Szkoły Podchorążych Piechoty w Komorowie-Ostrowi Mazowieckiej, od 1936 w stopniu ppor. w 62. pp 15. DP w Bydgoszczy; dowodził kompanią przeciwpancerną. Walczył w bitwie nad Bzurą i w Puszczy Kampinoskiej, wyróżnił się pod Witkowicami, gdy z działka przeciwpancernego zniszczył sześć niemieckich czołgów. Z resztkami 62. pp przebił się do Warszawy i walczył w jej obronie. Nie poszedł do niewoli, natychmiast rozpoczął walkę konspiracyjną. Przedostał się do Budapesztu, gdzie istniała polska placówka wojskowa. Po przeszkoleniu próbował wrócić do Polski, ale aresztowany przez policję ukraińską został przekazany Niemcom i osadzony w więzieniu w Sanoku. Na początku maja 1940 uciekł z więzienia i dotarł do Rzeszowa. Na Rzeszowszczyźnie organizował podokręg OOB, został wyznaczony na organizatora rejonu w Rzeszowie. Po wcieleniu OOB do ZWZ został komendantem obwodu w Rzeszowie. Od 1941 już jako kpt. objął stanowisko inspektora rejonowego ZWZ-AK w Rzeszowie i piastował je do lutego 1945. Nosił wówczas ps. „Pług”. Prowadził ascetyczny tryb życia, odznaczał się wyjątkową pobożnością.
Brał udział w wielu akcjach bojowych na terenie powiatów Rzeszów, Dębica i Kolbuszowa, awansował do stopnia ppłk. Uczestniczył w zdobyciu materiałów dotyczących produkcji i pierwszych prób niemieckiej „cudownej broni” V-1, wykryciu kwatery Adolfa Hitlera w tunelu pod wsią Wiśniowa, a wreszcie uruchomieniu na Rzeszowszczyźnie konspiracyjnej fabryki broni. W akcji „Burza” dowodził 39. pp AK. Po zakończeniu wojny przeniósł się do Zabrza. Od lutego 1945 pełnił funkcję inspektora rejonowego organizacji „NIE”, a następnie związał się z Delegaturą WiN. Był m.in. prezesem zarządu Obszaru Południowego, a w styczniu 1947 został prezesem IV, ostatniego, ZG WiN; występował wówczas pod ps. „Ostrowski” i „Ludwik”. To on, jak piszą historycy, „wprowadza WiN na najwyższy szczebel w historii jego istnienia, tak pod względem organizacyjnym, jak i ideowym”. Aresztowany 28 XI 1947, przez blisko 3 lata poddawany był okrutnemu śledztwu w więzieniu mokotowskim. W procesie IV ZG WiN wraz z sześcioma najbliższymi współpracownikami (Józefem Batorym, Franciszkiem Błażejem, Karolem Chmielem, Mieczysławem Kawalcem, Adamem Lazarowiczem, Józefem Rzepką) skazany na karę śmierci. Przed stalinowskim sądem mówił: „Staję przed zarzutem zdrady narodu polskiego, a przecież już w młodości życie moje Polsce ofiarowałem i dla niej chciałem pracować. Dla mnie sprawa polska była największą świętością”.
Przez cały pobyt w więzieniu był przykładem zachowania godnego prawdziwego chrześcijanina i Polaka. Zachowały się wzruszające grypsy więzienne pisane do rodziny w ostatnich miesiącach życia. Pisał je ołówkiem chemicznym na dwu stronach bibułki, którą skręcał i wciskał w szwy chusteczki sporządzonej z więziennego prześcieradła. Ta chusteczka trafiła do adresatów i dziś jest najcenniejszą pamiątką rodziny. Stracony 1 III 1951. Odznaczony Orderem Virtuti Militari V kl. W 1991 tablicę jego pamięci odsłonięto w rodzinnym Kwilczu i w Rzeszowie, na domu przy ul. Partyzanckiej, gdzie mieszkał. W tymże roku ŚZŻAK, Oddział i Okręg w Rzeszowie zwrócił się z prośbą do bp. Ignacego Tokarczuka, ordynariusza diecezji przemyskiej, o wszczęcie diecezjalnego procesu informacyjnego dla ustalenia cnót, świętości życia, męczeńskiej z niego ofiary.
Tadeusz CIEŚLA (1919–1952)
Ur. 31 VII 1919 w Białobokach, gm. Gac, pow. Przeworsk, syn Jana i Karoliny z Majchrów. Szkołę powszechną ukończył w 1929 w Przeworsku, gimnazjum w 1939 w Jarosławiu. W czasie okupacji niemieckiej mieszkał w Sanoku. W maju 1940 zatrzymany przy przekraczaniu granicy polsko-
-węgierskiej i zesłany do obozu koncentracyjnego w Oświęcimiu (nosił tu nr 3715), a następnie do obozu w Leitmeritz w Sudetach; w Oświęcimiu działał w obozowej konspiracji. W grudniu 1944 zbiegł z obozu w Leitmeritz, do marca 1945 ukrywał się w Pradze, potem u rodziców w Skoczowie. Już we wrześniu 1945 wraz z pięćdziesięcioosobowym oddziałem AK mjr. Dragana Sotirovicia „Draży”3 nielegalnie przekroczył granicę, dotarł do 2. Korpusu gen. Władysława Andersa. Podjął się niebezpiecznego zadania – przeprowadzania przez granicę osób spalonych w kraju, rodzin oficerów 2. Korpusu, żołnierzy AK. W czerwcu 1948 został samodzielnym kierownikiem Biura Planowania przy II Oddziale 2. Korpusu gen. Andersa, kierował akcją przerzutu osób z Polski na Zachód i odwrotnie. Aż 12 razy nielegalnie przyjeżdżał i przychodził do Polski, dwa razy aresztowany przez czeską bezpiekę, zdołał zbiec.
Podobnie, dwukrotnie aresztowany w Polsce – 22 XI 1946, został zwolniony z braku dowodów winy, a w końcu lutego 1948, zatrzymany przez WOP, zdołał uciec, wyskakując w biegu z pociągu. Gdy dowiedział się, że jego młodszy brat Edward, żołnierz AK, został aresztowany w kraju, zamierzał z pomocą oddziału NOW uwolnić go z więzienia. Plany się nie powiodły – Edward Cieśla został stracony w Opolu 9 VIII 1952. C. został ujęty 12 XI 1949 w rejonie Zittau przy kolejnej próbie przekroczenia granicy. WSR w Warszawie 21 XII 1950 skazał go na karę śmierci. NSW 11 V 1951 wyrok ten utrzymał w mocy, uznając, że „miarą jego aktywności jest fakt, że w wypadkach szczególnie ważnych i odpowiedzialnych podejmuje się osobistej interwencji, wykazując dużo inicjatywy i pomysłowości, uporczywości i zdecydowania przy wykonaniu zamierzonego względnie zleconego zadania”. Bierut nie skorzystał z prawa łaski. Stracony 9 VII 1952. Na wniosek WiN oraz Towarzystwa Opieki nad Oświęcimiem SWOW 26 I 1996 unieważnił wyrok b. WSR w Warszawie.
Ryszard CIEŚLAK (1926–1953)
Ur. 16 V 1926 w Lublinie, syn Władysława i Feliksy ze Staszczaków, zamieszkały w Zabrzu. Szkołę powszechną ukończył w 1939 w Lublinie. W 1941 rozpoczął naukę w gimnazjum handlowym, ale w 1943 został wywieziony przez Niemców na roboty przymusowe. W lipcu 1944 ochotniczo wstąpił do LWP. Powołany do szkoły podoficerskiej, a następnie oficerskiej, awansował do stopnia ppor. W 1945 był dowódcą plutonu w 13. DP w Katowicach. W grudniu tego roku zdezerterował z wojska, ukrywał się, wyjechał do Wrocławia, podejmując pracę kierowcy. Korzystając z amnestii 1947, ujawnił się, wyjechał do Zabrza, pracował jako magazynier w kilku przedsiębiorstwach, ostatnio w zakładzie Baz Sprzętu Transportu. W końcu sierpnia 1951 wstąpił do organizacji niepodległościowej Krajowy Ośrodek-Kraj4. Przyjął ps. „Kawiński”, został mianowany dowódcą grupy Zabrze (Katowice), krypt. „Kalina”. Brał udział w kilku akcjach organizacji, w tym w najbardziej znanej, nagłośnionej przez oficjalną propagandę – wykonaniu wyroku na Stefanie Martyce, znienawidzonym przez społeczeństwo komentatorze politycznym Polskiego Radia, prowadzącym prokomunistyczną audycję „Fala 49”. Śmierć Martyki odbiła się głośnym echem w kraju i za granicą. Po schwytaniu sprawców władze zorganizowały w kraju tysiące masówek propagandowych, kończących się rezolucjami i żądaniami „najostrzejszego wymiaru kary”. Rezolucje i listy kierowano także do warszawskiego WSR. Był wśród nich anonimowy list, w którym przeciwstawiono się „powszechnie” wówczas żądanej karze śmierci wobec członków Kraju. W procesie 22 IX 1952 jako świadkowie zeznawali m.in. Aleksander Zelwerowicz i Arnold Szyfman. Wszyscy oskarżeni wykonawcy wyroku na Martyce (oprócz C. jeszcze: Tadeusz Kowalczuk, Bogusław Pietrkiewicz, Leszek Śliwiński) zostali skazani na kary śmierci. NSW 31 I 1953 wyrok ten utrzymał w mocy. Rada Państwa nie skorzystała z prawa łaski. C. został stracony 13 V 1953. Nieco ponad miesiąc później, 16 VI 1953, stracono innego członka kierownictwa Tadeusza Klukowskiego.
Andrzej Rudolf CZAYKOWSKI (1912–1953)
Ur. 7 II 1912 w majątku Urdomin na Litwie, syn Witolda i Haliny z Kryńskich, muzykologa i dyrektorki przedwojennej „Wszechnicy Muzycznej”. Wiosną 1918 rodzina powróciła do Warszawy. Tu C. pobierał pierwsze nauki szkolne, uczęszczał do Gimnazjum im. Władysława IV w Warszawie, a następnie do gimnazjum w Kutnie. Był czynny w ZHP. Następnie ukończył Korpus Kadetów we Lwowie i Szkołę Podchorążych Kawalerii w Grudziądzu. Wydawał tam pismo „Tętent”, pisał wiersze. W 1939 był dowódcą plutonu łączności w 1. Pułku Ułanów Krechowieckich w Augustowie, w kampanii wrześniowej 1939 walczącym w składzie Suwalskiej Brygady Kawalerii. Po ciężkich walkach pod Olszowem pluton przebił się do Wołkowyska, tu wszedł w skład 11. szwadronu 1. puł, a po 17 września, walcząc z Armią Czerwoną pod Grodnem, przebił się na Litwę. C. internowany w Rakiszkach, 27 XII 1939 uciekł z obozu wraz z dowódcą 11. szwadronu rtm. Wincentym Chrząszczewskim, przedostał się do Wilna, nawiązał kontakty konspiracyjne z ZWZ i w lutym 1940 jako łącznik został wysłany do Warszawy. Aresztowany przez Rosjan na ówczesnej linii demarkacyjnej w okolicach Oszmiany, wywieziony do obozu pracy w Kargopolu w rejonie Archangielska. Po amnestii, od listopada 1941 w Armii Polskiej w ZSRR, jako dowódca plutonu w szwadronie przybocznym gen. Władysława Andersa. Wraz z nim przez Bagdad, Suez, Durban, Rio de Janeiro i Nowy Jork dotarł do Wielkiej Brytanii. Przeszkolony w zakresie dywersji i odbioru zrzutów, został zaprzysiężony we wrześniu 1943. Z 16 na 17 IV 1944 wraz z trzema cichociemnymi skakał na placówkę odbiorczą o kryptonimie „Przycisk” w okolicach Żyrardowa, z przydziałem do KG AK, najpierw jako oficer operacyjny Komórki Zrzutów, a następnie w Oddziale I. W tym okresie awansowany do stopnia rtm.
W powstaniu warszawskim pod ps. „Garda” walczył na Mokotowie najpierw jako zastępca dowódcy II baonu pułku AK „Baszta”, potem dowódca baonu „Ryś”, zastępca dowódcy połączonych baonów „Oaza-Ryś” i zastępca dowódcy pułku „Waligóra”, ranny. Następnie w Śródmieściu jako p.o. dowódca zgrupowania „Mokotów”. Kazimierz Leski określał go jako „doskonałego i odważnego oficera”, inni współtowarzysze walki jako „człowieka niezwykłej odwagi i przytomności umysłu”. Po upadku powstania w Częstochowie brał udział w montującej się konspiracji, awansowany do stopnia mjr. i wyznaczony do pracy w Komórce Przerzutów Powietrznych. Aresztowany w Częstochowie 28 XII 1944, więziony w Gross-Rosen i Dora. Po wyzwoleniu obozu przedostał się do Włoch, a następnie do Wielkiej Brytanii. W Londynie pracował w zarządzie Stowarzyszenia Polskich Kombatantów, był wiceprezesem oddziału na Wielką Brytanię. Zamierzał emigrować do Maroka, ale za namową gen. Romana Odzieżyńskiego, ministra spraw wewnętrznych rządu RP na uchodźstwie, 29 VII 1949 wyjechał do kraju z rozkazem tworzenia zalążków delegatury rządowej, osiadł w Krakowie. Tam aresztowany 13 VIII 1951. W śledztwie milczał, nikogo nie obarczył winą, nie dał się złamać. WSR w Warszawie 30 IV 1953 skazał go na karę śmierci. NSW 31 VIII 1953 wyrok utrzymał w mocy. Rada Państwa nie skorzystała z prawa łaski. Stracony 10 X 1953. Odznaczony Orderem Virtuti Militari V kl.
Jan CZEREDYS (1912–1948)
Ur. 15 X 1912 w Turowie koło Warszawy, syn Jana i Marianny. W 1932 ukończył Państwową Szkołę Budownictwa w Warszawie. W kampanii wrześniowej 1939 bronił twierdzy Modlin. W okresie okupacji niemieckiej działał w konspiracji w rejonie prawobrzeżnej Warszawy. W lipcu 1944 przedostał się do Lublina, wstąpił do wojska, pracował w Departamencie Kwaterunkowo-
-Budowalnym MON, jako szef sekcji eksploatacyjnej, w stopniu mjr. Aresztowany 13 II 1948 razem z Jerzym Brońskim, Stefanem Długołęckim, Feliksem Stroińskim i oskarżony o współudział w stworzeniu „monopolu prywatnych firm na dostawy do wojska”. NSW w Warszawie 3 XI 1948 skazał go na karę śmierci. Stracony 28 () XII 1948.
Julian CZERWIAKOWSKI (1911–1953)
Ur. 12 XII 1911, syn Ksawerego. Od 1943 związany z PKB „Start”, kierownik placówki „Startu” Warszawa Śródmieście, następnie szef komórki obserwacyjno-wywiadowczej NSZ, używał ps. „J 13”. Aresztowany przez aparat bezpieczeństwa w 1951, w kwietniu 1952 przez SW dla m.st. Warszawy skazany na karę śmierci. SN wyrok utrzymał w mocy. Rada Państwa nie skorzystała z prawa łaski. Stracony 5 I 1953.
Bolesław CZĘŚCIK (1924–1951)
Ur. 1 VI 1924 w Woli Józefowej, gm. Krasnosielec, syn Józefa, „bogacza wiejskiego (16 ha)” – jak określono w wyroku – i Feliksy z Tomaszewskich. W okresie okupacji niemieckiej należał do ZWZ, od 1942 AK, po wejściu Sowietów w oddziale NSZ Romana Dziemieszkiewicza „Adama”, „Pogody”. Nosił wtedy ps. „Orlik”. Brał udział w wielu akcjach zbrojnych oddziału na terenie powiatów: Ciechanów, Maków Mazowiecki, Ostrołęka i Pułtusk. Nocą z 1 na 2 V 1945 oddział „Pogody” rozbił areszt PUBP w Krasnosielcu koło Makowa Mazowieckiego, skąd uwolniono kilkudziesięciu żołnierzy AK, NSZ przeznaczonych do wywiezienia w głąb ZSRR. Latem tego roku C. uczestniczył w rozbrojeniu Komendy Powiatowej MO w Makowie Mazowieckim. Komendę zdobyto bez żadnych ofiar z obu stron. W odwecie za tę akcję UB spacyfikował pobliską wieś Gąsewo, skąd z wesela zabrano dwunastu młodych ludzi i zastrzelono następnie koło miejscowości Guty Bujno. Po śmierci Dziemieszkiewicza i rozbiciu oddziału w początkach 1946 działał w oddziale PAS Józefa Kozłowskiego „Lasa” oddziałów NZW Mariana Kraśniewskiego „Burzy”. Do końca 1946 brał udział w kilku akcjach: wykonywaniu wyroków na aktywistach PPR, rozbrajaniu milicjantów i akcjach kontrybucyjnych. W początkach 1947 wyjechał, ale w kwietniu powrócił do oddziału „Burzy”. 22 IV 1947 ujawnił się w Warszawie, wyjechał na ziemie zachodnie, wrócił jednak w rodzinne strony. 13 IX 1950 aresztowany w Drewnicy, pow. Gdańsk. WSR w Warszawie na sesji wyjazdowej w Pułtusku 7 IV 1951 skazał go na karę śmierci. Stracony 10 VII 1951. Wg wspomnień Czesława Czaplickiego w uderzeniu na areszt w Krasnosielcu brał udział kpr. Ireneusz Częścik, „Sęk” z Gąsewa.
Hieronim DEKUTOWSKI (1918–1949)
Ur. 24 IX 1918 w Dzikowie koło Tarnobrzega, syn Jana i Marii z Sudackich. 1925–1930 uczęszczał do szkoły powszechnej w Tarnobrzegu, a następnie do tamtejszego Państwowego Gimnazjum i Liceum (1930–1938). Od 1934 działał w harcerstwie, Sodalicji Mariańskiej i hufcu PW. Maturę złożył w maju 1939. Przed wybuchem wojny we Lwowie ochotniczo zaciągnął się do wojska, kampanię wrześniową 1939 zakończył 17 września, przechodząc na Węgry. Internowany, uciekł i w grudniu 1939 był już we Francji, tu ukończył szkołę podoficerską, brał udział w kampanii francuskiej w 1940, po kapitulacji ewakuowany do Wielkiej Brytanii. Służył w 3. baonie I Brygady Strzelców, ukończył z wyróżnieniem podchorążówkę, w kwietniu 1942 ochotniczo zgłosił się na przeszkolenie dywersyjne do pracy w kraju. Zaprzysiężony 4 III 1943, przyjął ps. „Zapora”, „Odra”, awansowany do stopnia kpr. pchor. Nocą z 16 na 17 IX 1943 zrzucony pod Wyszkowem w XXXI ekipie skoczków, kryptonim „Neon I”. Otrzymał przydział do Kedywu AK Lublin. Był oficerem w oddziale Tadeusza Kuncewicza na Zamojszczyźnie, dowodził 4. kompanią 9. pp Inspektoratu Rejonowego AK Zamość. W styczniu 1944 mianowany szefem Kedywu Inspektoratu Rejonowego AK Lublin–Puławy, jednocześnie dowodził oddziałem dyspozycyjnym Kedywu. W Lubelskiem i Puławskiem w ciągu niespełna roku uczestniczył w 83 akcjach zbrojnych przeciw okupantowi. Ranny w nogę w jednej z nich, w lipcu 1944 po decyzji zwierzchników o złożeniu broni rozwiązał oddział, wyjechał do Tarnobrzega, ale obserwowany przez funkcjonariuszy UB ukrywał się w Puławach, Lublinie i Tarnobrzegu. W sierpniu 1944 zmobilizował oddział na pomoc powstańczej Warszawie, ale nie udało mu się przedrzeć przez Wisłę, zmuszony rozwiązać oddział, ukrywał się. W styczniu 1945 wezwany na Lubelszczyznę, objął dowództwo grupy dywersyjnej; grupa walczyła z UB, MO, KBW i wojskami sowieckimi. Latem 1945, po amnestii, ujawnił żołnierzy ze swego oddziału, ale sam, nie dowierzając zapewnieniom władzy, próbował przez Czechosłowację przedostać się na Zachód.
Niewielki oddział został rozgromiony pod Św. Krzyżem. W październiku 1945 próbował powtórnie, ale tym razem grupa została rozbita przez czeską bezpiekę. Dotarł do Pragi, ale nie znając dalszej trasy ku Austrii i wobec aresztowania pozostałych członków grupy, wrócił na Lubelszczyznę. Tu przystąpił do organizowania pomocy uwięzionym, założył oddział dywersyjny, który przeszedł pod komendę WiN. Podporządkował sobie oddziały WiN w Lubelskiem i Lubartowskiem, prowadził akcje zbrojne od Puław aż po Zamość, a także w województwach rzeszowskim i kieleckim. W lutym 1945 został awansowany do stopnia mjr., objął dowództwo oddziałów leśnych w Inspektoracie WiN Lublin. Gdy 22 III 1947 lubelska komenda WiN ujawniła się, korzystając z kolejnej amnestii, nie wyszedł z lasu. Prowadził pertraktacje z funkcjonariuszami MBP i żołnierzami KBW na temat warunków ujawnienia pozostałych w konspiracji oddziałów, uzależniając decyzję od uwolnienia aresztowanych żołnierzy AK-WiN. W czerwcu 1947 zaprzestał akcji zbrojnych, ujawnił się, jednak zagrożony aresztowaniem wraz z kilkoma podkomendnymi podjął kolejną próbę wyjazdu na Zachód. W małych grupach przedzierali się do Nysy na Dolnym Śląsku. Okazało się, że rzekomy przerzut przez granicę był prowokacją katowickiego UB. Ujęty w Nysie 16 IX 1947, wraz z towarzyszami, po ciężkim śledztwie, oskarżony o zorganizowanie 58 akcji zbrojnych przeciw władzy na terenie województw lubelskiego, rzeszowskiego i kieleckiego, został skazany na siedmiokrotną karę śmierci.
Bierut nie skorzystał z prawa łaski. W celi śmierci był jednym z organizatorów próby ucieczki. Znów zdradzony przez jednego ze współwięźniów, kryminalistę. Po tej próbie został skatowany i w karcerze oczekiwał egzekucji. Gdy prowadzono go na śmierć, ostatnim jego przesłaniem były słowa: „My nigdy nie poddamy się”. Stracony 7 III 1949 wraz z sześcioma towarzyszami walki (Romanem Grońskim, Stanisławem Łukasikiem, Jerzym Miatkowskim, Tadeuszem Pelakiem, Edmundem Tudrujem, Arkadiuszem Wasilewskim). Odznaczony Krzyżem Walecznych, Orderem Virtuti Militari. 23 V 1992 SW w Warszawie unieważnił wyrok b. WSR w Warszawie z 15 XI 1948. W marcu 1989 w kościele oo. Dominikanów w Tarnobrzegu odsłonięto tablicę jego pamięci, a 14 II 1993 podobną tablicę w kościele Matki Bożej w Zwierzyńcu na Roztoczu. Na początku lat dziewięćdziesiątych na cmentarzu komunalnym w Tarnobrzegu przy ul. Wisłostrada rodzina wystawiła symboliczny nagrobek. 30 V 1999 w Lublinie odbył się symboliczny pogrzeb. W Alei Zasłużonych cmentarza przy ul. Lipowej, obok grobu Kazimierza Tumidajskiego „Marcina”, dowódcy Okręgu Lublin AK, odsłonięto i poświęcono symboliczną mogiłę mjr. „Zapory” i jego żołnierzy.
Stanisław DERKUS (1925–1951)
Ur. 1 V 1925 w Kozolinie, pow. Płońsk, syn Antoniego i Melanii z Brudzińskich. Od połowy 1946 żołnierz ROAK, a następnie NSZ i NZW, walczył z grupą operacyjną KBW i UB w oddziałach operujących na terenie woj. warszawskiego. Był dowódcą patrolu, ps. „Stach Śmiałek” i „Śmiały”. Uczestniczył w wielu akcjach bojowych oddziału w powiatach Mława, Płock i Rypin. Ujęty 10 V 1949 po walce, przez WSR w Warszawie na rozprawie 15 I 1951 wraz z Henrykiem Gosikiem i Władysławem Kwiatkowskim skazany na karę śmierci. Bierut nie skorzystał z prawa łaski. Stracony 20 IX 1951.
Ignacy DŁUGOŁĘCKI (1928–1949)
Ur. 30 VII 1928 w Starej Wsi, pow. Ostrołęka, syn Stanisława i Anny z Borkowskich. Od lipca 1947 do lipca 1948 żołnierz oddziału NZW Witolda Boruckiego „Dęba” działającego na terenie powiatów: Maków Mazowiecki, Przasnysz i Ostrołęka, pod ps. „Jerzy”. Brał udział w kilku akcjach oddziału na posterunki MO i funkcjonariuszy UB, a w maju 1948 „wyrżnął 13 słupów telefonicznych” między wsią Szelków a lasem w pow. Maków Mazowiecki. Ujęty 7 VII 1948 podczas akcji na Jaciążek, otoczony przez funkcjonariuszy UB, ranny. WSR w Warszawie 23 XII 1948 skazał go na karę śmierci. Bierut nie skorzystał z prawa łaski. Stracony 5 III 1949.
Stefan DŁUGOŁĘCKI (1906–1948)
Ur. 27 VII 1906 w Montrealu (Kanada), syn Albina i Natalii. Wrócił do kraju z rodzicami, w czerwcu 1926 uzyskał maturę w Gimnazjum Męskim koła Polskiej Macierzy Szkolnej w Płońsku. Studiował prawo na UW, przerwał studia, działał w Związku Strzeleckim w Działdowie. 1928–1929 w WP, kolejno – w baonie podchorążych rezerwy piechoty nr 4 i w 32. pp, w 1933 mianowany ppor. rez. Następnie pracował w administracji państwowej na Pomorzu i w Działdowie jako urzędnik skarbowy. W kampanii wrześniowej 1939 walczył w 32. pp w Modlinie, a po poddaniu twierdzy znalazł się w obozie jenieckim II C Woldenberg (Dobiegniew). Wiosną 1945 powrócił do domu rodziców w Milewie koło Płońska. We wrześniu tego roku powołany do wojska, zatrudniony w MON, przed aresztowaniem szef II Wydziału Budowlanego w stopniu ppłk. Aresztowany 14 II 1948 razem z Jerzym Brońskim, Janem Czeredysem, Feliksem Stroińskim, oskarżony o stworzenie „monopolu na dostawy do wojska” i przez NSW w Warszawie 3 XI 1948 skazany na karę śmierci. Stracony 14 XII 1948.
Edward DŁUGOSZ (1918–1952)
Ur. 25 IX 1918 w Niemczech, syn Władysława i Marii z Tomczyków, mieszkaniec Szczecina. Nie są znane jego losy w okresie okupacji niemieckiej. W 1949 nielegalnie przedostał się na terytorium Austrii. Powrócił, również nielegalnie, do Polski, wkrótce aresztowany i oskarżony o prowadzenie działalności szpiegowskiej; miał nosić ps. „Kronikarz”. Sądzony razem z Eugeniuszem Falkusem, Tadeuszem Głuchowskim, Wacławem Korwelem i Ryszardem Kuzubskim. WSR w Warszawie skazał wszystkich na karę śmierci. Bierut nie skorzystał z prawa łaski. Stracony 24 III 1952.
Marian DMOWSKI (1925–1948)
Ur. 25 III 1925, syn N.N. (Franciszka) i Stanisławy Dmowskiej, zamieszkały w m. Bale, gm. Skupie, pow. Siedlce. 12 II 1947 wstąpił do oddziału WiN Henryka Hebdy „Korwina”5, przyjął ps. „Huragan”. Ujawnił się 16 IV 1947, ale nadal zmuszony był do ukrywania się przed służbami bezpieczeństwa, przechowywał mauzera. Ujęty 8 III 1948 w Osinach Górnych, gm. Skupie, przez gospodarzy wsi i przekazany UB. Oskarżony o przynależność do nielegalnego związku i kilka napadów rabunkowych w pow. Węgrów (m.in. o to, że 14 II 1948 w Proszewie, gm. Wyszków, zrabował 2 l wódki, 1 kg wędlin, 360 sztuk papierosów i 2 paczki zapałek). WSR w Warszawie 11 V 1949 na sesji wyjazdowej w Węgrowie w trybie doraźnym skazał go na karę śmierci. Bierut nie skorzystał z prawa łaski. Stracony 19 V 1948.
Adam DOBOSZYŃSKI (1904–1949)
Ur. 11 I 1904 w Krakowie, syn Adama i Natalii z Wiśniewskich. Po maturze w Gimnazjum Klasycznym im. Jana Sobieskiego w Krakowie (1920) zgłosił się ochotniczo do wojska, brał udział w wojnie polsko-bolszewickiej. Od 1921 studiował budownictwo lądowe na Politechnice Gdańskiej, był pierwszym prezesem polskiej organizacji studenckiej „Bratnia Pomoc” i korporacji „Wisła”. Po ukończeniu studiów w 1925 uzupełniał je w Szkole Nauk Politycznych w Paryżu. Jako prymus ukończył Szkołę Podchorążych Rezerwy Saperów. W 1931 wstąpił do OWP, a po jego rozwiązaniu w 1933 do SN. W 1933 w czasie pobytu w Wielkiej Brytanii napisał głośną rozprawę Gospodarka narodowa. Do wybuchu wojny praca ta miała trzy wydania.
Był organizatorem kontrowersyjnej demonstracji politycznej: „marszu na Myślenice”. Nocą z 22 na 23 VI 1936, na czele ok. siedemdziesięciu osób, bez uzgodnienia z władzami SN demonstranci zaatakowali posterunek policji państwowej, rozbijali żydowskie sklepy, wreszcie wtargnęli do mieszkania starosty. „Marsz na Myślenice” miał być protestem przeciw restrykcjom rządu w Polsce. Aresztowany i wyrokiem Sądu Apelacyjnego we Lwowie 26 XI 1938 skazany na 3,5 roku pozbawienia wolności. Ze względu na zły stan zdrowia już w lutym 1939 zwolniony na 6 miesięcy. Włączył się w działalność SN, występował na wiecach organizowanych przez partię. Był członkiem Komitetu Głównego SN i prezesem pow. Kraków. W kampanii wrześniowej 1939 walczył w 65. baonie saperów, został lekko ranny. Po klęsce, przez Węgry przedostał się na Zachód, uczestniczył w walkach o Francję, dostał się do niewoli niemieckiej. Po ucieczce przedostał się do Wielkiej Brytanii. Przydzielono go do oficerskiej brygady kadrowej w Szkocji.
Nawiązał kontakty z działaczami SN, prowadził działalność publicystyczną na łamach czasopisma „Jestem Polakiem”. Radykalny w poglądach politycznych, pozostawał w opozycji do rządu gen. Władysława Sikorskiego; pod koniec 1940 wystąpił z SN. Rok później, po opublikowaniu listu otwartego do Antoniego Słonimskiego, w którym nie zgadzał się z jego wizją powojennej Europy i postulował masową emigrację Żydów z Polski, na rozkaz gen. Sikorskiego został umieszczony w obozie odosobnienia na wyspie Bute w Szkocji. Po zwolnieniu z obozu w styczniu 1942 założył pismo „Walka”. Ogłosił tu kilka kontrowersyjnych artykułów, apelował o zdymisjonowanie z funkcji premiera gen. Sikorskiego. Aresztowany (krótko przebywał w więzieniu) i wydalony z wojska.
W wielu odczytach przedstawiał swoje poglądy na temat gospodarki. W kwietniu 1944, opierając się na ludziach związanych z radykalnym obozem narodowym, zorganizował tajną organizację Pokolenie Polski Niepodległej. Ugrupowanie głosiło ideę federacji narodów Europy Środkowo-Wschodniej (tzw. Intermarium – Międzymorze) i protestowało przeciw sowieckim strukturom władzy w Polsce. Działał wśród polskiej emigracji we Francji, w Belgii, we Włoszech i w Niemczech. Przygotował do druku Studia polityczne stanowiące wybór jego publicystyki ostatnich lat. W końcu 1946 zdecydował się na nielegalny powrót do kraju z misją przeciwdziałania powstaniu narodowemu, które – jego zdaniem – mogło rychło wybuchnąć i zakończyć się klęską. Nocą z 22 na 23 XII 1946, wraz z Marianem Pajdakiem i Janem Wacławem Felczakiem, w okolicach Cieszyna nielegalnie przekroczył granicę. Pod ps. „prof. Władysław Więcek” w Gliwicach, Krakowie, Poznaniu, Warszawie i we Wrocławiu spotykał się z członkami SN, przekonując ich do swych poglądów.
Zamierzał stworzyć porozumienie grup katolicko-narodowych („front katolicko-narodowy”), a swe przekonania zawarł w artykule W pół drogi, niepublikowanym za jego życia. Nie akceptował ówczesnej polskiej rzeczywistości i wyrażał przekonanie, że naród przetrwa panowanie komunizmu w Polsce. 3 VII 1947 został aresztowany w Poznaniu. Po trwającym blisko 2 lata okrutnym śledztwie, w jednym z pierwszych w Polsce i największym procesie pokazowym 18 VI–7 VII 1949 został oskarżony o współpracę z wywiadem niemieckim w latach 1933–1939 i amerykańskim 1944–1947, a także o zwalczanie przyjaźni i współpracy z ZSRR. Mimo braku oczywistych dowodów winy WSR w Warszawie 11 VII 1949 skazał go na karę śmierci. W trakcie rozprawy odwołał złożone w śledztwie, wymuszone torturami zeznania. NSW 11 VIII 1949 wyrok utrzymał w mocy. Bierut nie skorzystał z prawa łaski. Stracony 29 VIII 1949. Zrehabilitowany przez SN 26 IV 1989. Odznaczony trzykrotnie Krzyżem Walecznych oraz francuskim Croix de Guerre. Na grobowcu rodziny Doboszyńskich na cmentarzu Rakowickim w Krakowie znajduje się symboliczna tablica jego pamięci.
Grzegorz DOLIWA-DOBROWOLSKI (1898–1952)
Ur. 9 VI 1898 w Jelizawietgradzie (Ukraina), syn Bolesława i Teofili z Zachanowiczów. Od młodych lat związany z wojskiem – w 1918 ukończył szkołę kawalerii, uzyskując stopień ppor. Członek II Korpusu gen. Józefa Hallera i uczestnik bitwy 11 V 1918 pod Kaniowem. Dostał się do niewoli, ale uciekł, zatrzymując się w Odessie. Tu wstąpił do POW, aktywnie działał w wywiadzie, powołany na etat w Oddziale II Sztabu Generalnego WP. Pracował w wydziale IV Biura Wywiadowczego Wschód. 1927–1930 oficer wywiadu WP w Mińsku Białoruskim. Po powrocie do kraju studiował w Wyższej Szkole Wojennej w Warszawie, ukończył ją w 1933. W kampanii wrześniowej 1939 walczył pod dowództwem gen. Juliusza Karola Rómmla. Po kapitulacji wraz z dowódcą osadzony w twierdzy Königstein. By uwolnić się z obozu, za zgodą Rómmla, podał się za Ukraińca. Zwolniony, osiadł w Warszawie, włączył się w nurt konspiracji AK, walczył w powstaniu warszawskim.
Po upadku powstania otrzymał rozkaz nieujawniania się i pozostania w kraju. Aresztowany przez gestapo 22 XI 1944, więziony w Krakowie, a następnie w obozach koncentracyjnych Gross-Rosen, Dora i Bergen-Belsen. Od połowy 1947 w Brukseli, pod wpływem gróźb i szantażu podjął się współpracy z organami bezpieczeństwa. Jak zeznał później podczas rozprawy sądowej, zrobił to dla uniknięcia represji i w obawie o osoby najbliższe. Współpraca była pozorna, udzielał bowiem błahych, niesprawdzonych lub wręcz fałszywych wiadomości, od początku też śledzony był przez amerykański kontrwywiad (CIC). Aresztowany w Norymberdze 31 VIII 1949, przyznał się do współpracy z organami bezpieczeństwa, ale wobec braku dowodów winy w lipcu 1950 został zwolniony i wrócił do Polski. 16 IX 1950 aresztowany przez bezpiekę. 20 VII 1951 WSR w Warszawie skazał go na karę śmierci. Oskarżonemu nie przydzielono obrońcy.
Na wniosek rewizyjny naczelnego prokuratora wojskowego NSW 23 VIII 1951, uznając, że niektóre kary są zbyt niskie, uchylił wyrok i sprawę przekazał do ponownego rozpatrzenia. WSR w Warszawie już 10 IX 1951 skazał go ponownie na karę śmierci. NSW 26 października wyrok ten utrzymał w mocy. Bierut nie skorzystał z prawa łaski. Stracony 12 I 1952. W 1957 żona Zofia wystąpiła z wnioskiem o wznowienie postępowania, gdyż „w toku śledztwa i na rozprawie nastąpiły rażące naruszenia przepisów proceduralnych, które wręcz pozbawiły oskarżonego możliwości obrony”. Wniosek stwierdzał, że wyrok pogwałcił elementy przepisów prawa, że w stosunku do oskarżonego stosowano w śledztwie niedozwolone metody i presję fizyczną (pisał o tym w prośbie o łaskę do Bieruta). NSW uznał jednak, że nie są to nowe fakty lub dowody, i wniosek żony oddalił. 24 II 1993 SWOW na sesji wyjazdowej w WSG w Olsztynie wyrok b. WSR w Warszawie uznał za nieważny.
Tadeusz DOMŻALSKI (1926–1948)
Ur. 10 II 1926 w Kosowie Lackim, pow. Sokołów Podlaski, syn Jana i Zofii z Oleszczuków, rolnik. We wrześniu 1947 po ucieczce z posterunku MO wstąpił do oddziału WiN Kazimierza Wyrozębskiego „Sokolika” operującego na terenie pow. Sokołów Podlaski. Przyjął ps. „Rekrut”, brał udział w wielu akcjach oddziału. 23 V 1949 w czasie obławy MO i UB ranny i ujęty. WSR w Warszawie na sesji wyjazdowej w Sokołowie Podlaskim 15 VII 1948 w trybie doraźnym skazał go na karę śmierci. Stracony 31 VIII 1948.
Władysław DUBIELAK (1924–1955)
Ur. 20 VII 1924 w Dobrzykowie, pow. Gostynin, syn Jana i Anny z Marciniaków, zamieszkały w Fürstenfeldbruck (Niemcy). Szkołę powszechną ukończył w Dobrzykowie, gimnazjum w Płocku. W 1940 w PZP, następnie w AK. Od 1942 mianowany komendantem placówki Dobrzyków. W 1945 został sekretarzem gminy Dobrzyków, w tym samym roku przekonany przez Henryka Jóźwiaka „Groźnego”, byłego żołnierza z Lubelskiego, wstąpił do MO, służył na posterunku w Dobrzykowie, ale w styczniu 1946 zwolnił się ze służby. Poszedł do konspiracji, w kwietniu tego roku zorganizował oddział ROAK liczący 15–20 ludzi. Przeprowadził 27 akcji przeciw placówkom UB, m.in. w Gąbinie, Dobrzykowie, Radziwiu, Pacynie i Łącku. W listopadzie po serii aresztowań wśród członków oddziału ukrywał się.
Ujawnił się w lutym 1947, podjął pracę w elektrowni miejskiej we Wrocławiu. W połowie września 1949 zbiegł do Berlina Zachodniego i zarejestrował się jako uchodźca polityczny. Skierowany do obozu dla uchodźców IRO, tu przesłuchiwał uciekinierów z Polski. W lipcu 1950 usiłował zbiec do Danii, ale zatrzymany przez patrol duński, został przekazany do Niemiec Zachodnich. Podjął służbę w oddziałach wartowniczych koło Frankfurtu nad Menem. W kwietniu 1951 organizował drogi przerzutowe do Polski, tworzył skrzynki kontaktowe. W maju 1954 wrócił do oddziałów wartowniczych w Kaisers-lautern, ale już w lipcu był ponownie w Berlinie. 10 września w Berlinie Wschodnim aresztowany przez władze bezpieczeństwa NRD i przekazany polskiej bezpiece. WSG w Warszawie 4 VI 1955 skazał go na karę śmierci. NSW 2 września wyrok ten utrzymał w mocy. Rada Państwa nie skorzystała z prawa łaski. Stracony 27 X 1955, jako jeden z ostatnich więźniów politycznych PRL.
Czesław DUMA (1925–1949)
Ur. 14 X 1925 w Jeziorku, gm. Grębowo, pow. Tarnobrzeg, syn Józefa i Weroniki z Maciulów, zamieszkały w Chorzelach, pow. Przasnysz, rolnik. Od stycznia 1947 był w oddziale NZW „Klona” działającym na terenie gmin Baranów i Zaręby, pow. Przasnysz, oraz Czarnia i Kadzidło, pow. Ostrołęka. Nosił ps. „Nieznany”. Został mianowany zastępcą komendanta obwodu „Płomień I” (obwód obejmujący powiaty Ostrołęka i Przasnysz NZW). WSR w Warszawie 28 X 1948 w trybie doraźnym na sesji wyjazdowej w Chorzelach skazał go na karę śmierci. Sąd nie znalazł żadnych okoliczności łagodzących, a młody wiek oskarżonego uznał za okoliczność obciążającą. NSW wyrok utrzymał w mocy. Stracony 11 II 1949.
Konrad DYBOWSKI (1919–1947)
Ur. 24 VIII 1919 w Czyniszewicach (Rumunia), syn Władysława i Kata-rzyny z Leśniewiczów, zamieszkały w Krakowie. Przed wojną ukończył 2 lata studiów prawniczych, we wrześniu 1939 ochotniczo wstąpił do wojska. W czasie okupacji niemieckiej w ZWZ, AK (nosił wtedy ps. „Sęp II”) we Lwowie i wraz z ojcem Władysławem Dybowskim w Krakowskiej Bryga-dzie Obrony Narodowej. Brał udział w kilku akcjach przeciw Niemcom, m.in. w spaleniu wystawy Generalnego Gubernatorstwa organizowanej przez Hansa Franka. 1945–1946 działał nadal w brygadzie pod ps. „Zyberk”, choć jedno-cześnie był oficerem polityczno-wychowawczym w Szkole Podoficerów MO w Krakowie. Aresztowany 16 X 1946 i oskarżony o to, że był członkiem OP i WiN, współpracował z komisarzem środowiska OP, że w Szkole Podofi-cerskiej MO zorganizował sieć wywiadowczą, kierował nią, rozpowszechniał nielegalne pisma i ulotki, wreszcie o to, że był agentem OP w szeregach PPR. „Przyznaję się do faktów, nie do winy” – powiedział na rozprawie sądowej. WSR w Warszawie 16 VI 1947 skazał go na karę śmierci. NSW 23 VII 1947 wyrok ten utrzymał w mocy. „Nie żałowałem życia dla Polski” – pisał w prośbie o łaskę. Bierut z prawa łaski nie skorzystał. Stracony 31 VII 1947. Odznaczony Orderem Virtuti Militari, Krzyżem Walecznych z Mieczami. Wraz z nim sądzeni byli, również skazani na karę śmierci i straceni, jego ojciec Władysław Dybowski oraz inny członek OP Jerzy Zakulski. SWOW 2 III 1993 unieważnił wyrok b. WSR w Warszawie.
Władysław DYBOWSKI (1892–1947)
Ur. 17 V 1892, syn Jana i Władysławy z Kulikowskich, prawnik, rtm. w stanie spoczynku, zamieszkały w Legnicy. Walczył w kampanii wrześniowej 1939, w okresie okupacji niemieckiej (luty 1942) twórca i dowódca Krakowskiej Brygady Obrony Narodowej. Nosił wtedy ps. „Korwin”. Brygada liczyła 1200 ludzi. W 1946 wiceprezydent Legnicy. Aresztowany 18 X 1946 i oskarżony o to, że po zakończeniu wojny nie zerwał kontaktu z organizacją, że współpracował z komisarzem środowiska OP, że był agentem tej organizacji w szeregach PPR, do której należał. WSR w Warszawie 16 VI 1947 skazał go na karę śmierci. NSW 23 VII 1947 wyrok ten utrzymał w mocy. Bierut nie skorzystał z prawa łaski. Stracony 31 VII 1947. Odznaczony Krzyżem Walecznych i Medalem Niepodległości. Wraz z nim sądzeni byli, również skazani na karę śmierci i straceni, jego syn Konrad Dybowski oraz oraz inny członek OP Jerzy Zakulski. SWOW w Warszawie 2 III 1993 unieważnił wyrok b. WSR w Warszawie.
Józef DYJAK (1925–1948)
Ur. 8 VIII 1925, syn Władysława i Heleny z Kociszewskich, zamieszkały w Różanie, pow. Maków Mazowiecki. Od sierpnia 1945 w kontakcie z oddziałem NZW działającym na terenie gm. Goworowo, a od stycznia 1946 pod ps. „Góra”, „Lipa” w oddziale NZW „Mieczysława”, następnie Mariana Kraśniewskiego „Burzy”, potem Józefa Kozłowskiego „Lasa”, a przed aresztowaniem – w oddziale „Młota” N.N. W marcu 1947 z bronią wyjechał w Olsztyńskie i w Baranowie, pow. Mrągowo, usiłował stworzyć oddział NZW. Tam zatrzymany 8 IV 1947. WSR w Warszawie skazał go na karę śmierci. Stracony 12 V 1948.
Edward DZIEWA (1925–1951)
Ur. 17 IX 1925 w Ponikwach, gm. Zakrzew, pow. Krasnystaw, syn Jana i Józefy z Jaśkiewiczów. W maju 1942 wstąpił do AK, przyjął ps. „Ostoja”. Jesienią 1943 przeniósł się do BCh, był członkiem komórki w rodzinnych Ponikwach. Gdy w lipcu 1944 w Lubelskie weszli Sowieci, wstąpił do oddziału AL „Jeszcze Polska nie zginęła” płk. Roberta Satanowskiego, a niedługo potem jako ochotnik zgłosił się do wojska. Został przydzielony do 8. DP w Siedlcach, a wkrótce skierowany do Oficerskiej Szkoły Łączności. Następnie w stopniu chor. służył jako dowódca plutonu łączności w 14. DP (do lutego 1946), a potem w 1. Warszawskiej DP. Jesienią 1946 został awansowany do stopnia ppor. Po zdemobilizowaniu w marcu 1947 pracował jako gminny komendant PW i wychowania fizycznego organizacji Służba Polsce. Po ukończeniu kolejnego kursu, tym razem dowódców kompanii SP, został przydzielony do 37. Brygady SP w Nowym Lądzie koło Lwówka Śląskiego. Pracował tu do 7 XI 1949, następnie w Komendzie Wojewódzkiej SP w Lublinie i w Zakrzewie, pow. Krasnystaw, gdzie był komendantem gminnym SP. W lutym 1950 Jan Kuryło „Biały” z Tarnawki zwerbował go do konspiracyjnej organizacji PAP. Został dowódcą grupy bojowej PAP w Placówce Zakrzew. Grupa wykonała kilka akcji rekwizycyjnych, natomiast najgłośniejszym jej wyczynem miała być „Akcja K–B”, której wykonawcami mieli być D. i Eugeniusz Chudowolski. Dla omówienia szczegółów akcji zamachowcy mieli się spotkać 4, 5 lub 6 września w Lublinie. Do spotkania nie doszło, gdyż 4 września UB aresztował Chudowolskiego, a 6 września D. WSR w Warszawie 14 V 1951 skazał obu na kary śmierci. Bierut z prawa łaski nie skorzystał. Straceni 24 X 1951. 19 I 1998 Wydział VIII Karny SW w Warszawie, wyrok ten uznał za nieważny. Odznaczony Medalem Zwycięstwa i Wolności i Odznaką Grunwaldzką.
Tadeusz DZIONSKO (1928–1952)
Ur. 27 X 1928 w Katowicach, syn Wincentego i Florentyny ze Świerkotów, zamieszkały we Wrocławiu. Uczył się w szkole budowlanej, początkowo w Bytomiu, a następnie we Wrocławiu. Matury w 1949 nie złożył. Być może to właśnie zdecydowało, że postanowił zrealizować młodzieńcze marzenia o wyjeździe do Australii i Afryki, które w listach z Niemiec przypominał mu dawny szkolny kolega. 26 IV 1949 wyjechał ze Zgorzelca z zamiarem nielegalnego przekroczenia granicy i przedostania się do Niemiec. Zatrzymał się w hotelu i tu podczas rutynowej kontroli został aresztowany przez funkcjonariuszy MO, gdyż nie posiadał przepustki na pobyt w strefie nadgranicznej. Bity na komisariacie, przyznał się do swych planów ucieczki do Australii i Afryki. 8 IX 1949 SO we Wrocławiu na sesji wyjazdowej w obozie dla młodocianych w Jaworznie skazał go na 2 lata pobytu w tym obozie. Tu poznał Karola Barona i wraz z nim 27 VI 1950 uciekł z Jaworzna. Granicę Polski z NRD przeszli na południe od Zgorzelca. W trakcie podróży pociągiem do Berlina Baron został zatrzymany przez niemiecką służbę bezpieczeństwa, D. dotarł zaś do zachodniej strefy Berlina. W obozie dla uchodźców w dzielnicy Schöneberg zobowiązał się do współpracy z wywiadem amerykańskim. Przyjął ps. „Karramba”, 21 X 1950 nielegalnie przekroczył granicę niemiecko-polską w okolicach Zgorzelca. W kraju zbierał wiadomości o przebiegu wymiany waluty, „przerachowaniu cen i płac”, wykonał trzy fotografie drogowskazów na głównych szosach z napisem: Katowice (!), kupił prasę i wrócił, również nielegalnie, do Berlina. 31 III 1951 ponownie przeszedł Nysę, dotarł do Katowic, ale tu 6 IV 1951 został zatrzymany przez UB. Dwa miesiące później raz jeszcze próbował szczęścia. 9 VI 1951 w czasie transportu z WUBP Katowice do WUBP Szczecin wyskoczył w biegu z pociągu. Złamał jednak lewą rękę i zwichnął prawą nogę, przez miesiąc leczono go w szpitalu więziennym w Szczecinie. 14 VIII 1951 WSR w Warszawie skazał go na karę śmierci. NSW 22 X 1951 wyrok ten utrzymał w mocy. Stracony 13 I 1952.
Zdzisław EJCHLER (1908–1948)
Ur. 29 VI 1908 w Sławucie, pow. Zasław, na Wołyniu, syn Remigiusza i Heleny z Plewków. Nauki pobierał w Warszawie, maturę w 1928 złożył w Gimnazjum Towarzystwa Szkół Pracy w Wieleniu nad Notecią. Studiował prawo na UJ, następnie ukończył Szkołę Podchorążych Rezerwy Piechoty w Cieszynie. Wypadek z bronią pokrzyżował jego plany kariery wojskowej. Wrócił do ojca, który był wówczas leśniczym w Białowieży. Rozpoczął studia na Wydziale Prawno-Ekonomicznym Uniwersytetu Poznańskiego i w Wyższej Szkole Handlowej w Poznaniu, którą ukończył w 1933. We wrześniu 1939 zgłosił się ochotniczo do obrony Warszawy. Z wojskiem dotarł aż do Pińska na Polesiu. Wrócił do Warszawy, w czasie okupacji niemieckiej trudnił się handlem, walczył w powstaniu warszawskim, został ranny. Po upadku powstania skierowany do obozu w Pruszkowie, uciekł z kolumny, wrócił do Poznania. W 1945 pracował w Szamotułach, a nas-tępnie w poznańskiej delegaturze Biura Rewindykacji i Odszkodowań Wojennych, od stycznia 1946 w berlińskiej placówce Biura. Aresztowany 8 XII 1947 i oskarżony o działalność szpiegowską na rzecz wywiadu angielskiego. WSR w Warszawie 4 VIII 1948 skazał go na karę śmierci, NSW 14 IX 1948 wyrok ten utrzymał w mocy. Stracony 25 IX 1948. W 1990 założona została rewizja nadzwyczajna. Izba Wojskowa SN 5 III 1991 uwzględniła ją w części. Pod presją protestów społecznych rzecznik praw obywatelskich prof. Ewa Łętowska złożyła wniosek o uznanie za nieważne orzeczeń zapadłych w sprawie E., Władysława Borowca i Stefana Górskiego. SWOW wniosek ten rozpoznał i decyzją z 5 II 1991 wyrok b. WSR w Warszawie i postanowienie b. NSW uznał za nieważne.
Eugeniusz FALKUS (1931–1952)
Ur. 6 XII 1931 w Katowicach, syn Karola i Marii z Szymików, zamieszkały w Opolu. W 1951 przedostał się do Berlina Zachodniego, jeszcze w tym roku przekroczył nielegalnie granicę z Polską, aresztowany w grudniu 1951 i oskarżony o szpiegostwo. Sądzony wraz z Edwardem Długoszem, Tadeuszem Głuchowskim, Wacławem Korwelem i Ryszardem Kuzubskim. Wyrokiem WSR w Warszawie z 7 I 1952 wszyscy zostali skazani na karę śmierci. Stracony 24 III 1952.
Jan FARBOTNIK (1919–1953)
Ur. 12 III 1919 w Makowej, gm. Rybotycze, pow. Przemyśl, syn Jana i Katarzyny z Piziów. W 1946 wrócił do kraju z Zachodu, aresztowany w 1952, a 20 sierpnia tego roku przez WSR w Warszawie oskarżony o działalność na rzecz obcego wywiadu i skazany na karę śmierci. Rada Państwa nie skorzystała z prawa łaski. Stracony 7 IV 1953.
August Emil FIELDORF (1895–1953)
Ur. 20 III 1895 w Krakowie, syn Andrzeja, maszynisty kolejowego, i Agnieszki ze Szwandów. Ukończył III Szkołę Męską im. św. Mikołaja, a następnie III Gimnazjum im. Jana Sobieskiego w Krakowie oraz męskie seminarium nauczycielskie i szkołę podoficerską w Związku Strzeleckim. Do Związku Strzeleckiego wstąpił w grudniu 1912 i tam przeszedł przeszkolenie rekruckie w 1. kompanii. 6 VIII 1914 jako ochotnik w oddziale formowanym na krakowskich Oleandrach, w 1. kompanii IV, potem III batalionu 1. pp Legionu Polskiego, a następnie w oddziale karabinów maszynowych 1., 7. i 5. pp wchodzącego w skład I Brygady Legionów Polskich. Walczył m.in. pod Czarkową, na przełęczy Chyszówki, pod Łowczówkiem, Konarami, Ożarowem i Stochodem. W styczniu 1917 po przejściu 5. pp do obozu Komorowo-Ostrów Mazowiecka, ukończył niższą szkołę oficerską. W 1917 po kryzysie przysięgowym odesłany do Polskiego Korpusu Posiłkowego w Przemyślu.
Wraz z wszystkimi żołnierzami pułku wniósł prośbę o zwolnienie z Legionów, co oznaczało wcielenie do armii austro-węgierskiej i wysłanie na front. Wyjechał na front włoski. W sierpniu 1918 wstąpił do POW, od listopada tego roku w WP; był m.in. w 5. ppleg, brał udział w kampanii wileńskiej, walkach o Dyneburg, pod Kijowem i Żytomierzem. Awansował: w 1920 do stopnia por., w 1921 – kpt. Po ukończeniu Szkoły Podchorążych Piechoty w Warszawie (1923) był dowódcą 5. kompanii i p.o. dowódcą II batalionu 1. ppleg, II oficerem sztabu 1. DP. Od 1926 w PW 1. ppleg, gdzie pełnił różne funkcje kierownicze. Od 1932 zastępca dowódcy 1. ppleg, a następnie dowódca samodzielnego batalionu KOP „Troki” i zastępca dowódcy pułku KOP „Wilno”, w tymże roku awansowany do stopnia ppłk. W 1938 mianowany dowódcą 51. Pułku Piechoty Strzelców Kresowych z Brzeżan. Walczył w składzie 12. DP w GO „Południe” w czasie kampanii wrześniowej 1939, po klęsce przedostał się do Francji. Ukończył kursy sztabowe i pozostawał w dyspozycji komendanta głównego ZWZ gen. Kazimierza Sosnkowskiego, awansowany do stopnia płk. 17 VII 1940 jako pierwszy emisariusz wysłany z Wielkiej Brytanii do kraju, dotarł do Warszawy we wrześniu 1940, używał wówczas ps. „Emil Wielowiejski” i „Sylwester Maj”.
W konspiracji: oficer do zadań specjalnych przy KG ZWZ, inspektor KG ZWZ, komendant Obszaru II Białystok ps. „Weller” i „Jordan”, a od jesieni 1942 komendant Kedywu KG AK ps. „Nil”. Zorganizował Kedyw, kierował całością walki bieżącej z okupantem. Od połowy 1943 przygotowywał strukturę nowo tworzonej organizacji „NIE”. 28 IX 1944 rozkazem Naczelnego Wodza mianowany gen. bryg. Od października 1944 zastępca ostatniego dowódcy AK gen. Leopolda Okulickiego „Niedźwiadka”, a po rozwiązaniu AK i objęciu przez Okulickiego dowództwa „NIE” jego zastępca, a jednocześnie komendant Obszaru Południe. Aresztowany przez NKWD 7 III 1945 pod nazwiskiem Walenty Gdanicki i nierozpoznany, z obozu w Rembertowie deportowany do ZSRR. Przebywał w łagrach w Stupinie, Nowej Berezówce, Borowlance, Wierchoturiu, Rież. W listopadzie 1947 powrócił do kraju. Aresztowany 10 XI 1950 w Łodzi. Wg niektórych historyków MBP zamierzało zwerbować go do udziału w wielkiej prowokacji – utworzonej przez siebie fikcyjnej strukturze antykomunistycznego podziemia – tzw. V Komendzie WiN. Kategorycznie odmówił. Z zemsty oskarżono go o rzekome wydawanie rozkazów egzekucji na sowieckich partyzantach i działaczach lewicowych. Sąd posługiwał się sfabrykowanymi dowodami. Wyrokiem SW dla m.st. Warszawy z 16 IV 1952 skazany na karę śmierci. SN wyrok utrzymał w mocy. Rada Państwa nie skorzystała z prawa łaski. Stracony 24 II 1953.
Nieznane jest miejsce jego pochówku. W kwietniu 1999 na zlecenie ROPWiM przeprowadzono prace sondażowe na terenie Lasu Kabackiego w Warszawie, w miejscu wskazanym jako lokalizacja pochówku. Poszukiwania dały wynik negatywny. Odznaczony Orderem Virtuti Militari V kl. za udział w wojnie polsko-bolszewickiej 1920 i IV kl. „za udział w pracy konspiracyjnej na najbardziej eksponowanych kierowniczych stanowiskach i za wybitną postawę i gotowość podjęcia najcięższych zadań, którym zawsze podołał”, czterokrotnie Krzyżem Walecznych, złotym Krzyżem Zasługi, Krzyżem Niepodległości, Krzyżem Kawalerskim Polonia Restituta i wielu innymi odznaczeniami. W 1972 na jego symbolicznym grobie na Cmentarzu Wojskowym w Warszawie (kw. A-14-IV-3) złożono nagrobek ufundowany przez ówczesnego ministra obrony narodowej; w 1985 odsłonięto tablicę pamiątkową w Łodzi, w 1989 tablicę w Krakowie przy ul. Lubicz, na domu, w którym się urodził, a 20 III 2000 kolejną tablicę w kościele św. Jacka w Warszawie. Jego imię nosi kilka szkół w Polsce, m.in. Integracyjna Szkoła Podstawowa nr 14 w Milanówku pod Warszawą. W 1989 ukazała się książka Stanisława Marata i Jacka Snopkiewicza Zbrodnia. Sprawa generała Fieldorfa „Nila”, a w 1993 praca Marii Fieldorf i Leszka Zachuty Generał „Nil” przedstawiająca fakty, dokumenty i relacje dotyczące jego życia i działalności.
W 1991 z okazji odsłonięcia pomnika pamięci niewinnie straconych więźniów politycznych lat 1945–1956 na warszawskim Cmentarzu Wojskowym staraniem Fundacji Ochrony Zabytków ukazał się medal pamiątkowy przedstawiający na awersie głowę F., a na rewersie fragment pomnika. Autorem projektu medalu jest Tadeusz Tchórzewski. Z inicjatywy Koła nr 14 im. gen. Augusta Emila Fieldorfa ŚZŻAK Okręg Warszawa w październiku 1999 Poczta Polska wyemitowała kopertę z wizerunkiem generała z wkomponowanym weń aktem sądowym oraz pełen symboliki znaczek (bloczek) pocztowy. Na znaczku, kopercie oraz okolicznościowej pieczęci Urzędu Pocztowego Warszawa 1 datowanej 21 X 1999 widnieje napis „Tragizm bohaterów Polski Walczącej”. W 1997 opierając się na materiałach z Głównej Komisji Badania Zbrodni przeciwko Naro-dowi Polskiemu, warszawska Prokuratura Wojewódzka wszczęła śledztwo o zabójstwo sądowe. Oskarżono Marię Gurowską, przewodniczącą sądu skazującego w 1952 F. na karę śmierci. Gurowska nie doczekała sądu, zmarła w 1997.
Gracjan Klaudiusz FRÓG (1911–1951)
Ur. 8 XII 1911 w Laskówce, pow. Brzozów, woj. lwowskie, syn Stanisława i Bronisławy z Pawłowskich. Pochodził z rodziny włoskiej od wieków osiadłej w Polsce. W 1930 zdał maturę w Tarnobrzegu i wstąpił do Szkoły Podchorążych Piechoty w Komorowie-Ostrowi Mazowieckiej. Ukończył ją w 1933 w stopniu ppor. z przydziałem do 2. psp w Sanoku. W 1936 awansowany do stopnia por. i skierowany do Centrum Wyszkolenia Broni Pancernej w Modlinie. Służył kolejno w 4. batalionie pancernym w Brześciu nad Bugiem, 7. batalionie pancernym w Grodnie, Dywizji Pancernej w Wilnie. W kampanii wrześniowej 1939 był dowódcą szwadronu techniczno-gospodarczego DP Wileńskiej Brygady Kawalerii. Brygada wchodziła w skład Grupy Operacyjnej gen. Rudolfa Dreszera. Po bitwie pod Tomaszowem Lubelskim dostał się do niewoli niemieckiej, ale uciekł, kierując się do Przemyśla. Tu aresztowany przez Sowietów, ponownie uciekł 3 XI 1939, wrócił do Wilna. Od listopada 1939 w Kole Pancerniaków, tajnej organizacji wojskowej Koła Pułkowe. 19 III 1941 aresztowany przez NKWD, osadzony w więzieniu w Wilnie. 23 VI 1941 uwolniony przez polskich kolejarzy, którzy z transportu więźniów kierowanego w głąb Rosji odczepili kilka końcowych wagonów. Po wkroczeniu Niemców do Wilna ponownie w konspiracji, współtworzył tzw. 1. Pułk Pancerny im. Króla Bolesława Chrobrego. We wrześniu 1943 zorganizował dwudziestoosobowy oddział partyzancki AK działający w okolicy Sużan. Przyjął ps. „Góral”, a następnie „Szczerbiec” i „Zapora”.
Od grudnia 1943 do końca lutego 1944 współdziałał z 6. Brygadą Pancerną Adama Boryczki „Tońki”, podejmując kilka akcji zbrojnych, m.in. w Turgielach, Rudominie, Polanach i Mikuliszkach. Liczący stu partyzantów oddział mianowany zostaje III Brygadą Partyzancką. Nocą z 29 na 30 III 1943 brygada opanowała miasto Nowe Troki. Nocą z 13 na 14 V 1943 w krwawej bitwie, w której F. został ranny, brygada zdobyła Murowaną Oszmiankę. Brygada nadal rosła w siłę, w jej skład wszedł także pluton Szarych Szeregów z Wilna. Podczas operacji „Ostra Brama” w akcji „Burza” III Brygada liczyła ok. 750 ludzi, dobrze uzbrojonych, wyszkolonych i umundurowanych. W walkach o Wilno zginęło 59 żołnierzy brygady, wielu było rannych. Niedługo potem, 17 VII 1944, „Szczerbiec” został aresztowany przez NKWD w Boguszach, więziony w Wilnie, a następnie w obozach w Riazaniu i Diagilewie, skąd uciekł 1 III 1946, w jednej z nielicznych udanych i najgłośniejszych ucieczek z tego obozu. Dotarł do Wilna, skąd repatriował się do Łodzi. Tu aresztowany 10 VII 1948 pod fałszywym zarzutem działalności w OMWOAK płk. Antoniego Olechnowicza. W brutalnym śledztwie oskarżono go o współpracę z Niemcami w zwalczaniu partyzantki sowieckiej na Wileńszczyźnie. 13 XI 1950 WSR w Warszawie skazał go na karę śmierci. Stracony 11 V 1951. W postępowaniu rehabilitacyjnym uniewinniony 17 I 1959. Odznaczony srebrnym Krzyżem Orderu Virtuti Militari (dwukrotnie, w tym raz pośmiertnie), srebrnym Krzyżem Zasługi z Mieczami i Krzyżem Walecznych. Symboliczny grób na Cmentarzu Wojskowym w Warszawie, kwatera C-16. W kościele św. Bartłomieja w Gdańsku – epitafium pamięci żołnierzy III Brygady Partyzanckiej. 10 XI 1991 staraniem Środowiska III i VI Brygady przy Wileńskim Okręgu ŚZŻAK poświęcono odbudowany cmentarz poległych żołnierzy obu brygad w Mikuliszkach. W Kolonii Wileńskiej znajduje się grób zbiorowy poległych w walkach o Wilno żołnierzy III Brygady „Szczerbca”.
Adam GAJDEK (1915–1949)
Ur. 7 IV 1915 w Rzeszowie, syn Franciszka i Zofii z Mikułów, zamieszkały w Krakowie. 1937–1939 w 3. psp w Bielsku jako kpr. zawodowy, walczył w kampanii wrześniowej 1939. W okresie okupacji niemieckiej od 1940 w ZWZ na Rzeszowszczyźnie, następnie w AK. Pełnił tu rolę skrzynki kontaktowej, w jego mieszkaniu odbywały się konspiracyjne spotkania, nosił ps. „Olek”. Po wkroczeniu Sowietów na Rzeszowszczyznę pozostał w konspiracji. We wrześniu 1944 brał udział w nieudanym ataku stuosobowej grupy żołnierzy AK pod dowództwem Łukasza Konrada Cieplińskiego na więzienie w Rzeszowie. W październiku tego roku przydzielony do RKU Rzeszów, gdzie był magazynierem, w lutym 1945 przeniesiony na równorzędne stanowisko w RKU Katowice. Związany z WiN, obawiając się aresztowania, na polecenie organizacji wyjechał do Krakowa, w kwietniu 1947 objął funkcję kierownika organizacyjnego siatki wywiadowczej WiN pod kryptonimem „Instytut Bakteriologiczny”. Placówka składała się z trzech części: wydziału organizacyjnego, komórki opracowującej materiały, tzw. oddziału zakaźnego, i terenowej siatki informatorów. Gromadzono tu informacje m.in. o metodach działania UB, sytuacji politycznej i gospodarczej kraju. Nosił wówczas ps. „Agata” i „Antek”. Jednocześnie pracował w biurze plantacyjnym cukrowni Chybie. Aresztowany 17 X 1947 w Krakowie, po rocznym śledztwie 23 X 1948 przez WSR w Warszawie skazany na karę śmierci. NSW 17 XII 1948 wyrok ten utrzymał w mocy. Bierut nie skorzystał z prawa łaski. Stracony 14 I 1949. SWOW na sesji wyjazdowej w siedzibie WSG w Krakowie 30 III 1993 wyrok b. WSR w Warszawie uznał za nieważny.
Czesław GAŁĄZKA (1924–1949)
Ur. 24 VII 1924 w Grodzisku, pow. Mińsk Mazowiecki, syn Franciszka i Leokadii z Wareckich, z zawodu krawiec, członek PSL, zamieszkały w Warszawie. Od grudnia 1947 do połowy marca 1948 w OPSN, pod ps. „Mróz”, a od połowy marca do 3 VI 1948 w oddziale NSZ (NZW) por. Zygmunta Jezierskiego „Orła” działającym na terenie powiatów Mińsk Mazowiecki, Siedlce, Sokołów Podlaski, Węgrów, jako oficer służbowy i zastępca dowódcy oddziału, nosił ps. „Bystry”. Ujęty 3 VI 1948 po walce oddziału Zygmunta Jezierskiego „Orła”. WSR w Warszawie 28 II 1949 skazał go na karę śmierci. Stracony 14 V 1949 razem z Józefem Łukasze-wiczem i Edwardem Markosikiem.
Mieczysław GĄGOROWSKI (1922–1952)
Ur. 1 I 1922 w Warszawie, syn Józefa i Jadwigi z Dolmanów. Maturę uzyskał w Liceum im. gen. Józefa Sowińskiego w Warszawie w 1940. Pracę konspiracyjną rozpoczął w SN w lutym 1940 na tajnych kompletach nauczania. Od 1942 w NOW AK. Uczestnik powstania warszawskiego, walczył na Woli, Starówce, w Śródmieściu. Po kapitulacji w stopniu ppor. Jeniec oflagów w Bergen-Belsen i Lubece. W styczniu 1946 powrócił nielegalnie do Polski, kontynuował pracę konspiracyjną w komórce mikro-foto przy Prezydium SN. Aresztowany w kwietniu 1946, skazany na 6 lat pozbawienia wolności, ale na mocy amnestii zwolniony w 1949. W 1951 wznowił działalność konspiracyjną w tzw. Punkcie Informacyjnym podlegającym Radzie Politycznej SN na emigracji. Aresztowany 28 XI 1951 i przez WSR w Warszawie 28 IV 1952 skazany na karę śmierci. Sentencja wyroku: „skorzystawszy w 1949 z dobrodziejstwa amnestii, po wyjściu z więzienia powraca na drogę zbrodniczej działalności przeciw Polsce Ludowej. Wykazał, że żadne środki natury represyjno-wychowawczej nie są w możności odwieść go od drogi walki z ustrojem państwa polskiego, i dlatego jedyną słuszną karą dla skazanego jest kara śmierci”. Bierut nie skorzystał z prawa łaski. Stracony 24 X 1952 razem z Władysławem Lisieckim i Adamem Mireckim.
Stefan GŁOGOWSKI (1910–1948)
Ur. 24 XII 1910 w Dortmundzie (Niemcy), syn Walentego i Franciszki z Napierałów. W 1922 przyjechał z rodzicami do Polski, ukończył Liceum im. Juliusza Słowackiego w Kowlu (1931), Szkołę Podchorążych Artylerii w Toruniu (1934) i rozpoczął służbę jako ppor. w 27. pal we Włodzimierzu Wołyńskim. W 1937 awansowany do stopnia por., przeniesiony do dywizjonu pomiarów artylerii w Wesołej pod Warszawą. W kampanii wrześniowej 1939 dowódca plutonu topograficzno-ogniowego 27. pal, włączonego następnie do SGO gen. Franciszka Kleeberga. Po kapitulacji zbiegł z transportu jenieckiego. W Radomiu wstąpił do ZWZ jako oficer wywiadu, w obawie przed dekonspiracją przeniósł się do Niemojewic koło Warki. W 1943 pod ps. „Józef” komendant Ośrodka w Grójcu Obwodu „Głuszec” AK (pow. Grójec) i oficer przyjmujący zrzuty. 11 XI 1943 rozkazem KG AK awansowany do stopnia kpt. 27 III 1944 uczestniczył w akcji odbicia więźniów z siedziby gestapo w Grójcu. W marcu 1945 dowódca oddziału ROAK. W maju 1945 wykonał egzekucję na szefie PUBP w Warce, a w czerwcu tego roku na szefie PUBP w Grójcu Ładysławie Inowolskim. 22 XI 1945 jego oddział zaatakował siedzibę PUBP w Grójcu. Do głośnych akcji „Józefa” należy również udana próba odbicia ze szpitala przy ul. Kowieńskiej na warszawskiej Pradze strzeżonego przez milicję członka oddziału Leonarda Komorowskiego, rannego w akcji na grójecki PUBP. G. leczył go we własnym mieszkaniu. Zagrożony aresztowaniem, przeniósł się do Warszawy, utrzymując kontakty z oddziałem. Aresztowany 23 V 1946, po ciężkim śledztwie 8 IX 1947 skazany przez WSR w Warszawie na karę śmierci. „Energiczny, rzutki, inteligentny. W oddziale zaprowadził żelazną dyscyplinę” – napisano w uzasadnieniu wyroku. „Nic w tym czasie – pisano tam również – co działo się na terenie pow. grójeckiego, nie działo się wbrew woli, bez aprobaty lub zezwolenia »Józefa«”. Bierut nie skorzystał z prawa łaski, choć zespół sędziowski NSW wyraził pisemne „poparcie dla zamiany kary śmierci na dożywotnie więzienie)” ze względu na zasługi wojenne. Stracony 6 II 1948. 30 III 1992 pośmiertnie uniewinniony.
Stefan GŁOWACKI (1903–1949)
Ur. 31 III 1903 w Lublinie, syn Stanisława i Katarzyny ze Stolów, urzędnik, ostatnio zamieszkały we Wrocławiu. Młodość miał trudną, wcześnie zmuszony podjąć pracę zarobkową – sprzedawał gazety, pracował jako robotnik. W 1924 wcielony do wojska, służył w 8. ppleg w Lublinie. Po zakończeniu służby pozostał w wojsku, ukończył podchorążówkę, w 1934 awansował na ppor. Przeniesiony do 17. pp w Rzeszowie, w 1938 awansował do stopnia por. Część pieniędzy z żołdu posyłał do domu. Wiosną 1939 został przeniesiony do KOP w Augustowie, tu odbył kampanię wrześniową 1939. W okresie okupacji niemieckiej w AK, był dowódcą podrejonu na terenie Wileńszczyzny, ps. „Smuga”. W kwietniu 1945 jako repatriant wyjechał z Wilna do Wrocławia, niedługo potem zachorował poważnie i nieuleczalnie. Zwolniony z pracy z powodu absencji pozostał bez środków do życia. Pieniądze na lekarstwa pożyczał mu kolega z wileńskiej AK Aleksander Tomaszewski „Bończa”. W marcu 1946 związał się z OMWOAK, organizacją konspiracyjną zorganizowaną przez ppłk. Antoniego Olechnowicza „Pohoreckiego”. Aresztowany 7 VII 1948 w zasadzce w Dębowej Kłodzie koło Leszna, przez WSR w Warszawie 8 III 1949 skazany na karę śmierci. NSW 20 V 1949 wyrok ten utrzymał w mocy. Bierut nie skorzystał z prawa łaski. Stracony 13 VI 1949. 20 VI 1990 prezes Izby Wojskowej SN wniósł rewizję nadzwyczajną (na korzyść), zarzucając sądowi I instancji błędy w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę wyroku skazującego. 25 X 1990 Izba Wojskowa SN, uwzględniając rewizję nadzwyczajną, uniewinniła G.
Tadeusz GŁUCHOWSKI (1923–1952)
Ur. 22 X 1923 w m. Irena, pow. Kraśnik, syn Waleriana i Marii ze Skoczyńskich, przed aresztowaniem zamieszkały w Mieszkowicach, pow. Chojna. Nie są znane jego losy w okresie okupacji niemieckiej i w pierwszych latach po zakończeniu wojny. W 1951 przedostał się do Berlina Zachodniego. Jesienią tego roku miał przeprowadzić przez zieloną granicę z Niemiec do Polski wskazaną mu osobę. Zadania nie wykonał, gdyż po przekroczeniu granicy został ujęty przez WOP. WSR w Warszawie 7 I 1952, oskarżając go o działalność szpiegowską, skazał na karę śmierci. Wraz z G. sądzono i skazano na karę śmierci Edwarda Długosza, Eugeniusza Falkusa, Wacława Korwela i Ryszarda Kuzubskiego. Bierut nie skorzystał z prawa łaski. Stracony 24 III 1952.
Henryk GOSIK (1923–1951)
Ur. 23 XI 1923 w Nowej Wsi, pow. Sierpc, syn Jana i Czesławy z Byli-nów, rolnik. W 1944 wywieziony przez Niemców na roboty przymusowe na Litwę, po zajęciu Kłajpedy przez Sowietów wstąpił do WP, walczył na Wale Pomorskim, w Szczecinie i Dreźnie. 21 I 1946 opuścił z bronią 8. samodzielną kompanię strzelców DOW I, w kwietniu tego roku wstąpił do ROAK na terenie woj. warszawskiego, następnie związany z NSZ i NZW. Był członkiem, łącznikiem grup bojowych, a następnie szefem wywiadu, nosił ps. „Heniek”, „Doktorek”, „Odwet” i „Panienka”. Od 1947 w oddziale Franciszka Majewskiego „Słonego”. Uczestniczył w wielu akcjach bojowych na terenie woj. warszawskiego, m.in. w Koziebrodach, Siemiątkowie, Strzegowie i Zawidzu, pow. Mława, oraz Łęgu, pow. Płock, i 12 VII 1947 pod Okalewem, pow. Ryki, gdzie oddział NSZ rozbił obławę złożoną z funkcjonariuszy MO i ORMO. Ujęty 28 IX 1949 i przez WSR w Warszawie skazany wraz ze Stanisławem Derkusem i Władysławem Kwiatkowskim na karę śmierci. Bierut nie skorzystał z prawa łaski. Stracony 20 IX 1951.
Stefan GÓRSKI (1922–1948)
Ur. 27 IV 1922 w Poznaniu, syn Wacława i Kazimiery z Grześkowskich, używał trojga imion: Stefan, Marceli, Antoni. Ukończył w Poznaniu Gimnazjum im. Ignacego Paderewskiego, małą maturę złożył w 1939. W szkole dał się poznać jako dobry sportowiec, działał w 16. Poznańskiej Drużynie Harcerskiej im. gen. Józefa Bema. We wrześniu 1939 w pomocniczej służbie łączności ZHP (służba dozorowania przy Poczcie Głównej w Poznaniu). Po klęsce wrześniowej ewakuowany na Węgry. Do grudnia 1939 w obozie polskim w Budapeszcie, następnie przez Jugosławię i Włochy przedostał się do Francji, wstąpił do formujących się PSZ, wkrótce urlopowany dla kontynuowania nauki. W lipcu 1940 po kapitulacji Francji przedostał się do Wielkiej Brytanii, był żołnierzem 1. Brygady Spadochronowej, w maju 1942 ukończył Szkołę Podchorążych Piechoty i Kawalerii Zmotoryzowanej w Dundee. W połowie 1943 zgłosił się do służby w kraju. Przeszkolony, zaprzysiężony 4 VIII 1943. Nocą z 16 na 17 IV 1944 zrzucony wraz z trzema innymi cichociemnymi, którymi dowodził, na północ od Baniochy koło Warszawy, otrzymał przydział do Kedywu Okręgu AK Łódź, był tu instruktorem dywersji i dowódcą plutonu dyspozycyjnego w obwodzie AK Piotrków Trybunalski. Nosił ps. „Brzeg” i „Adam”. W 1945 wrócił do Poznania, ujawnił się. W początkach 1946 wstąpił do Akademii Handlowej, a następnie Studium Wychowania Fizycznego przy Wydziale Lekarskim Uniwersytetu Poznańskiego. 22 XI 1947 został aresztowany i oskarżony o działalność szpiegowską. Wyrokiem WSR w Warszawie z 4 VIII 1948 skazany na karę śmierci. NSW 14 IX 1948 wyrok ten zatwierdził. Bierut nie skorzystał z prawa łaski. Stracony 25 IX 1948. W 1990 dr Andrzej Fersten z Poznania, z harcerskiego mandatu społecznego, zainicjował postępowanie rewizyjne w sprawie G. i straconych wraz z nim Władysława Borowca i Zdzisława Ejchlera. 5 III 1991 Izba Wojskowa SN złożoną rewizję nadzwyczajną uwzględniła w części. Przeciw tej decyzji w liście otwartym z 11 III 1991 protestował dr Fersten. Prof. Ewa Łętowska, rzecznik praw obywatelskich, złożyła wniosek o uznanie za nieważne orzeczeń zapadłych w sprawie G. i jego współtowarzyszy walki. SWOW wniosek ten rozpoznał i decyzją z 5 II 1992 uznał za nieważne wyroki b. WSR w Warszawie i orzeczenie b. NSW. Odznaczony Orderem Virtuti Militari V kl.
Telesfor GREWLING (1932–1952)
Ur. 24 VII 1932 w Słonimiu, syn Tomasza i Heleny z Nasutów. Nocą z 18 na 19 III 1951 opuścił macierzystą jednostkę wojskową w Olsztynie, zabierając broń i zamierzając przedostać się na Zachód lub – gdyby okazało się to niemożliwe – założyć oddział leśny walczący z narzuconą władzą. Napisał i wydrukował ulotkę Główna Kwatera Wolnej Korony Polskiej. Ujęty przez UB, 10 V 1951 zdołał zbiec z aresztu. Odtąd ścigany aż do chwili aresztowania 26 I 1952. WSO w Warszawie skazał go na karę śmierci. Stracony 27 IX 1952.
Paweł GRIEGER (1918–1952)
Ur. 14 IX 1918 w Katowicach, syn Piotra i Gertrudy z Żyzików, zamieszkały w Rokitnicy. Po wojnie pracował w Zjednoczeniu Przemysłu Metali Nieżelaznych w Katowicach. W czerwcu 1950 przedostał się do Berlina Zachodniego, powrócił nielegalnie do Polski, a kiedy ponownie próbował przejść granicę, został zatrzymany przez WOP. Oskarżony o działalność szpiegowską, wyrokiem WSR w Warszawie z 10 I 1952 skazany na karę śmierci. Bierut nie skorzystał z prawa łaski. Stracony 5 III 1952.
Ksawery GROCHOLSKI (1903–1947)
Ur. 14 II 1903 w Strzyżawce na Podolu, syn Tadeusza i Zofii z Zamoyskich, właścicieli ziemskich na Ukrainie, brat Remigiusza Grocholskiego, komendanta „Wachlarza”, a w powstaniu warszawskim komendanta Rejonu Mokotów Dolny; hrabia, zamieszkały w Brwinowie. Gimnazjum ukończył w 1925 w Tarnowie, w 1927 lub 1928 Akademię Handlową w Belgii. Wrócił do Polski, do 1939 administrował majątkiem ziemskim. Dwukrotnie aresztowany przez Niemców w 1939, przewieziony do Piły, posądzony o to, że jest ukrywającym się płk. WP. Osadzony w obozie koncentracyjnym w Oświęcimiu, zwolniony dzięki staraniom żony, Polki urodzonej w Austrii. Od 1943 w AK, oficer wywiadu I Rejonu Czerniaków, rozpracowywał folksdojczów i agentów gestapo. Walczył w powstaniu warszawskim, przeszedł obóz w Pruszkowie. Po wojnie był administratorem domu Czetwertyńskich w Warszawie. W grudniu 1945 Waldemar Baczak zwerbował go do WiN. Aresztowany w 1946 i oskarżony o współpracę z gestapo oraz o to, że jako łącznik WiN o ps. „Leonard” dostarczał ambasadzie angielskiej w Warszawie „tajne informacje”. WSR w Warszawie 14 I 1947 skazał go na karę śmierci. NSW 7 II 1947 wyrok ten utrzymał w mocy. Bierut nie skorzystał z prawa łaski w stosunku do G. i sądzonych z nim Waldemara Baczaka i Witolda Kalickiego. Polska i zagraniczna opinia publiczna zaangażowała się w obronę życia skazanych, m.in. z Gentofl (Dania) do kancelarii Bieruta nadszedł telegram nadany przez znanego duńskiego publicystę i dziennikarza Emila Dehna. Stracony 24 II 1947. 17 I 1991 prezes Izby Wojskowej SN założył rewizję nadzwyczajną na korzyść skazanych, zarzucając błędy w ustaleniach faktycznych i postulując uniewinnienie od zarzutów. Izba Wojskowa SN 8 III 1991 uniewinniła oskarżonych od zarzutu popełnienia przypisywanych im przestępstw.
Roman GROŃSKI (1926–1949)
Ur. 28 II 1926 w Kraśniku, syn Konstantego i Janiny z Ciechońskich. Ukrywał się od listopada 1943, obawiając się wywózki na roboty do Niemiec. W marcu 1944 nawiązał kontakt z Hieronimem Dekutowskim „Zaporą”, wstąpił do jego oddziału, otrzymując przydział do patrolu Januarego Rusena „Kordiana”. Przyjął ps. „Żbik”. Uczestniczył w pięciu akcjach na transporty niemieckie. Po wejściu Sowietów w Lubelskie, stosując się do rozkazu „Zapory”, wrócił do Kraśnika, ale już w lipcu 1945 ponownie zameldował się u „Zapory”. Uczestniczył w wielu akcjach bojowych przeciw komunisty-cznemu aparatowi bezpieczeństwa, m.in. wspólnie ze Zbigniewem Sochackim odbił ze szpitala pilnowanego przez milicjantów rannego żołnierza oddziału „Opala” – Henryka Pałkę, ps. „Modrzew”. W 1946 był dowódcą grupy likwidacyjnej, czyli żandarmerii, o kryptonimie „3/IV”. W styczniu 1947 „Zapora” mianował go dowódcą jednego z pododdziałów. Nie ujawnił się w amnestii 1947. Wspólnie z „Zaporą” podjął próbę wyjazdu na Zachód. Podstępnie aresztowany w Nysie wraz z Hieronimem Dekutowskim, Stanisławem Łukasikiem, Jerzym Miatkowskim, Władysławem Nowickim, Tadeuszem Pelakiem, Edmundem Tudrujem i Arkadiuszem Wasilewskim. WSR w Warszawie 15 XI 1948 skazał wszystkich na karę śmierci. Straceni (poza ułaskawionym przez Bieruta Władysławem Nowickim) 7 III 1949.
Józef GUMOWSKI (1916–1952)
Ur. 15 III 1916 w Skudzawach, pow. Rypin, syn Bolesława i Marianny z Rzeszotarskich, zamieszkały w Warszawie. W okresie okupacji niemieckiej dowódca grupy specjalnej KWP, z wyroków sądu specjalnego wykonującej egzekucje na konfidentach gestapo i zdrajcach narodu polskiego. Współuczestnik zamachu na kata Warszawy Franza Kutscherę, żołnierz Kedywu, uczestnik przejęcia ostatniego kuriera RP w Londynie Jana Nowaka-Jeziorańskiego. Używał ps. „Ziutek”. Ujawnił się w kwietniu 1947, niedługo potem aresztowany, oskarżony na podstawie spreparowanych i wymuszonych na świadkach zeznań o zwalczanie ruchu lewicowego. WSR w Warszawie 29 V 1952 skazał go na karę śmierci. Stracony 23 X 1952. Uniewinniony i zrehabilitowany 19 II 1957.
Gerard GURZAN (1925–1949)
Ur. 11 XII 1925 w m. Chorzów-Batory, syn Maksymiliana, górnika, i Franciszki z Jelonków. W okresie międzywojennym w Oddziale II Sztabu Generalnego WP. WSO nr 1 w Warszawie na rozprawie 24 IX 1949, oskarżając go o działalność szpiegowską, skazał na karę śmierci. Bierut nie skorzystał z prawa łaski. Stracony 2 XI 1949.
Henryk GUT (1927–1949)
Ur. 17 X 1927 w Zarębach, pow. Przasnysz, syn Stanisława i Rozalii z Rydlów, rolnik, zamieszkały w Zarębach. Od lutego do października 1948 żołnierz oddziału NZW działającego na terenie powiatów Przasnysz i Ostrołęka. Nosił ps. „Bocian”. Brał udział w kilku akcjach oddziału, wykonywał wyroki zasądzone przez organizację na konfidentach UB (kara chłosty). Ujęty 22 X 1948. WSR w Warszawie na sesji wyjazdowej w Krzynowłodze Wielkiej 14 I 1949 skazał go na karę śmierci. Bierut nie skorzystał z prawa łaski. Stracony wraz ze Stanisławem Bączkiem i Stanisławem Rząbem 14 V 1949.
Napoleon Robert IDZIKOWSKI (1924–1955)
Ur. 11 VIII 1924 w Maudon koło Paryża, syn Stanisława i Zofii z Koze-rów. W połowie 1950 przedostał się do Niemiec Zachodnich, w 1953 służył w polskich kompaniach wartowniczych w Kaiserslautern. W sierpniu 1954 przybył nielegalnie do Polski i – jak zarzucał mu akt oskarżenia – zorganizował siatkę wywiadowczą w Ćmielowie i w Hucie im. Marcelego Nowotki w Ostrowcu Świętokrzyskim. Powrócił do Niemiec, by ponownie w styczniu 1955 nielegalnie przyjechać do Polski. Zatrzymany przez WOP 19 III 1955 przy próbie przekroczenia granicy polsko-niemieckiej. WSG w Warszawie 14 VII 1955 na sesji wyjazdowej w Ostrowcu Świętokrzyskim skazał go na karę śmierci. Stracony 23 XI 1955. Był to jeden z ostatnich wykonanych wyroków śmierci przed październikową odwilżą 1956.
Emil JABŁOŃSKI (1895–1949)
Ur. 21 VII 1895 w Słucku, syn Ignacego i Zofii z Dąbrowskich, zamieszkały w Warszawie. 1916–1918 służył w armii carskiej, a następnie do 1923 w WP, w stopniu kpt. w jednostkach saperskich. Odbył kampanię wrześniową 1939, dostał się do niewoli, po wyzwoleniu obozu jenieckiego pozostał na Zachodzie. W drugiej połowie 1946 pracował w jednym z zespołów UNRRA, w grudniu tego roku repatriował się do Polski z okupacyjnej strefy Niemiec. Podjął pracę w Centralnym Zarządzie Przemysłu Elektrotechnicznego w Warszawie, potem był kierownikiem Laboratorium Wysokich Napięć w Państwowym Instytucie Elektrotechnicznym w Warszawie, a także adiunktem Wydziału Elektrotechnicznego Politechniki Warszawskiej. Aresztowany 12 VI 1948, oskarżony o działalność szpiegowską pod ps. „Salomon”, przekazywanie informacji dotyczących przemysłu państwowego, handlu, doświadczeń z radarem, eksportu kadmu, transportów z sowieckiej strefy okupacyjnej Niemiec. WSR w Warszawie 17 XII 1948 skazał go na karę śmierci. Stracony 28 III 1949.
Roman JAROSZYŃSKI (1915–1946)
Ur. 7 X 1915 w Bychawie, pow. Lublin, syn Piotra i Heleny z Adamczyków, zamieszkały w Lublinie. 1932–1939 w WP, jako zawodowy wojskowy w stopniu plut. W okresie okupacji w AK. We wrześniu 1944 aresztowany przez NKWD i osadzony w lubelskim Zamku, skąd zdołał zbiec. Od marca 1945 dowodził oddziałem leśnym PAS w Okręgu Lubelskim NSZ i NZW, nosił ps. „Roman”. Aresztowany w 1945 i sądzony w tzw. procesie 23 (Okręgu Lubelskiego NSZ i NZW), oskarżony o udział w pacyfikacji ukraińskiej wsi Wierzchowiny 6 VI 1945. W pierwszych dniach czerwca 1945 dowódca zgrupowania PAS NSZ Marian Pazderski „Szary” zdecydował się na zbrojną interwencję w skomunizowanych Wierzchowinach. W czasie okupacji zamieszkujący je Ukraińcy, korzystając z poparcia Niemców, jawnie zwalczali polskie oddziały leśne. Po wejściu na Lubelszczyznę Sowietów znaczna część mieszkańców Wierzchowin zaciągnęła się w szeregi MO i UB, stworzyła siatkę szpiclów, wielu z nich otrzymało pozwolenie władz na posiadanie broni krótkiej i maszynowej. Dowódca PAS NSZ, bez uzgodnienia z KO, postanowił roz-prawić się z ok. trzydziestoma najbardziej agresywnymi wobec Polaków Ukraińcami. Miał listę osób, które zamierzał ukarać. W trakcie likwidowania ukrytych we wsi bunkrów i walki, która rozgorzała, zginęły osoby postronne, spoza listy, ale łączna liczba ofiar, według późniejszych zeznań świadków, nie przekraczała pięćdziesięciu. Po zakończeniu akcji i wycofaniu się zgrupowania „Szarego” (w skład zgrupowania wchodziły oddziały: „Jacka”, „Sokoła”, „Zemsty” i „Szatana”), około godz. 18, niezidentyfikowany oddział, podający się za partyzantów, dokonał masakry w Wierzchowinach. Pochodzenie dru-giego oddziału nie zostało wyjaśnione do dziś, ale wiele wskazuje, iż była to jawna prowokacja władz bezpieczeństwa, mająca na celu zdyskredytowanie NSZ. Po pacyfikacji Wierzchowin propaganda komunistyczna oskarżała o pogrom NSZ, a masakrę uznała za przykład „zdziczenia faszystowskich niedobitków”. Jednocześnie podjęto szeroko zakrojoną akcję dezinformacyjną. Podano, że w Wierzchowinach zginęło 396 osób, następnie liczbę tę zmniej-szono do 280, by ostatecznie pozostać przy 194. Liczby te miały podawać spreparowane przez UB meldunki dowódców oddziałów NSZ uczestniczących w akcji – „Romana” i „Janusza”, a także kpt. Zygmunta Wolanina „Zenona”. W aktach sprawy sądowej zachowały się owe meldunki, ale są to jedynie odpisy, poświadczone pieczęcią i podpisem funkcjonariuszy UB. WSO w Warszawie 19 III 1946 skazał go na karę śmierci wraz z sześcioma innymi oskarżonymi: Stanisławem Kaczmarczykiem, Kazimierzem Tadeuszem Łuszczyńskim, Zygmuntem Roguskim, Władysławem Ulanowskim, Zygmuntem Wolaninem, Władysławem Żwirkiem. Stracony 24 V 1946.
Zygmunt JEZIERSKI (1925–1949)
Ur. 27 VII 1925 w Mrozach, pow. Mińsk Mazowiecki, syn Floriana i Anieli z Roguskich. W styczniu 1945 powołany do LWP, wkrótce zdezerterował, znalazł się w konspiracji w oddziale Kalinowskiego „Bicza” działającym w pow. Mińsk Mazowiecki. Jesienią tego roku w oddziale NSZ Zdzisława Wiewiórskiego „Wisa”, potem Mariana Gadomskiego „Niedźwiadka”. Ujawnił się, korzystając z amnestii 1947, a już jesienią tego roku wznowił działalność konspiracyjną. Do 3 VI 1948 był dowódcą oddziału NSZ działającego na terenie powiatów Łuków, Mińsk Mazowiecki, Siedlce, Sokołów Podlaski i Węgrów. Nosił ps. „Orzeł”. Oddział przeprowadził kilka akcji na posterunki MO, m.in. 29 XI 1947 w m. Choroszcze, w grudniu 1947 w m. Łączka, pow. Węgrów, 23 III 1948 w Jeruzalu, 1 IV 1948 na szosie koło Trzebuczy w okolicach Kałuszyna odbił czterech żołnierzy podziemia przewożonych przez funkcjonariuszy UB do Warszawy. Ostatnią walkę „Orzeł” stoczył 3 VI 1948 w Grodzisku koło Mrozów z siedemdziesięcioosobową grupą operacyjną UB, KBW i MO. W walce zginęło czterech żołnierzy jego oddziału, on sam ciężko ranny przedarł się przez obławę. Ukrywał się. Aresztowany 19 I 1949 w Łodzi, został przez WSR w Warszawie 31 V 1949 skazany na karę śmierci. Stracony 27 VIII 1949.
Jerzy Tomasz JĘTKIEWICZ (1925–1953)
Ur. 22 IX 1925 w Warszawie, syn Henryka. W czasie okupacji niemieckiej uczęszczał na tajne komplety gimnazjalne, działał w konspiracji, był żołnierzem batalionu „Odwet” AK. Ukończył tajną podchorążówkę AK, w 1942 wobec fali aresztowań w jego okręgu skierowany do partyzantki na Wileńszczyźnie; tam w oddziale mjr. Zygmunta Szendzielarza „Łupaszki”. Wiosną 1943 aresztowany w Wilnie przez Niemców, wywieziony w głąb Niemiec, skąd uciekł i wiosną 1944 powrócił do Warszawy. W powstaniu warszawskim w batalionie „Odwet”, walczył na Kolonii Staszica, w rejonie politechniki i na linii ul. Noakowskiego. Po kapitulacji wywieziony do stalagu w Niemczech. Powrócił do kraju w 1951, aresztowany w strefie nadgranicznej przez wojska sowieckie i przekazany UB. Po ciężkim śledztwie w więzieniu mokotowskim, w grudniu 1952 skazany na karę śmierci. Bierut nie skorzystał z prawa łaski. Stracony 30 III 1953. Po wielu latach rodzinie udało się ustalić miejsce pochówku w kwaterze Ł („Łączka”) Cmentarza Wojskowego w Warszawie, a następnie uzyskać zezwolenie na wystawienie nagrobka.
Bonifacy JÓŹWICKI (1915–1949)
Ur. 14 V 1915 w Warszawie, syn Piotra i Józefy z Gorzelaków, zamieszkały w Zabrzu. 1937–1938 w WP, w okresie okupacji niemieckiej w ZWZ-AK, walczył w powstaniu warszawskim. Aresztowany i oskarżony o udzielenie pomocy na terenie Śląska organizacji NSZ, z dowódcą oddziału „Górnym-Łamigłówką”. 30 IV 1947 skazany za te czyny na 8 lat pozbawienia wolności. Karę odbywał we Wronkach i w więzieniu mokotowskim, objęła go amnestia. SO w Warszawie 11 XII 1948 za „działania na rzecz okupantów” (oskarżony nie przyznał się do winy) skazał go na karę śmierci. Stracony 25 V 1949.
Józef Maksymilian JUNGRAW (1897–1952)
Ur. 25 III 1897 w Lublanie (Słowenia) w rodzinie urzędniczej, syn Rudolfa i Reginy z Hurtigów. W 1907 ukończył szkołę powszechną w Stanisławowie, a maturę złożył w gimnazjum klasycznym we Lwowie. Od 1914 w armii austriackiej, studiował w Szkole Oficerów Rezerwy Artylerii w Salzburgu, a w I wojnie światowej jako chor. walczył w 31. pal na froncie galicyjskim. Następnie dowodził 30. pal. Od listopada 1918 w WP, służył w 16. pal w Grudziądzu, walczył na frontach wojny polsko-bolsze-wickiej w 1920. Po wojnie wykładał w Centrum Wyszkolenia Artylerii w Rembertowie, awansował do stopnia kpt., 1924–1926 w Oddziale III Sztabu Generalnego WP. Z lotnictwem związał się w 1926, ukończył kurs Oficerskiej Szkoły Lotnictwa w Grudziądzu, uzyskując specjalność obserwatora. Przydzielony do 1. pl w Warszawie, był zastępcą dowódcy eskadry, a następnie dowódcą 31. eskadry liniowej w 3. pl w Poznaniu. Od 1931 kierował Wydziałem Wyszkolenia Departamentu Aeronautyki MSW, później Dowództwem Lotnictwa, jednocześnie studiował w Wyższej Szkole Dziennikarskiej w Warszawie. Od 1936 zastępca dowódcy 6. pl we Lwowie, od 1938 wykładowca w Wyższej Szkole Lotniczej przy Wyższej Szkole Wojennej w Warszawie. W kampanii wrześniowej 1939, już jako ppłk, objął wydział operacyjny Sztabu Naczelnego Dowódcy Lotnictwa. W eskadrze rozpoznawczej Naczelnego Dowództwa Lotnictwa wykonał 16 lotów bojowych. Internowany w Rumunii. W październiku 1939 przez Jugosławię i Włochy przedostał się do Francji, a następnie Wielkiej Brytanii. Krótko kierował Szkołą Bombardowań i Strzelań Lotniczych w Penhors, wkrótce bowiem zwolnił się z wojska i podjął pracę jako zastępca redaktora nocnego w sekcji polskiej radia BBC. Do służby czynnej powrócił w 1944, kierował katedrą lotnictwa w Wyższej Szkole Wojennej. W 1946 za namową płk. Józefa Kuropieski, attaché wojskowego Polski w Wielkiej Brytanii, powrócił do kraju. Kierował referatem lotniczym w Biurze Studiów Oddziału II Sztabu Generalnego WP, wykładał w Akademii Sztabu Generalnego WP, wysoko ceniony przez przełożonych. Mimo to Departament Personalny MON uznał, że „w odrodzonym Wojsku Polskim pozostać nie może”. Nie zezwolono mu na pracę w „Wojskowym Przeglądzie Lotniczym”, zatrudnił się jako inspektor w spółce łowieckiej, a następnie w Sitkówce pod Kielcami jako kierownik bazy sprzętu Państwowego Przedsiębiorstwa Robót Komunika-cyjnych nr 1 w Warszawie. Aresztowany 19 III 1951, oskarżony „o dzia-łalność konspiracyjną i szpiegowską w Wojskach Lotniczych”, 13 V 1952 sądzony z Augustem Menczakiem, Stanisławem Michowskim, Włady-sławem Minakowskim i razem z nimi skazany na karę śmierci. Stracony 7 VIII 1952. Zrehabilitowany 27 IV 1956. Odznaczony m.in. Krzyżem Walecznych (1920), francuską Legią Honorową (1920), złotym (1930) i srebrnym (1934) Krzyżem Zasługi. Mogiła symboliczna na Cmentarzu Wojskowym w Warszawie: kw. 28 B-II-3-22.
Stanisław KACZMARCZYK (1920–1946)
Ur. 1 I 1920, syn Franciszka. Nie są znane jego losy w okresie okupacji niemieckiej. W 1945 pracował jako dyżurny ruchu PKP i był żołnierzem PAS Okręgu Lubelskiego NSZ (NZW). Nosił ps. „Detal”. Aresztowany w lipcu tego roku i 19 III 1946 w tzw. procesie 23 Okręgu Lubelskiego NSZ i NZW skazany przez WSO w Warszawie na karę śmierci. Stracony 24 V 1946 wraz z sześcioma towarzyszami walki: Romanem Jaroszyńskim, Kazimierzem Łuszczyńskim, Zygmuntem Roguskim, Władysławem Ulanowskim, Zygmuntem Wolaninem, Władysławem Żwirkiem.
Marian KACZMAREK (1904–1953)
Ur. 7 X 1904 w Koronowie, pow. Leszno, syn Mateusza i Marianny z Czerniewiczów. Kolejarz, maszynista pociągu międzynarodowego Poz-nań–Frankfurt nad Odrą. Aresztowany 7 IV 1952 i oskarżony o działalność na rzecz obcego wywiadu. 7 XI 1952 przez WSR w Warszawie skazany na karę śmierci. Stracony 7 IV 1953.
Jan KAIM (1912–1949)
Ur. 17 IX 1912 w Starosiedlicach, pow. Iłża, w rodzinie chłopskiej, syn Pawła i Marii z Kiepasów. Do szkoły powszechnej chodził w Starosiedlicach i Iłży, do gimnazjum w Nowogródku, Drohiczynie Poleskim i Kobryniu, gdzie w Gimnazjum im. Marii Rodziewiczówny uzyskał w 1931 maturę. 1932–1933 służył w 82. i 83. pp w Brześciu nad Bugiem, a następnie, do 1939 (z przerwami na pracę zawodową), studiował na Wydziale Inżynierii Lądowej i Wodnej Politechniki Lwowskiej. Uzyskał absolutorium, ale przed wybuchem wojny nie zdążył złożyć egzaminu dyplomowego. W czasie studiów był ostatnim przewodniczącym Towarzystwa Bratniej Pomocy Studentów („Bratniak”) Politechniki Lwowskiej, od 1935 działał również w organizacji Młodzież Wszechpolska. W kampanii wrześniowej 1939 walczył jako dowódca drużyny w 35. pp, a po rozbiciu pułku dołączył do 81. pp SGO gen. Franciszka Kleeberga, był tu zastępcą dowódcy plutonu. 7 października pod Krzywdą dostał się do niewoli niemieckiej, z której trzy dni później w Łukowie zbiegł. Osiadł w Starachowicach, w listopadzie 1939 wstąpił do Organizacji Narodowej SN (od 1941 NOW), został mianowany kierownikiem organizacyjnym na pow. Starachowice. Po scaleniu NOW z AK był dowódcą plutonu A, a po przeniesieniu do Warszawy 30 XI 1942 dowodził plutonem specjalnym (rekwizycyjnym) przy KG NOW. Dowodził kilkoma akcjami konfiskaty towarów niemieckich, w czasie jednej z nich w majątku Zakrzówek, pow. Radom, w czerwcu 1943 został ranny. W lutym 1944 awansowany do stopnia ppor. W czerwcu tego roku aresztowany przez gestapo, osadzony na Pawiaku, a następnie w obozach koncentracyjnych Gross-Rosen, Mauthausen i Linz III. Uwolniony 5 V 1945 przez Amerykanów, 2 lipca powrócił do Polski. Kontaktował się z członkami ZG SN pozostającymi w konspiracji. Wysłany przez nich jako kurier do władz Rzeczypospolitej i SN na uchodźstwie. 22 VII 1945 wyjechał z Polski, dotarł do placówki MSW w Paryżu, złożył raport o sytuacji w Polsce. Następnie w Londynie spotkał się z władzami SN i placówką MSW. W końcu grudnia 1945 wrócił do Polski. Od stycznia do kwietnia 1946 organizował łączność między władzami SN w kraju i na emigracji, a także kierował nią. Podlegał kierownikowi wydziału politycznego Prezydium SN Włodzimierzowi Marszewskiemu. Aresztowany w Szczecinie przy organizacji przerzutu do Niemiec, uniewinniony przez miejscowy Sąd Grodzki i zwolniony. W czerwcu 1946 wyjechał z Polski, przebywał w zachodnich strefach okupacyjnych Niemiec, w Belgii i we Francji, brał udział w pracach SN na emigracji. W styczniu 1947 wyjechał do Wielkiej Brytanii, gdzie zamierzał kontynuować studia, ale po aresztowaniu kierownictwa SN w kraju i rozbiciu delegatur MSW (przełom lat 1946/1947) władze SN na emigracji uznały, że powinien wyjechać do Polski i organizować zerwaną sieć informacyjną. Miał również przeprowadzić na Zachód zagrożonych w Polsce działaczy SN. Nocą z 3 na 4 XI 1947 wraz ze Stanisławem Mierzwińskim przekroczył granicę w okolicach Szczecina. W Szczecinie, a następnie w Poznaniu, Krakowie i Gliwicach kontaktował się z działaczami SN, próbując – bez powodzenia – namawiać ich do wyjazdu na Zachód. 24 XI 1947 aresztowany w Szczecinie. Przewieziony do Warszawy, torturowany w śledztwie, wśród więźniów zyskał miano „męczennika Mokotowa”. 29 IX 1948 WSR w Warszawie na rozprawie niejawnej skazał go na karę śmierci. Początkowo został skazany na dożywotnie więzienie, ale przed ogłoszeniem wyroku kara ta na żądanie szefa WSR ppłk. Aleksandra Wareckiego została zmieniona. 31 III 1949 NSW wyrok ten uchylił i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia. WSR w Warszawie, w innym już składzie, 6 V 1946 skazał go ponownie na karę śmierci. 24 VI 1946 NSW wyrok ten utrzymał w mocy. Bierut nie skorzystał z prawa łaski. Stracony 18 VII 1949. 11 VII 1990 minister sprawiedliwości Aleksander Bentkowski wniósł rewizję nadzwyczajną. 18 grudnia tego roku SN uniewinnił K. od zarzucanych mu czynów.
Witold KALICKI (1910–1947)
Ur. 26 X 1910 w Jastkowicach, pow. Tarnobrzeg, syn Mariana i Stefanii z Lachów. Ukończył Gimnazjum im. Kazimierza Brodzińskiego w Tarnowie, uzyskując w 1929 świadectwo dojrzałości. Studia lekarskie 1929–1936 odbył na UJ w Krakowie. Jako internista pracował w Szpitalu Miejskim w Kielcach. W wojsku nie służył ze względu na zły stan zdrowia. W czasie okupacji niemieckiej, pracując nadal w kieleckim szpitalu, pełnił funkcję lekarza AK, ps. „Marian II”. Leczył partyzantów AK i BCh, dostarczał im lekarstwa, przekazywał informacje o bieżących działaniach wroga. Leczył też ukrywających się w Kielcach Żydów. W 1944 ochotniczo zgłosił się do pracy w szpitalu wojennym Armii Czerwonej, pracował tam do kwietnia 1945. W maju został powołany do wojska i przymusowo wcielony do KBW w Warszawie. Pracował w szpitalu KBW na Boernerowie. Zlecono mu leczenie członków ochrony rządu, Informacji Wojskowej i wizytację więzień. Kontynuował działalność konspiracyjną, od listopada 1945 do dnia aresztowania 7 XII 1946 działał w WiN, nosił wówczas ps. „A 25”. W procesie WiN, wraz z Waldemarem Baczakiem i Ksawerym Grocholskim, oskarżany m.in. o szpiegostwo. „Ja nie byłem szpiegiem – powiedział na rozprawie. – Szpiegiem jest ten, kto pracuje za pieniądze z obcym wywiadem. Ja nie pracowałem dla pieniędzy”. WSR w Warszawie 14 I 1947 skazał go na karę śmierci. Mimo próśb matki i organizacji polskich lekarzy, Bierut nie skorzystał z prawa łaski. Stracony 24 II 1947. 17 I 1991 prezes Izby Wojskowej SN wniósł rewizję nadzwyczajną na korzyść skazanych w tym procesie. Wyrokiem z 8 III 1991 Izba Wojskowa SN uniewinniła ich od zarzutu.
Augustyn Antoni KANIA (1919–1954)
Ur. 22 VIII 1919 w Mikuszowicach Śląskich, syn Gustawa i Joanny z Gustlerów, zamieszkały w Krakowie. W okresie okupacji niemieckiej miesz-kał w Bielsku-Białej. W końcu 1944 w NOW jako dowódca drużyny, a potem plutonu. W październiku tego roku mianowany kierownikiem MWP, organizacji podlegającej SN. W MWP działał również 1945–1946, kierując dzielnicą pod-halańską (powiaty Bielsko-Biała i Żywiec), a następnie śląsko-dąbrowską. Używał ps. „Witulski” i „Bystrzycki”. Ujawnił się w kwietniu 1947 przed komisją amnestyjną, ale po pewnym czasie podjął działalność konspiracyjną – w drugiej połowie 1948 rozpoczął korespondencję z członkami Rady Stronnictw Politycznych, obserwowany przez UB, ukrywał się w m. Wieprz, pow. Wadowice. 12 czerwca z żoną zamierzał przedostać się na Zachód, ale w Częstochowie został zatrzymany przez służby bezpieczeństwa. Wraz z nim aresztowano ojca, brata Wiktora, wikariusza z Kościeliska w Zakopa-nem, siostrę Janinę. Sąd oskarżał go o szpiegostwo i kontakty z SN w Londy-nie. 24 IX 1953 WSR w Warszawie skazał go na karę śmierci. NSW wyrok ten utrzymał w mocy. Rada Państwa nie skorzystała z prawa łaski. Stracony 9 II 1954. 13 VI 1998 WSO w Warszawie wyrok b. WSR w Warszawie i postanowienie b. NSW uznał za nieważne.
Czesław KANIA (1904–1949)
Ur. 19 III 1904 w Lipinkach, gm. Łyse, pow. Ostrołęka, syn Leopolda i Marianny z Ruszczyków. 1931–1932 służył w 81. pp w Grodnie. Nie są znane jego losy z początkowego okresu okupacji niemieckiej. W lutym 1944 w pow. Ostrołęka wstąpił do NSZ, był dowódcą kompanii w gm. Łyse, nosił ps. „Nałęcz”. Po zakończeniu wojny nie wyszedł z konspiracji. W czerwcu 1945 mianowany p.o. dowódcą II batalionu, a w listopadzie po połączeniu NSZ z NOW szef wywiadu i kierownik wydziału propagandy przy Sztabie KO Mazowsze kryptonim „Orzeł”, dowodzonym przez Zbigniewa Kuleszę „Młota II”. Brał udział w akcjach represyjnych przeciwko działającym w pow. Ostrołęka bandytom i złodziejom, wysyłał ostrzeżenia nadgorliwym ubowcom, uczestniczył w akcjach „Młota II” na posterunek MO w Zarębach Kościelnych i UB w Chorzelach. Na powielaczu odbijał ulotki (5 tys. sztuk) i podziemną gazetkę „Głos Podziemia”, zamieszczającą wiadomości z „radia londyńskiego”. Był organizatorem głośnej w okolicy akademii 3 V 1948 we wsi Karaska. Jego oddział działał na terenie powiatów: Ciechanów, Kolno, Maków Mazowiecki, Ostrołęka, Przasnysz i Szczytno. Ujęty 25 VI 1948, gdy grupa operacyjna UB i milicji w lesie Karaski koło wsi Gleba, gm. Kadzidło, osaczyła bunkier Komendy NSW. Po 50-minutowej walce załoga bunkra, poniósłszy znaczne straty, poddała się. WSR w Warszawie 29 IV 1949 na sesji wyjazdowej w Ostrołęce w trakcie rozprawy pokazowej skazał go i trzech jego towarzyszy walki – Józefa Kozłowskiego, Piotra Macuka i Bolesława Szyszkę – na karę śmierci. Stracony 12 VIII 1949.
Kazimierz KANIECKI (1926–1952)
Ur. 22 XI 1926 w Łodzi, syn Józefa i Władysławy z Jabłońskich, z zawodu kreślarz, zamieszkały w Gdańsku Orunii. Pracował w Oficerskiej Szkole Marynarki Wojennej. Aresztowany 24 III 1952 i oskarżony o działalność na rzecz wywiadu angielskiego. Wyrokiem WSR w Warszawie na sesji wyjazdowej w Gdańsku (!) 4 VI 1952 skazany na karę śmierci. Stracony 9 X 1952 w Warszawie.
Stanisław KASZNICA (1908–1948)
Ur. 25 VII 1908 we Lwowie (trojga imion: Stanisław, Józef, Bronisław). Pochodził z rodziny profesorów prawników. Jego dziadek, Józef, ur. 1834, był profesorem prawa encyklopedycznego i kanonicznego w Szkole Głównej w Warszawie, na UW i Uniwersytecie Jana Kazimierza we Lwowie. Ojciec, Stanisław, wykładał prawo na Uniwersytecie Poznańskim, był senatorem II RP. Matka, Aniela z Malewskich. Do 1912 rodzina mieszkała we Lwowie, następnie do 1918 w Dublanach koło Lwowa, w listopadzie 1918 przeniosła się do Nałęczowa, rok później do Warszawy. Tu rozpoczął naukę w Gimnazjum Górskiego. Wiosną 1920 z rodzicami przeniósł się do Poznania, naukę kontynuował w Gimnazjum im. Karola Marcinkowskiego, maturę złożył w 1927. Rozpoczął studia prawnicze na Uniwersytecie Poznańskim, działał w korporacji akademickiej „Helonia”, był członkiem zarządu Bratniej Pomocy jako kierownik sekcji pożyczkowej i kierownik domów akademickich. Po trzecim roku studiów odbył służbę wojskową we Włodzimierzu Wołyńskim, ukończył Szkołę Podchorążych Rezerwy Artylerii, służył w 7. dak w Wielkopolsce w stopniu por. rez. Studia z tytułem magistra prawa ukończył w 1933, we wrześniu aplikował się w kancelarii adwokackiej Weinfelda w Warszawie, w 1935 objął radcostwo prawne w garbarni Rogowskich w Gnieźnie. Przed wybuchem wojny zdał w Poznaniu egzamin adwokacki. Karierę polityczną rozpoczynał w OWP, kontynuował w ONR i OP. Zmobilizowany w sierpniu 1939 jako oficer zwiadowczy 7. dak, a następnie dowódca baterii. W kampanii wrześniowej 1939 w armii gen. Tadeusza Kutrzeby walczył w bitwie nad Bzurą, spod Kutna przeszedł do Warszawy, bronił stolicy. Za walki odznaczony Orderem Virtuti Militari V kl. Od października 1939 w konspiracji, był jednym ze współzałożycieli ZJ, wojskowej organizacji zewnętrznej ONR. W Warszawie kierował łącznością ZJ i NSZ, jednocześnie był kierownikiem grupy prawno-administracyjnej i szefostwa administracji. Po układzie scaleniowym z SN był jednym z ośmiu założycieli Tymczasowej Rady Politycznej i kierownikiem szefostwa administracji SCN. W początkach 1944 został zastępcą szefa I oddziału KG NSZ. W tym czasie wydał broszurę Polska po wojnie. W powstaniu warszawskim walczył na Ochocie, skąd z ludnością cywilną wyszedł ze stolicy, wyjechał do Częstochowy. Od sierpnia 1944 członek Rady Politycznej NSZ, szef oddziału organizacyjnego NSZ i dowódca okręgu poznańskiego NSZ, a po wyjeździe gen. bryg. Zygmunta Broniewskiego na Zachód – komendant główny NSZ. Pełnił tę funkcję od sierpnia 1945 do lutego 1947. W Poznańskiem i Pomorskiem założył organizację Armia Podziemna (działała od wiosny do jesieni 1945). Ograniczała ona swą działalność do akcji propagandowych i zbierania informacji. K. nosił kilka pseudonimów: „Maszkowski”, „Przepona”, „Wąsal”, „Wąsowski”. Aresztowany 26 II 1947, wyrokiem WSR w Warszawie z 2 III 1948 razem z Lechem Neymanem skazany na karę śmierci. Bierut nie skorzystał z prawa łaski. Stracony 12 V 1948. SWOW 30 IX 1992 wyrok b. WSR w Warszawie uznał za nieważny.
Mieczysław KAWALEC (1916–1950)
Ur. 5 VII 1916 w Trzcianie, pow. Rzeszów, syn Stanisława i Zofii z Orlińskich. Ukończył I Gimnazjum w Rzeszowie, a w 1939 Wydział Prawa Uniwersytetu Jana Kazimierza we Lwowie. Został asystentem na tym wydziale. W kampanii wrześniowej 1939 w stopniu ppor. walczył w obronie Lwowa. W konspiracji od 1940, w SZP, ZWZ, AK w Trzcianie i Obwodzie Rzeszów jako oficer wywiadu, pod ps. „Żbik”. Od połowy 1944 zastępca komendanta Obwodu AK Rzeszów, następnie komendant tego obwodu, w stopnu mjr. Po zakończeniu wojny działalność niepodległościową kontynuował w ramach „NIE”, w DSZ, a od września 1945 w WiN. Od października 1945 kierownik wywiadu Okręgu Rzeszów WiN, zastępca kierownika Okręgu Krakowskiego, a od stycznia 1947 kierownik wydziału informacyjnego w IV ZG WiN. Aresztowany 1 II 1948 w Poroninie, po okrutnym, długotrwałym śledztwie 14 X 1949 skazany na karę śmierci. Stracony 1 III 1950 z towarzyszami walki: Józefem Batorym, Franciszkiem Błażejem, Karolem Chmielem, Łukaszem Cieplińskim, Adamem Lazarowiczem i Józefem Rzepką. W 1991 w kościele parafialnym w Trzcianie koło Rzeszowa odsłonięto tablicę jego pamięci.
Aleksander KITA (1912–1952)
Ur. 12 XII 1912 w Annopolu, pow. Łuków, syn Andrzeja i Filipiny. Do szkoły powszechnej chodził w Annopolu i w Kocku, a do gimnazjum w Łukowie i Lublinie. Ponieważ w domu brakowało pieniędzy na jego studia medyczne, naukę kontynuował w szkołach wojskowych. W 1935 w stopniu ppor. ukończył Szkołę Podchorążych Piechoty w Komorowie-Ostrowi Mazowieckiej. Dowodził plutonem 45. pp strzelców kresowych 13. DP, a następnie kompanią ckm w 1. batalionie pułku. Na tym stanowisku w walkach kampanii wrześniowej 1939. 8–9 IX 1939 w lasach spalskich wyprowadził z okrążenia całą kompanię, a osłaniając odwrót dywizji spod Tomaszowa Mazowieckiego, w rejonie przepraw na Wiśle pod Ryczywołem, zniszczył dwa czołgi niemieckie. Wycofując się w kierunku Warszawy, dostał się do niewoli. Przebywał w obozach Kleindexeu i Risenburg (Prabuty), w oflagu XVIII A Lienz w Austrii i w oflagu II C Woldenberg (Dobiegniew). Po wyzwoleniu obozu, w lutym 1945 wrócił do kraju. W maju powołany do wojska, ukończył kurs szefów sztabów pułków w Rembertowie. Służył w 39. pp 12. DP jako pomocnik szefa sztabu pułku, a od kwietnia 1946 na stanowisku szefa sztabu 39. pp. W kwietniu w sztabie grupy operacyjnej „Wisła” w oddziale operacyjnym. Odrzucono jego prośbę o przyjęcie na studia w Akademii Sztabu Generalnego WP. W 1950 awansowany do stopnia ppłk. W grudniu 1951 przeniesiony do Oficerskiej Szkoły Samochodowej w Pile na stanowisko kierownika cyklu taktyki. 23 V 1952 zatrzymany przez funkcjonariuszy Informacji Wojskowej, oskarżony o „przestępczą i wrogą działalność przeciwko władzy ludowej w Polsce”. Wymuszono na nim samooskarżenie, strasząc represjami w stosunku do rodziny. 8 VIII 1952 skazany na karę śmierci. Bierut nie skorzystał z prawa łaski. Stracony 3 XII 1952. Zrehabilitowany w 1956. 3 XII 1988 na cmentarzu parafialnym w Tomaszowie Mazowieckim odsłonięto tablicę ku jego czci na symbolicznym grobie.
Tadeusz KLUKOWSKI (1931–1953)
Ur. 15 V 1931 w Szczebrzeszynie, pow. Zamość, syn Zygmunta i Zofii z Szymańskich. Ojciec, dr Zygmunt Klukowski, był dyrektorem szpitala i znanym w Polsce bibliofilem, a po 1945 historykiem Zamojszczyzny. Wy-chowywany w patriotycznej rodzinie w kulcie narodowych tradycji, wzrastał w atmosferze walki konspiracyjnej, już pod koniec okupacji niemieckiej pełnił funkcję młodocianego łącznika w 9. ppleg AK, miał wówczas ps. „Orlik”. 1946–1948 utrzymywał kontakty z oddziałem AK Hieronima Dekutowskiego „Zapory”, ale nie jest znana rola, jaką odgrywał. Być może z polecenia „Zapory” w 1947, jeszcze jako uczeń liceum w Zamościu, nawiązał kontakt z organizacją niepodległościową Szara Brać grupującą młodzież harcerską. Utworzył Konspiracyjne Oddziały Szturmowe, stanowiące przedłużenie zniszczonego przez komunistów harcerstwa. W 1949 rozpoczął studia na Wydziale Prawa Uniwersytetu im. Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie, ale w 1950 w związku z aresztowaniem ojca przerwał je i przeniósł się do Warszawy. Podjął pracę w Centrali Przemysłu Ludowego i Artystycznego. W marcu 1952 wstąpił do podziemnej organizacji niepodległościowej Krajowy Ośrodek-Kraj, założonej w 1949 przez byłego oficera AK, komendanta obwodu AK w Krośnie, Andrzeja Sobotę (Zenona Tomaszewskiego) „Świdę”, „Korczaka”, noszącego wówczas ps. „Jan”. Pod ps. „Krzysztof” werbował do organizacji kolegów, wszedł w skład utworzonej przez „Jana” lubelskiej grupy operacyjnej o kryptonimie „Lucyna”. Dowodził plutonem organizacyjnym „Starych”, brał udział w wielu akcjach, m.in. zdobywania broni, a 11 IV 1952 w próbie wysadzenia pociągu relacji Moskwa–Berlin. Pociąg miał opóźnienie i na rozkręcone tory wjechał enerdowski pociąg towarowy. Grupa „Krzysztofa” planowała również wysadzenie w powietrze stacji nadawczej radia w Raszynie. W czerwcu 1952 na wsi lubelskiej K. ukrywał swego dowódcę, któremu groziła dekonspiracja. Wracając do stolicy, 2 VII 1952 został aresztowany w Lublinie. Mimo młodego wieku i ledwie trzymiesięcznej przynależności do organizacji wyrokiem WSR w Warszawie skazany na karę śmierci. Rada Państwa nie skorzystała z prawa łaski. Stracony 16 VI 1953. Inni członkowie organizacji Krajowy Ośrodek-Kraj: Ryszard Cieślak, Tadeusz Kowalczuk, Bogusław Pietrkiewicz i Leszek Śliwiński zostali skazani na karę śmierci 13 V 1953.
Jan KMIOŁEK (1919–1952)
Ur. 22 II 1919 w Rząśniku, gm. Wyszków, pow. Pułtusk, syn Władysława i Marianny z Palasków, z zawodu kowal. W 1941 wstąpił do AK, pozostał w podziemiu po formalnym rozwiązaniu organizacji. W kwietniu 1945 wstąpił do WiN i do ujawnienia w kwietniu 1947 był żołnierzem oddziału „Visa” operującego na terenie pow. Ostrów Mazowiecka. Wkrótce po ujawnieniu ponownie związał się z organizacją złożoną z byłych członków WiN i został dowódcą oddziału. Nosił wówczas ps. „Mazurek”. Początkowo zbierano broń i powiększano liczebność oddziału. Następnie grupa weszła w skład NZW i podlegała szefowi PAS Zbigniewowi Żwańskiemu „Nocy”. Działalność rozszerzono na tereny powiatów: Maków Mazowiecki, Ostrołęka, Ostrów Mazowiecka i Pułtusk. Spośród wielu akcji odnotowywanych skrupulatnie w Księdze zbioru i streszczeń, kronice, która była dowodem w sądzie, do najgłośniejszych należało rozbicie więzienia PUBP w Pułtusku 30 XI 1946 i brawurowe wyrwanie się z obławy MO i UB 15 VII 1948. WSR w Warszawie na sesji wyjazdowej w Pułtusku 3 IV 1952 skazał go na karę śmierci. Bierut nie skorzystał z prawa łaski. Stracony 7 VIII 1952 razem z żołnierzem ze swego oddziału Stanisławem Kowalczykiem.
Leon KNYREWICZ (1924–1947)
Ur. 20 V 1924 w Zgierzu pod Łodzią, syn Joachima i Józefy z Miecznikowskich. W okresie okupacji niemieckiej w AK. Po wojnie student Akademii Nauk Politycznych w Warszawie, członek PPR, oficer ochrony osobistej Bieruta. Aresztowany i oskarżony o to, że 17–22 V 1947 przekazywał do II Oddziału 2. Korpusu gen. Władysława Andersa „wiadomości stanowiące tajemnicę państwową i wojskową”, odpisy dokumentów, „charakterystyki demokratycznych mężów stanu”, dokumenty dotyczące obrad rządu i życia partyjnego. Z gabinetu Bieruta miał zabrać stenogram z II Sesji KRN. Wiele wskazuje na to, że sprawa była prowokacją aparatu bezpieczeństwa. WSR w Warszawie 30 X 1947 skazał go na karę śmierci. Bierut nie skorzystał z prawa łaski. Stracony 10 XII 1947.
Jan KOJ (1925–1952)
Ur. 15 V 1925 w Lipinach, pow. Katowice, syn Antoniego i Klary z Chołupków. Nie są znane jego losy w okresie okupacji niemieckiej i w pierwszych latach po zakończeniu wojny. W 1949 przedostał się do Berlina Zachodniego. Przy ponownym przekraczaniu granicy niemiecko-polskiej został zatrzymany. WSR w Warszawie 10 I 1952 skazał go razem z Witoldem Bikuliczem i Pawłem Griegerem na karę śmierci. Bierut nie skorzystał z prawa łaski. Stracony 5 III 1952.
Bronisław KOŁAKOWSKI (1889–1950)
Ur. 10 X 1889 w Osyskach, gm. Bartołdy, pow. Ciechanów, syn Franciszka i Anny z Ruszczyńskich, ojciec Zdzisława Kołakowskiego. Nie są znane jego przedwojenne i wojenne losy. Po wojnie w rodzinnej wsi gospodarzył na 24 ha. W lutym 1950 aresztowany i oskarżony o to, że od września 1949 do lutego 1950 udzielał pomocy żołnierzom pododdziału NZW N.N. „Tygrysa”, który podlegał Komendzie Powiatu Ciechanów kryptonim „Ciężki” w Okręgu Warszawskim NZW nr 16, kryptonim „Mazowsze”, „Orzeł” (komendantem pow. Ciechanów był N.N. „Rój”). K. regularnie ich żywił, kwaterował we własnym domu, a także w zamaskowanym pod oborą bunkrze, pozostałym z czasów wojny. 25 II 1950 czteroosobowy pododdział NZW „Roja” dowodzony przez „Tygrysa”, ukryty w bunkrze, został wytropiony przez wojsko. Doszło do walki, w jej wyniku wszyscy członkowie pododdziału: „Tygrys”, „Brzoza”, „Huragan” i „Zapora”, zginęli. Grupa KBW i UB podpaliła zabudowania, w których znajdowała się kryjówka. W trakcie wymiany strzałów – jak zeznawali świadkowie – „bandyci” śpiewali, krzyczeli „Bić komunistów” i „Nie poddamy się”. Chor. Kostrzewa pisał do szefa PUBP w Ciechanowie: „po upływie pewnego czasu zaczęli wyskakiwać bandyci, którzy na podwórku zabudowań zostali pozabijani”. Jak zeznawali biorący udział w akcji żołnierze, ukrywający się w bunkrze syn K. Zdzisław Kołakowski został ujęty z bronią w ręku. Aresztowano całą rodzinę. Rozprawę w trybie doraźnym, jako proces pokazowy, przeprowadzono w Pęczkach, gm. Bartołdy, gdzie na sesji wyjazdowej stawił się warszawski WSR. K. w trakcie rozprawy twierdził, że jest schorowany, że nie wiedział o obecności „bandy” w gospodarstwie, że w śledztwie wymuszono na nim inne zeznania. Mimo to WSR w Warszawie 5 VII 1950 skazał go na karę śmierci. Podobną karę zasądzono w stosunku do jego syna. Żona Bronisława, Maria (ur. 1896), została skazana na 8 lat pozbawienia wolności, córki: Teresa (ur. 1930) na 15 lat, Irena (ur. 1929) na 10 lat i Maria (ur. 1925) na 8 lat. Bierut nie skorzystał z prawa łaski. Wyrok wykonano 3 VIII 1950. 7 I 1992 SW w Warszawie unieważnił wyrok b. WSR w Warszawie w sprawie rodziny Kołakowskich.
Zdzisław KOŁAKOWSKI (1925–1950)
Ur. 24 VI 1925 w Osyskach, gm. Bartołdy, pow. Ciechanów, syn Bronisława Kołakowskiego i Marii z Zembrzuskich. Oskarżony o pomoc pododdziałowi NZW „Tygrysa”, udział w walce z wojskiem 25 II 1950 oraz o to, że w walce tej zabił dwóch żołnierzy, a trzech ranił, a także o niezameldowanie o „bandzie” na posterunku MO. WSR w Warszawie 5 VII 1950 na sesji wyjazdowej w Pęczkach, gm. Bartołdy, w trybie doraźnym w procesie pokazowym skazał go na karę śmierci. Bierut nie skorzystał z prawa łaski. Stracony razem z ojcem 3 VIII 1950. 7 I 1992 SW w Warszawie unieważnił wyrok b. WSR w Warszawie w sprawie rodziny Kołakowskich.
Bogdan Wiktor KOMOROWSKI (1926–1954)
Ur. 29 XI 1926 w Toruniu, syn Wiktora i Julii z Kaczyńskich. Szkołę powszechną i pierwszą klasę gimnazjum ukończył w Toruniu. Wysiedlony w 1939, z matką i bratem przeniósł się do Warszawy. Na tajnych kompletach ukończył gimnazjum. W 1942 wstąpił do AK, walczył w powstaniu warszawskim. Po upadku powstania mieszkał krótko w Zalesiu Górnym koło Warszawy, a następnie w Toruniu. W 1945 złożył dużą maturę, a w październiku rozpoczął studia na Wydziale Budowy Okrętów Politechniki Gdańskiej. Naukę kontynuował na Wydziale Elektrycznym Politechniki Wrocławskiej. Jednocześnie pracował jako instruktor TPPR we Wrocławiu. W 1950 nielegalnie przedostał się na Zachód. Przebywał w obozach dla uchodźców w Niemczech i Austrii, nawiązał kontakty z polskimi środowiskami emigracyjnymi oraz wywiadami brytyjskim i amerykańskim. Z zadaniami wywiadowczymi wraz z Włodzimierzem Turskim w grudniu 1950 przez Czechy powrócił do Polski. Przywiózł m.in. 150 egzemplarzy broszury Dziura w żelaznej kurtynie, którą następnie rozesłał pocztą do polskich adresatów. 1950–1951 wraz z Turskim jeszcze pięciokrotnie w rejonie Śnieżki nielegalnie przekraczał granicę polsko-czechosłowacką. Każdorazowo przywoził ulotki antykomunistyczne, rozsyłane następnie pocztą w Polsce i Czechosłowacji. 11 IV 1951 przy przekraczaniu granicy polsko-czechosłowackiej zatrzymano towarzyszących mu Turskiego i Kornelię Zawuską, K. zdołał uciec i dostać się do Austrii. 11 X 1952 przez Niemcy i NRD, w okolicach m. Forst przekroczył granicę polsko-niemiecką. Zamieszkał we Wrocławiu, zorganizował skrzynki kontaktowe – zwerbował do współpracy kilka osób. Nosił ps. „Ren”. 8 XII 1952, ostrzeliwując się, zdołał wyrwać się z zasadzki zorganizowanej przez WUBP we Wrocławiu. 3 I 1953 aresztowany we Wrocławiu. WSR w Warszawie 24 XII 1953 skazał go na karę śmierci. Rada Państwa nie skorzystała z prawa łaski. Stracony 5 VIII 1954. Jego ojciec, Wiktor (ur. 1887), w sierpniu 1952 zmarł w więzieniu we Wrocławiu w niewyjaśnionych okolicznościach, a brat, Jerzy (ur. 1923), został stracony 15 IV 1952 w więzieniu wrocławskim.
Stanisław KOMSTA (1920–1948)
Ur. 19 III 1920 w Wielkolesie, gm. Wielkie, pow. Lubartów, syn Feliksa i Emilii z Rusinków. Wywodził się z biednej rodziny chłopskiej. Szkołę powszechną w Wielkolesie ukończył w 1935, a dwie klasy w Gimnazjum im. Stanisława Staszica w Puławach. 1938–1944 przebywał u rodziców w rodzinnym Wielkolesie. W marcu 1944 wstąpił do AL, należał do zgrupowania „Mały Las” w Wielkolesie, nosił ps. „Promień”. Rozprowadzał podziemną prasę, organizował konspiracyjne zebrania, zaopatrywał w żywność sowieckich skoczków, trzykrotnie brał udział w odbiorze zrzutów broni. Po wejściu Rosjan na Lubelszczyznę, już 10 VIII 1944 ochotniczo wstąpił do wojska polskiego. Skierowany do 9. zapasowego pp w Lublinie, a następnie do szkoły oficerów polityczno-wychowawczych; ukończył ją w grudniu 1944, awansował do stopnia ppor., a następnie por. Z 5. BAC przeszedł szlak bojowy. W maju 1944 skierowany do Wyższej Szkoły Oficerów Ideowo-Wychowawczych na warszawskich Bielanach. Szybki awans sprawił, że był żołnierzem wysoce niesubordynowanym. W 1945 dwukrotnie go degradowano, ostatni raz do stopnia sierż., i skierowano do samodzielnego batalionu karnego w Rembertowie, na wysokie jednak stanowisko zastępcy dowódcy 3. kompanii do spraw polityczno-wychowawczych. Nadal miał kłopoty. W grudniu 1945 w Trzcińcu, pow. Lubartów, odbił z rąk MO zatrzymanych „upornych gospodarzy” (niepłacących kontyngentów), grożąc bronią i wznosząc antypaństwowe okrzyki. 21 I 1946 w obawie przed karą zdezerterował z wojska i w okolicach Śnieżki nielegalnie przeszedł granicę, a następnie przez kilka dni maszerował przez Czechosłowację, nocując w stertach siana i stodołach. Niezatrzymywany przeszedł granicę czechosłowacko-niemiecką, docierając do obozu polskiego w Murnau. Krótko w służbie wartowniczej, 12 VIII 1946 z transportem repatriacyjnym pod zmienionym nazwiskiem wrócił do Polski. Zgłosił się ponownie do służby w LWP. Aresztowany 12 XII 1946, przez WSO nr 1 w Warszawie skazany na 15 lat pozbawienia wolności. NSW 4 XII 1947 uchylił ten wyrok i sprawę przekazał do ponownego rozpatrzenia, uznając, iż „sąd pierwszej instancji nie wziął pod uwagę wyjątkowo dużego napięcia złej woli oskarżonego”. WSO nr 1, w innym już składzie, 18 II 1948 skazał go na karę śmierci za dezercję, zdradę tajemnic wojskowych, uprawianie szpiegostwa, za to, że w Murnau stosunki panujące w Polsce określał jako „nieznośne”. Sąd, co podkreślała adwokat oskarżonego w skardze rewizyjnej, nie znalazł jednak żadnych dowodów na to, że istotnie uprawiał szpiegostwo po powrocie do kraju w 1946. Pośrednio potwierdza tę konstatację fakt, że nazwiska K. nie uwzględnia informator MSW o osobach skazanych za szpiegostwo. NSW 12 III 1948 wyrok utrzymał w mocy. Bierut nie skorzystał z prawa łaski. Stracony 20 III 1948. Jego przypadek jest – jak się wydaje – klasycznym przykładem zemsty organów GZI WP na „swoim”. Odznaczony srebrnym medalem „Zasłużony na Polu Chwały”.
Stanisław KONCZYŃSKI (1914–1950)
Ur. 6 I 1914 w Księtach, pow. Rypin, syn Władysława i Józefy z Gawędów. Po zakończeniu wojny żołnierz NZW w oddziale działającym na terenie powiatów: Lipno, Mława, Płock, Płońsk, Rypin i Sierpc. 1946–1949 oddział przeprowadził wiele akcji przeciw placówkom UB i MO. K. został zatrzymany w 1949 i przez WSR w Warszawie skazany na karę śmierci. Bierut nie skorzystał z prawa łaski. Stracony 29 III 1950 wraz z towarzyszami walki: Zygfrydem Kulińskim, Wacławem Michalskim, Sewerynem Orylem, Karolem Rakoczym.
Bolesław KONTRYM (1898–1953)
Ur. 27 VIII 1898 w majątku Zaturce, pow. Łuck, na Wołyniu, w rodzinie z tradycjami wojskowymi i niepodległościowymi: prapradziad był jednym z przywódców powstania 1830–1831 na Litwie, dziad uczestnikiem powstania 1863, ojciec płk. armii carskiej. Syn Władysława i Adolfiny z Cichockich. Od 1909 w Korpusie Kadetów w Kijowie, następnie w Jarosławlu nad Wołgą, w 1915 przerwał naukę i ochotniczo wstąpił do armii carskiej. Ukończył Szkołę Oficerów w Saratowie, wysłany na front karpacki, w stopniu por. dowodził oddziałem zwiadowców w 127. i 660. pp. Od stycznia 1918 służył w 5. puł 2. Korpusu Polskiego na Wschodzie, a po rozbrojeniu pod Kaniowem dostał się do niewoli niemieckiej, skąd uciekł. Przedostał się do Archangielska, brał udział w walkach z bolszewikami, w lipcu 1919 aresztowany i po trzech miesiącach wcielony do Armii Czerwonej. 1919–1920 na froncie fińskim dowodził 82. pp, a następnie 28. brygadą 10. DP. Awansowany do stopnia kombryga, trzykrotnie odznaczony Orderem Czerwonego Sztandaru za męstwo w walkach, został skierowany na studia do Akademii Sztabu Generalnego w Moskwie. Jednocześnie od lutego 1922 wykonywał zlecenia wywiadowcze attaché wojskowego przy Poselstwie RP w Moskwie. W grudniu 1922, zagrożony aresztowaniem, nielegalnie wrócił do Polski. Zweryfikowany, w stopniu por. służył w Straży Granicznej, a po jej zlikwidowaniu w lipcu 1923 automatycznie przeszedł na służbę Granicznej Policji Państwowej. Początkowo w stopniu aspiranta dowodził kompanią w Rubieżowiczach, pow. Stołpce. Do wybuchu wojny we wrześniu 1939 służył w Policji Państwowej, pełniąc różne funkcje: kierownika wydziału śledczego Policji Państwowej w Baranowiczach, komendanta powiatowego policji w Słonimie, Szczuczynie, Nowogródku i Brześciu, a następnie naczelnika Urzędu Śledczego w Białymstoku i kierownika wydziału śledczego w Wilnie. 19 IX 1939 został internowany w obozie Kołotowo pod Kownem, zbiegł do Szwecji, a w grudniu 1939 zameldował się we Francji. Walczył pod Narwikiem w Samodzielnej Brygadzie Strzelców Podhalańskich (dowodził plutonem w 1. kompanii III baonu). W 1940 okrężną drogą dotarł do Wielkiej Brytanii, tu służył w 21. Baonie Kadrowym, następnie w I Baonie Strzelców Podhalańskich, a od 1941 w 1. Samodzielnej Brygadzie Spadochronowej. W 1942 zaprzysiężony i pod ps. „Żmudzin” i „Biały” przewidziany do zrzutu do kraju. Zrzucony z 1 na 2 IX 1942 na placówkę „Rogi”, na północny wschód od Grójca. Przydzielony do „Wachlarza” po aresztowaniu kpt. Alfreda Paczkowskiego „Wani”. Obok Jana Piwnika „Ponurego” był współorganizatorem brawurowej akcji odbicia więźniów w Pińsku 16 I 1943. W marcu tego roku, po rozwiązaniu „Wachlarza”, został mianowany szefem Kedywu Okręgu AK Brześć, następnie szefem Centrali Służby Śledczej Państwowego Korpusu Bezpieczeństwa Delegatury Rządu na Kraj. Jednocześnie zorganizował i dowodził oddziałem dyspozycyjnym „Sztafeta-Podkowa” (następnie „Podkowa”), m.in. ochraniającym Delegaturę Rządu i wykonującym egzekucje na konfidentach i agentach gestapo. W powstaniu warszawskim dowodził „Podkową” na jednym z najtrudniejszych odcinków walki obejmującym ulice Królewską i Kredytową oraz pl. Małachowskiego. Jak wspominają współtowarzysze walki, odznaczał się szaleńczą odwagą i troską o podkomendnych. Dowodził też jednym ze szturmów na gmach PAST-y przy ul. Zielnej 4 VIII 1944. W powstaniu czterokrotnie ranny, poszedł do niewoli, ale zbiegł z Sandbostel w końcu kwietnia 1945. Przedostał się do 1. DP gen. Stanisława Maczka, zweryfikowany w stopniu mjr., został dowódcą kompanii. W końcu maja 1947 powrócił do kraju, podjął pracę w Centralnym Zarządzie Państwowego Przemysłu Fermentacyjnego w Warszawie. 13 X 1948 aresztowany i po długotrwałym śledztwie 26 VI 1952 przez SW dla m.st. Warszawy skazany na karę śmierci. SN 9 X 1952 wyrok ten utrzymał w mocy. Stracony 2 I 1953. Istnieje oparte na relacji współwięźnia przypuszczenie, że w celi śmierci był katowany, co mogło spowodować śmierć. Zrehabilitowany wyrokiem SW dla m.st. Warszawy 3 XII 1957. Odznaczony Orderem Virtuti Militari V kl., trzykrotnie Krzyżem Walecznych, francuskim Croix de Guerre ze srebrną gwiazdą, orderami rosyjskimi św. Anny, św. Stanisława i św. Jerzego oraz odznaczeniami angielskimi. 3 V 1978 w kościele Św. Krzyża w Warszawie odsłonięto tablicę jego pamięci ufundowaną przez jego żołnierzy, a 28 XII 2000 w bramie domu przy ul. Kredytowej 5/7 w Warszawie, gdzie w okresie powstania warszawskiego miał siedzibę oddział AK dowodzony przez K., kolejną tablicę. Jego nazwisko odnajdziemy na warszawskich tablicach: poświęconych cichociemnym w kościele św. Jacka, podoficerom Policji Państwowej II RP i cichociemnym – żołnierzom AK, odsłoniętej w 1991 na Pałacu Mostowskich, siedzibie Komendy Stołecznej Policji, a także na pomniku „Tobie Ojczyzno”, pamięci żołnierzy 1. Samodzielnej Brygady Spadochronowej i Cichociemnych na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach.
Wacław KORWEL (1914–1952)
Ur. 2 VII 1914 w Rezanicy, pow. Lida, syn Wincentego i Aleksandry z Winiarskich, zamieszkały w Warszawie. Nieznane są jego losy w kampanii wrześniowej 1939 i w okresie okupacji niemieckiej, ale musiał walczyć w konspiracji, o czym świadczą odznaczenia: Order Virtuti Militari V kl. oraz dwukrotnie Krzyż Walecznych. W 1951 przedostał się do Berlina Zachodniego. W tym samym roku został zatrzymany przez straż graniczną NRD przy próbie nielegalnego przekroczenia granicy z PRL i przekazany władzom polskim. Oskarżony o szpiegostwo i 7 I 1952 skazany przez WSR w Warszawie na karę śmierci. Wraz z nim sądzono i skazano na karę śmierci Edwarda Długosza, Eugeniusza Falkusa, Tadeusza Głuchowskiego, Ryszarda Kuzubskiego. Bierut nie skorzystał z prawa łaski. Stracony 24 III 1952.
Mirosław KOSIŃSKI (1928–1948)
Ur. 20 I 1928 w Tłuchowie, pow. Lipno, syn Antoniego i Teodozji z Kielasiaków. 1941–1942 ukończył I Gimnazjum Mechaniczne w Warszawie, w 1943 wywieziony na roboty przymusowe do Niemiec, pracował w niemieckich fabrykach w Berlinie, na Węgrzech i w Wiedniu. W 1945 wrócił do kraju, ale już w styczniu 1946 usiłował zbiec do amerykańskiej strefy okupacyjnej Berlina. Po przekroczeniu zielonej granicy w okolicach Kłodzka, ujęty przez czechosłowacką służbę bezpieczeństwa, został deportowany do Polski. Zwolniony z aresztu w lipcu 1946. W amnestii 1947 ujawnił się czterokrotnie. 30 XII 1947 na polach zwanych „Góry-Doły” pod Piastowem wspólnie ze znajomym Krzysztofem Zabokrzyckim zastrzelił oficera Informacji Wojskowej. Jak podkreślał kilkakrotnie w śledztwie, motywem zabójstwa były względy polityczne. Czynu tego – zeznawał: „dokonałem z całą świadomością, gdyż zdawałem sobie sprawę z tego, co robię”. Decyzja o zastrzeleniu oficera zapadła, gdy ten, po pijanemu, pochwalił się, że „posadził już 26 ludzi”. WSR w Warszawie 11 VIII 1948 skazał go na karę śmierci. NSW 5 X 1948 wyrok ten utrzymał w mocy. Bierut nie skorzystał z prawa łaski. Stracony 21 X 1948.
Adam KOTOWSKI (1914–1947)
Ur. 22 VIII 1914 w Zawadach, gm. Chlebiotki, pow. Łomża, syn Bolesława i Marii z Gawerskich, urzędnik, zamieszkały w Warszawie. Po ukończeniu sześciu klas gimnazjum przerwał naukę ze względu na warunki materialne rodziców. 1936–1937 w 30. pp w Warszawie. Po ukończeniu służby wojskowej pracował jako kolejarz na stacji Warszawa Główna Towarowa. W kampanii wrześniowej 1939 nie brał udziału, reklamowany od poboru przez PKP. W okresie okupacji niemieckiej wyjechał do Zambrowa i do wybuchu wojny niemiecko-sowieckiej pracował w związku kooperatyw. 3 XI 1943 gestapo aresztowało, a wkrótce potem rozstrzelało jego ojca i brata, on zdołał uciec. Od 1943 w konspiracji, najpierw w AK, szybko awansował do stopnia ppor. Gdy w sierpniu 1944 w Łomżyńskie wkroczyli Sowieci i NKWD rozpoczęło masowe aresztowania akowców, wyjechał do Warszawy. Nie znalazł jednak pracy, wrócił do matki w Zawadach, dowiedział się, że jest poszukiwany. W kwietniu 1945 wstąpił do NOW, przyjął ps. „Kłos”, był dowódcą kompanii w pow. Wysokie Mazowieckie, a od listopada 1945 p.o. komendantem NZW w pow. Ostrów Mazowiecka, kryptonim „Olkusz”. Funkcję tę pełnił do marca 1946, jednocześnie dowodził oddziałem PAS. Przeprowadził wiele udanych akcji bojowych, m.in. rozbroił posterunki MO w Zawadach, Tykocinie i Trzciance. W marcu 1946 mianowany łącznikiem komendanta głównego NZW, którym od marca do końca 1946 był Bronisław Banasik „Stefan”. Aresztowany 3 IV 1946, przez WSR w Warszawie 10 XII 1946 skazany razem z Mikołajem Kuroczkinem i Janem Szklarkiem na karę śmierci. NSW 22 I 1947 wyrok ten utrzymał w mocy. W prośbie o łaskę do Bieruta pisał: „Do winy się nie poczuwam, mam czyste sumienie”. W jego obronie wystąpiło 52 mieszkańców wsi Zawady. Jakże charakterystyczny jest fragment ich oświadczenia: „Chcemy, aby już nareszcie zapanował u nas spokój i ład, abyśmy mogli już spokojnie pracować, ale prosimy, żeby już więcej ludzi nie brać, bo któż z nas zostanie”. Bierut z prawa łaski nie skorzystał. Stracony 18 II 1947.
Janusz KOTOWSKI (1924–1948)
Ur. 26 VIII 1924 w Ruchnie, pow. Węgrów, syn Aleksandra i Wiktorii z Kiernickich, zamieszkały w Stawiskach, pow. Węgrów. Nie są znane jego losy okupacyjne. Od maja 1947 w stopniu ppor. był dowódcą 3. plutonu oddziału „Pogoń” z Siedlec, dowodzonego przez Henryka Hebdę „Korwina”. Nosił ps. „Janusz”. W połowie 1947 oddział „Korwina” został rozwiązany, a K. wraz z całym plutonem związał się z działającą na Podlasiu VI Brygadą Wileńską AK, dowodzoną wówczas przez Władysława Łukasiuka „Młota”. K. który przyjął teraz ps. Mściciel”, został dowódcą oddziału rezerw VI Brygady Wileńskiej na powiaty Węgrów i Mińsk Mazowiecki. Brał udział w wielu akcjach, głównie zaopatrzeniowych, na terenie obu powiatów. Grupa „Mściciela” często jednak działała samodzielnie, bez uzgodnień, a nawet wbrew decyzjom dowódcy VI Brygady Wileńskiej. Gdy we wrześniu 1947 „Mściciel” i dwu jego oficerów zastrzeliło wysłannika dowódcy VI Brygady, który miał ich zdyscyplinować, kadra dowódcza grupy węgrowskiej została przez „Młota” skazana na karę śmierci. Do wykonania rozkazu jednak nie doszło, gdyż 7 X 1947 podczas akcji PUBP i Komendy Powiatowej MO z Węgrowa i Mińska Mazowieckiego zlikwidowano grupę „Mściciela” w Małym Garczynie, pow. Mińsk Mazowiecki. K. został ujęty. WSR w Warszawie 18 II 1948 skazał go na karę śmierci. Bierut nie skorzystał z prawa łaski. Stracony 16 IV 1948.
Tadeusz KOWALCZUK (1929–1953)
Ur. 20 XII 1929 w Białymstoku, syn Antoniego i Albiny z Boguszów. Do zakończenia wojny mieszkał w Simunach koło Białegostoku, w 1947 wyjechał do Zabrza, uczęszczał do technikum górniczego i pracował w kopalni. We wrześniu 1950 wstąpił do organizacji niepodległościowej Krajowy Ośrodek-Kraj założonej w 1949 przez Andrzeja Sobotę (Zenona Tomaszewskiego) „Jana”. Był członkiem grupy katowickiej (zabrzańskiej), kryptonim „Kalina”, nosił ps. „Marek”. Brał udział w głośnej akcji organizacji – wykonaniu wyroku na Stefanie Martyce, znienawidzonym przez społeczeństwo komentatorze politycznym audycji „Fala 49” Polskiego Radia. WSR w Warszawie 22 IX 1952 skazał go na karę śmierci razem z Ryszardem Cieślakiem, Bogusławem Pietrkiewiczem, Leszkiem Śliwińskim. NSW 31 I 1953 wyrok ten utrzymał w mocy. Rada Państwa nie skorzystała z prawa łaski. Stracony 13 V 1953.
Stanisław KOWALCZYK (1925–1952)
Ur. 6 V 1925 w Gródku, pow. Pułtusk, syn Jana i Marianny z Ładów. Od stycznia 1947 do aresztowania 15 IX 1951 żołnierz oddziału WiN i NZW Jana Kmiołka „Mazurka” działającego w północno-wschodniej części woj. warszawskiego. WSR w Warszawie na sesji wyjazdowej w Pułtusku 3 IV 1952 skazał go na karę śmierci. Stracony 7 VIII 1952.
Walenty KOWALCZYK (1904–1948)
Ur. 24 I 1904 w Zacharzowie, pow. Radom, syn Andrzeja i Józefy z Trojanów, zamieszkały w Warszawie. Nauki pobierał w Warszawie, szkołę średnią ukończył na kursach wieczorowych, gdyż w ciągu dnia musiał pracować. W szkole należał do koła im. Janusza Korczaka, grupującego lewicującą młodzież. 1926–1927 w WP w baonie administracyjnym. W 1937 wstąpił do SP, działał na warszawskiej Pradze. Uczestniczył w ruchu związków zawodowych. W okresie okupacji niemieckiej w grupie bojowej SP – kolportował prasę konspiracyjną, m.in. pismo „Zryw”, i działał w placówce „Karawaniarze” grupy sabotażowo-dywersyjnej „Pochodnia”. Placówka wykonywała wyroki na zdrajcach, konfidentach i gestapowcach, egzekwowała kary, wykonywała akty sabotażu i dywersji, m.in. 20 VII 1944 wysadziła niemiecki pociąg w okolicach Mińska Mazowieckiego. W 1945 pozostał w konspiracji. Jesienią tego roku związał się z grupą b. akowców, później najprawdopodobniej powiązaną z WiN, Jana Dąbrowskiego (Tadeusza Marciniaka). Działająca na terenie prawobrzeżnej Warszawy grupa składała się z kilku pięcioosobowych oddziałów, tzw. piątek, w jednej z nich K. działał jako skarbnik pod ps. „Mrówka”. Przeprowadzano akcje kontrybucyjne, fundusze przekazując kpt. „Januszowi”. Grupa działała do jesieni 1946, później zmagazynowano broń (4 automaty, 3 pistolety, granaty i amunicję), zamierzając oddać ją w przewidywanej amnestii, a po ujawnieniu się wyjechać na Ziemie Odzyskane. Plany te przerwała śmierć Jana Dąbrowskiego, zastrzelonego 27 I 1947 przed posterunkiem MO przy ul. 6 Sierpnia w Warszawie, podczas próby ucieczki. Wkrótce potem, 14 II 1947, aresztowano K., który konsekwentnie przekonywał o politycznym charakterze swej działalności, sam wskazał skrytkę z arsenałem organizacyjnym – główny powód jego oskarżenia. Sąd nie dał jednak wiary tym oświadczeniom, widząc jedynie chęć pospolitego rabunku. Niektórzy członkowie grupy zdołali się ujawnić w amnestii w marcu i kwietniu 1947, K. natomiast 27 IV 1948 przez WSR w Warszawie został skazany na karę śmierci. NSW 16 VI 1948 wyrok ten utrzymał w mocy. Bierut nie skorzystał z prawa łaski. Stracony 24 VI 1948.
Józef KOZŁOWSKI (1910–1949)
Ur. 19 III 1910 w m. Samen (Łotwa), syn Michała i Teodozji z Jurkiewiczów. 1931–1932 służył w 5. ppleg w Wilnie w stopniu plut. W okresie okupacji niemieckiej, od listopada 1943, w porozumieniu z władzami podziemnymi służył w kompanii polskiej przy tzw. Legionie Białoruskim, pełnił tu funkcję dowódcy drużyny w stopniu plut. Dokonywał aktów sabotażu, nawiązał kontakt z oddziałami Gracjana Fróga „Szczerbca”, a w październiku 1944, gdy Legion kierowano na front, wraz z drużyną przeszedł do oddziału AK „Asa”. Po zakończeniu wojny działał w WiN, następnie w NZW, kolejno jako dowódca drużyny, kompanii, od 1947 szef PAS w pow. Ostrołęka, wreszcie dowódca KO I Warszawa NZW, kryptonim „Orzeł”, nosił ps. „Las” i „Vis”. Zorganizował akcje na posterunki MO i siedziby PUBP w powiatach: Ciechanów, Kolno, Maków Mazowiecki, Ostrołęka, Przasnysz i Szczytno. M.in. latem 1945 w Wachu, pow. Ostrołęka, odbił aresztowanych żołnierzy organizacji niepodległościowych osadzonych w areszcie miejscowego posterunku MO, w 1946 rozbroił posterunki milicji w Chorzelach i Zarębach, pow. Przasnysz (13 I), Lipowcu (28 I), Kolnie (9 V), ponownie w Lipowcu (13 VI), w Płoniawach, pow. Przasnysz (6 IX). Oddziały NZW „Lasa” staczały również potyczki z jednostkami LWP i Armii Czerwonej, wykonywały wyroki organizacyjne na konfidentach UB, karały chłostą i strzyżeniem na zero. „Las” w tych działaniach był sprawiedliwy i rycerski, często puszczał wolno wziętych do niewoli żołnierzy i milicjantów. Dowodził obroną bunkra w lesie Karaski koło wsi Gleba, gm. Kadzidło, pow. Ostrołęka, 25 VI 1948 otoczonego przez 40 plutonów KBW. Po blisko godzinnej walce, w której poległo kilku żołnierzy oddziału NZW, bunkier został zdobyty, a ranny dowódca ujęty. WSR w Warszawie 29 IV 1949 na sesji wyjazdowej w Ostrołęce i rozprawie pokazowej skazał go i trzech jego towarzyszy walki – Czesława Kanię, Piotra Macuka, Bolesława Szyszkę – na karę śmierci. Twierdził, że oskarżeni „nie rokują żadnej nadziei poprawy jako zagorzali przeciwnicy demokratycznego ustroju państwa polskiego i jako długoletni zawodowi przestępcy”. NSW 19 VII 1949 wyrok ten utrzymał w mocy. Bierut nie skorzystał z prawa łaski. Stracony 12 VIII 1949.
Franciszek KRAWCZYKOWSKI (1906–1952)
Ur. 29 IX 1906 w Przystajkach, pow. Kalisz, syn Franciszka i Leokadii z Dreszerów. SW dla m.st. Warszawy na rozprawie 12 VII 1951 skazał go na karę śmierci, oskarżając o to, że w okresie okupacji hitlerowskiej w Warszawie i Częstochowie był zastępcą kierownika „antykomunistycznej komórki wywiadowczej OP NSZ”, a następnie szefem II Oddziału Okręgu Częstochowskiego NSZ i występował przeciw lewicy, członkom PPR, GL i AL. Bierut nie skorzystał z prawa łaski. Stracony razem ze Stefanem Tomaszewskim 1 VII 1952.
Leon KUBUJ (1928–1947)
Ur. 25 X 1928 w Wołominie pod Warszawą, syn Leona i Janiny z Pielachów. Aresztowany w końcu 1946, wraz z Janem Prochniewiczem zbiegł z aresztu śledczego i z pięcioma innymi zagrożonymi aresztowaniami utworzył oddział tajnej organizacji, którym dowodził. Wkrótce potem został ujęty i wyrokiem WSR w Warszawie 14 I 1947 na sesji wyjazdowej w Wołominie w trybie doraźnym skazany na karę śmierci. Bierut nie skorzystał z prawa łaski. Stracony 15 II 1947.
Wiktor KUCZYŃSKI (1903–1950)
Ur. 21 XII 1903 w m. Budziennicze na Kresach Wschodnich, syn Stanisława i Aleksandry z Matusewiczów, zamieszkały w Anowie, pow. Szubin. Od 1943 żołnierz AK w Wilnie, zastępca dowódcy komórki kontrwywiadu, sędzia Wojskowego Sądu Specjalnego przy Komendzie Wileńskiego Okręgu AK. Od marca 1945 w Białymstoku, pozostał w konspiracji, działał w OMWOAK, nosił ps. „Wiktor”, „Gaz” i „41”. Brał udział w odprawach organizacyjnych ośrodka, w lipcu 1946 rozdzielał paczki zagraniczne wśród członków b. Wileńskiego Okręgu AK. Aresztowany 30 VI 1948. WSR w Warszawie 18 XI 1949 skazał go na karę śmierci. Bierut nie skorzystał z prawa łaski. Stracony 14 II 1950.
Władysław KULIGOWSKI (1894–1950)
Ur. 11 VIII 1894 w Białymstoku, syn Ignacego i Antoniny z Kasperowiczów, zamieszkały w Warszawie. Na przełomie października i listopada 1942 w Białymstoku był jednym z 75 zakładników aresztowanych przez Niemców w odwecie za zabicie esesmana. Wykupiony z rąk Niemców. W 1943 aresztowany przez gestapo, ratując życie, podpisał zobowiązanie do współpracy. Miał złożyć trzy meldunki, w których podał nazwiska ośmiu osób z Białegostoku. Z późniejszego przewodu sądowego wynikało jednak, że dane, które przekazywał, były albo w całości zmyślone (fikcyjne nazwiska), albo tak zredagowane, by nie dać podstaw do represji (błędne adresy). Faktem jest, że żadna z tych osób nie została aresztowana. A zatem faktycznie nie była to współpraca z gestapo, lecz raczej wprowadzanie w błąd. W okresie okupacji niemieckiej ratował życie Żydom, na przełomie 1943/1944 w jego białostockim mieszkaniu prowadzono zajęcia podchorążówki AK. W maju 1944 wyjechał do Warszawy, w powstaniu warszawskim nie walczył, ale przeszedł przez obozy w Pruszkowie, Oświęcimiu i Dachau. Wrócił do kraju we wrześniu 1945. Aresztowany 3 V 1949 i oskarżony o współpracę z gestapo. WSR w Warszawie 10 III 1950 skazał go na karę śmierci, a NSW 25 IV 1950 wyrok ten zatwierdził. Bierut nie skorzystał z prawa łaski. Stracony 4 VII 1950.
Zygfryd KULIŃSKI (1924–1950)
Ur. 3 I 1924 w Gralewie, pow. Płońsk, syn Jana i Anastazji z Grudów. Po zakończeniu wojny żołnierz ROAK, następnie NZW w oddziale Wiktora Stryjewskiego „Cacki” działającym na terenie powiatów: Lipno, Mława, Płock, Płońsk, Rypin i Sierpc. Oddział 1946–1949 przeprowadził wiele akcji przeciw placówkom UB i MO. K. został aresztowany 8 II 1949 w Gałkach, pow. Płock, po walce z grupą operacyjną KBW i UB, przez WSR w Warszawie skazany na karę śmierci. Bierut nie skorzystał z prawa łaski. Stracony 29 III 1950.
Mikołaj KUROCZKIN (1914–1947)
Ur. 3 IX (III) 1914 w Wilnie, syn Aleksego i Stanisławy z Wyrzykowskich. 1936–1937 w 1., a następnie w 5. ppleg w stopniu kpr. pchor. Nie są znane jego losy w kampanii wrześniowej 1939. „Życie moje było i piękne, i ciężkie” – napisze po latach w prośbie do Bieruta o łaskę. W 1945 został żołnierzem AK. Od lipca do grudnia 1944 pracował jako zawiadowca stacji w Wilnie, stąd repatriował się do Białegostoku. W 1945 służył w batalionie ochrony lasów w Hajnówce. Jako sierż. pchor. pełnił tu funkcję zastępcy dowódcy plutonu. 9 V 1945, po spotkaniu z V Brygadą Wileńską AK mjr. Zygmunta Szendzielarza „Łupaszki”, cały jego pluton (29 żołnierzy) dowodzony przez ppor. Romualda Rajsa „Burego”6 przyłączył się do V Brygady. „Łupaszka” utworzył z nich 2. szwadron. Dowodził nim Romuald Rajs, jego zastępcą mianowano K., „Leśnego”. Brygada przeprowadziła kilka śmiałych akcji na posterunki MO, funkcjonariuszy UB, jednostki LWP i Armii Czerwonej, m.in. brała udział w ataku na oddział LWP ochraniający most na Bugu we Fronołowie (20 V 1945 2. i 4. szwadron oraz 1. kompania szturmowa rozbroiły 32 żołnierzy, wszyscy jeńcy wstąpili do brygady). 20 VI 1945 rozbroiła posterunek SOK w Strablach, pow. Bielsk Podlaski. 7 IX 1945 na koncentracji w Stoczku, pow. Wysokie Mazowieckie, gdzie odczytano rozkaz KO Białystok AK o demobilizacji, 2. pluton w całości przeszedł do NZW i podporządkował się komendantowi okręgu III NZW Białystok, kryptonim „Chrobry XV”, mjr. Janowi Szklarkowi, ps. „Roja”. K. został mianowany komendantem NZW w pow. Łomża, na krótko, bo w połowie września 1945, spalony w Białymstoku, wyjechał do Warszawy. W grudniu 1945 wysłany na Śląsk dla zorganizowania PAS, przyjął ps. „Polus”. Zdekonspirowany także tutaj, wyjechał na Wybrzeże, a następnie do Wrocławia, gdzie podjął studia na Wydziale Chemii Politechniki Wrocławskiej. W początkach marca 1946 w akademiku, w którym mieszkał, wyłączono światło. Studenci zorganizowali demonstrację, wyszli na ulicę. K. został zatrzymany przez UB. Zwolniony po trzech dniach po podpisaniu wymuszonej zgody na współpracę ze służbami bezpieczeństwa. Zamierzał natychmiast wyjechać za granicę, ale aresztowany przez UB, został postawiony przed sądem i oskarżony m.in. o akcje na posterunki MO i jednostki LWP i UB wykonane przez inne szwadrony „Łupaszki”. WSR w Warszawie 10 XII 1946 skazał go na karę śmierci. NSW 22 I 1947 wyrok ten utrzymał w mocy. Bierut nie skorzystał z prawa łaski. Stracony 18 II 1947. Za akcje przeciw okupantowi odznaczony Krzyżem Walecznych.
Władysław KUROWSKI (1928–1949)
Ur. 15 II 1928 w Woli Paprotnej, pow. Mińsk Mazowiecki, syn Pawła i Genowefy z Olszewskich. Od 1946 żołnierz NSZ, ps. „Longin”, był magazynierem broni w oddziale N.N. „Orła” działającym na terenie pow. Mińsk Mazowiecki. Jedną z głośniejszych akcji oddziału była zasadzka w Lesie Kałuszyńskim 1 IV 1948 na ekipę PUBP z Węgrowa. Wykonano wówczas wyrok na oficerach śledczych PUBP, a żołnierzy KBW z obstawy puszczono wolno. WSR w Warszawie skazał go na karę śmierci. Stracony 27 VIII 1949.
Stanisław KUTRYB (1925–1949)
Ur. 7 V 1925 w Oborczyskach, gm. Baranowo, pow. Przasnysz, syn Stanisława i Marianny z Durzaków. We wrześniu 1946, otrzymawszy kartę powołania do LWP, by uniknąć służby, ukrywał się, a dwa miesiące później wstąpił do zgrupowania NZW Józefa Kozłowskiego „Lasa”, komendanta Okręgu I Warszawa NZW, kryptonim „Orzeł”. Otrzymał ps. „Ryś”. W sty-czniu 1947 po podziale oddziału na dwa dziesięcioosobowe patrole K. znalazł się w pododdziale „Klona” działającym na terenie powiatów Przasnysz i Ostrołęka. Patrol nie podejmował działalności bojowej. Dopiero po przejściu do patrolu „Sępa”, a następnie „Szczygła” brał udział w kilku akcjach, choć spełniał w nich rolę podrzędną i bierną. Miał ps. „Rekin”. 22 VII 1948 patrol „Szczygła” został rozwiązany, K. wrócił w rodzinne strony, ukrywał się na łąkach i w lesie, razem ze Stanisławem Bączkiem „Wiewiórką” zbudował bunkier. Zatrzymany 3 X 1948, przez WSR w Warszawie na sesji wyjazdowej w Przasnyszu 15 I 1949 skazany na karę śmierci. Proces miał charakter pokazowy, odbył się w obecności sześciuset osób. Sędziowie charakteryzowali oskarżonego jako „zaciekłego reakcjonistę”. NSW 4 V 1949 złagodził co prawda kwalifikację „przes-tępstwa”, ale utrzymał w mocy karę łączną. Bierut nie skorzystał z prawa łaski. Stracony 19 V 1949.
Jan KUZKO (1929–1953)
Ur. 21 XII 1929 w Rudnie, gm. Brzozowy Kąt, pow. Radzyń Podlaski, syn Ludwika i Katarzyny z Parulskich. Wcześnie został sierotą, wychowywał się u kuzynów. Pozostawał pod dużym wpływem pracującego tam jako robotnik, starszego o 10 lat Jana Łuszczyka, członka konspiracyjnej organizacji i dezertera z wojska, zdecydowanego przeciwnika komunistycznych władz. K. wcielony do wojska w czerwcu 1951, służył w Legionowie pod Warszawą. Już w listopadzie za sprawą Łuszczyka związał się z organizacją niepodległościową Wolna Idea Polski7. Próbował organizować jej komórkę w wojsku, zabrał broń z magazynu jednostki. Zagrożony aresztowaniem, 17 V 1952 opuścił z bronią posterunek, tego samego dnia wieczorem zatrzymany w warszawskim mieszkaniu Łuszczyka. Wyrokiem WSO nr 1 w Warszawie z 27 XI 1952 skazany na karę śmierci. Przyznał się do wszystkich postawionych mu zarzutów. „Żyłem tylko nadzieją na wybuch trzeciej wojny światowej” – zeznał przed sądem. Łuszczyk zeznawał jako świadek (nie są znane jego dalsze losy, nie występuje na żadnej z list więźniów skazanych na karę śmierci). NSW 20 II 1953 wyrok ten utrzymał w mocy. Rada Państwa nie skorzystała z prawa łaski. Stracony 23 IV 1953.
Ryszard KUZUBSKI (1929–1952)
Ur. 31 III 1929 w Chojnowie, pow. Przasnysz, syn Daniela i Feliksy ze Szczygielskich, zamieszkały w Bogatyni, pow. Zgorzelec. W 1950 przedostał się do Berlina Zachodniego, powrócił do Polski nielegalnie. Aresztowany w 1951, oskarżony o szpiegostwo i 7 I 1952 skazany przez WSR w Warszawie na karę śmierci. Wraz z nim sądzono i skazano na karę śmierci: Edwarda Długosza, Eugeniusza Falkusa, Tadeusza Głuchowskiego i Wacława Korwela. Bierut nie skorzystał z prawa łaski. Stracony 24 III 1952.
Władysław KWIATKOWSKI (1921–1951)
Ur. 30 VI 1921 w Lubowidzu, pow. Mława, syn Jana i Heleny z Czajkowskich, z zawodu krawiec. Od marca 1946 do chwili aresztowania 28 września żołnierz ROAK, a następnie NZW. Był dowódcą drużyny, nosił ps. „Jerzy”, „Jurek”. Jego oddział operował na terenie woj. warszawskiego. Przeprowadził wiele akcji, m.in. w Siemiątkowie, Zawidzu, Strzegowie i Koziebrodach, pow. Mława, Łęgu, pow. Płock, w powiatach Rypin, Lipno, Działdowo, Sierpc. Aresztowany 16 X 1948. WSR w Warszawie skazał go razem ze Stanisławem Derkusem i Henrykiem Gosikiem na karę śmierci. Bierut nie skorzystał z prawa łaski. Stracony 20 IX 1951.
Adam LAZAROWICZ (1902–1951)
Ur. 14 X 1902 w Berezowicy Małej koło Zbaraża, syn Franciszka i Wandy z Ojaków. W 1919 zgłosił się ochotniczo do Armii Polskiej, walczył na Wołyniu. W 1920 jako uczeń gimnazjum ponownie zgłosił się do wojska, ranny w walkach pod Ostrołęką. Maturę uzyskał w 1921 w Jaśle, rozpoczął studia na Wydziale Historii UJ w Krakowie. W 1931 ukończył kurs podchorążych piechoty, mianowany ppor., w 1936 por. Z powodu choroby zwolniony z obowiązku wojskowego; we wrześniu 1939 po raz trzeci ochotniczo wstąpił do wojska, mianowany ostatnim komendantem wojskowym Dębicy, a po ewakuowaniu się dołączył do zgrupowania walczącego w rejonie Rawy Ruskiej na Roztoczu, gdzie dowodził kompanią. W październiku 1939 wrócił do Gumnisk koło Dębicy, został kierownikiem szkoły, rozpoczął działalność konspiracyjną w SZP. W 1940 mianowany komendantem placówki, a następnie dowódcą obwodu Dębica ZWZ-AK, kierował nim aż do wiosny 1944. Współuczestniczył w rozszyfrowaniu niemieckiej tajnej broni V-2 w miejscowości Blizna koło Dębicy. W 1943 awansowany do stopnia kpt., w 1944 – mjr. Wiosną 1944 został zastępcą inspektora Inspektoratu AK Rzeszów. W czasie akcji „Burza” dowodził 5. psk AK w Obwodzie Dębica, za pomoc frontowym oddziałom Armii Czerwonej został odznaczony Orderem Czerwonej Gwiazdy, ale odznaczenia nie przyjął. W lutym 1945 wrócił do Rzeszowa, gdzie pełnił funkcję inspektora w Inspektoracie AK, we wrześniu został prezesem IV ZG WiN. Używał ps. „Jadzik”, „Grot”, „Orczyk”, „Gwóźdź”, „Klamra” i „Aleksander”. Aresztowany na przełomie listopada i grudnia 1947, po trzyletnim straszliwym śledztwie skazany na czterokrotną karę śmierci i 33 lata pozbawienia wolności. Z celi śmierci przekazał rodzinie ostatnie słowa: „Niczego, co w życiu robiłem, nie żałuję, i gdybym się znalazł ponownie w podobnej sytuacji, robiłbym to samo”. Został stracony 1 III 1951. 22 VIII 1993 w Gumniskach koło Dębicy na budynku szkoły, w której uczył i którą kierował, odsłonięto tablicę jego pamięci.
Tadeusz LEŚNIKOWSKI (1916–1950)
Ur. 10 XII 1916 w Michałowicach, pow. Konin, syn Franciszka i Agnieszki z Jaworskich, student Politechniki Warszawskiej, zamieszkały w Rembertowie. W kampanii wrześniowej 1939 w jednostce łączności. W 1946 zatrudniony jako pracownik techniczny przy komisji delimitacyjnej na wschodniej granicy (dokonywano wówczas korekty przebiegu granicy polsko-radzieckiej w Przemyskiem). Doskonale znał język angielski. W 1948 poznał pracownicę UNRRA, Angielkę Halinę Firth, ta w notesie zapisała jego adres. Gdy UB aresztował ją, posądzając o szpiegostwo, aresztowano (4 V 1949) również L. W śledztwie obiecywano darowanie mu życia za fałszywe zeznania obciążające Angielkę. Odmówił. Do szpiegostwa, o które go oskarżano, nie przyznał się. WSR w Warszawie 13 I 1950 skazał go na karę śmierci. Stracony 5 V 1950. Rodzina zdołała ustalić, że pogrzebano go na Cmentarzu Wojskowym, w kwaterze Ł. Tam też matka wystawiła nagrobek.
Jerzy LEWSZECKI (1913–1955)
Ur. 22 XI 1913 w Szczorsach, pow. Nowogródek, w rodzinie inteligenckiej, syn Zygmunta, dyrektora szpitala w Nowogródku, i Aliny z Przysieckich. W 1914 rodzina przeniosła się do Moskwy, a w 1918 do Mińska, rok później osiedliła się w Toruniu. Szkołę powszechną ukończył w domu, a w 1924 kontynuował naukę w toruńskim gimnazjum. Po ukończeniu trzech klas wstąpił do Korpusu Kadetów w Modlinie (przeniesiono go później do Chełmna Pomorskiego), kończąc go w 1931 w stopniu ppor. Uczył się w Szkole Podchorążych Artylerii. Otrzymał przydział do 3. pac im. Króla Stefana Batorego w Wilnie. Tu poznał m.in. Zygmunta Szendzielarza, podówczas żołnierza 4. puł. W marcu 1939 przeniesiony do 4. pac w Łodzi. W kampanii wrześniowej 1939 kontuzjowany, dostał się do niewoli, leczony w szpitalu w Osterode (Ostróda) w Prusach Wschodnich, a następnie przekazany do obozu jenieckiego w Lubece. Latem 1940 uciekł z obozu, dokonując podkopu pod drutami. Ujęty w okolicach Zbąszynia, wysłany do obozu jenieckiego w Lubece. Tu za pobicie dwu polskich oficerów, którzy podpisali folkslistę i byli donosicielami, skazany na 2 lata pozbawienia wolności. Uwięziony w Germersheim, przeciął kraty i próbował uciekać. Ujęty, został osadzony w obozie koncentracyjnym Buchenwald. W maju 1943, pracując w obozie przy obsłudze samochodów, w roboczym kombinezonie i furażerce z insygniami SS przejechał obozową bramę i dojechał do m. Ham przy granicy z Czechosłowacją. Na dalszą drogę zabrakło benzyny. Skradzionym rowerem dotarł do Wiednia, zgłaszając się na konspiracyjny punkt kontaktowy. Przerzucony przez góry i granicę jugosłowiańską, dotarł do Splitu, a dalej do Taranto we Włoszech. Tu zastał część 2. Korpusu gen. Władysława Andersa. W kwietniu 1944 otrzymał przydział do 2. pal, był tu dowódcą 3. dywizjonu. W maju 1944 z jednostkami 2. Korpusu ruszył na front. Następnie skierowany do Brindisi, gdzie szkolił komandosów (miał ukończony kurs instruktorów skoków spadochronowych w Dęblinie). Wrócił od jednostki, walczył, w 1945 ranny, leczył się w szpitalach w Rosetto i Ankonie. W sierpniu 1946 wyjechał do Wielkiej Brytanii jako oficer transportowy, służył w 3. dywizji strzelców karpackich. Zdemobilizowany jesienią 1949, jeździł do Stanów Zjednoczonych, pracował w angielskiej kopalni węgla, w 1951 po przeniesieniu do Londynu prowadził warsztat naprawy samochodów. W grudniu 1952 ponownie zmobilizowany, został skierowany do II Oddziału rządu emigracyjnego w Londynie. Pracował w ośrodku wywiadowczym nr 513 „Camp King” w Oberursel koło Frankfurtu nad Menem. 27 XI 1953 wraz ze Stanisławem Rajkowskim nielegalnie przeszedł granicę niemiecko-polską na Nysie. Używając ps. „Ganer” i „C.B.”, reprezentował w kraju struktury rządu emigracyjnego w Londynie. Zatrzymany 17 III 1954 przez służby bezpieczeństwa. W śledztwie 23 III 1954 powiedział: „Ja zdaję sobie sprawę, że władze znają całą prawdę odnośnie mojej sprawy, lecz nie chcę wyjaśniać różnych rzeczy, aby nie rzucać podejrzeń na inne osoby i nie obciążać ich, gdyż uważam, że wina jest wyłącznie moja”. WSR w Warszawie 19 III 1955 skazał go na karę śmierci. Na rozprawie powiedział wprost: „Uważam się związany przysięgą z rządem, któremu służyłem przed 1939 rokiem”. NSW wyrok utrzymał w mocy. Rada Państwa nie skorzystała z prawa łaski. Stracony 2 VIII 1955. 29 X 1996 SWOW na wniosek ZG ZWPOS w Warszawie wyrok b. WSR w jego sprawie uznał za nieważny. 1 XI 1999 z inicjatywy współtowarzysza walki Stanisława Rajkowskiego z Siedlec na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach w Warszawie, w kwaterze K, odsłonięto i poświęcono pomnik jego pamięci. Upamiętnia on również innych patriotów straconych przez władze PRL, stanowi zatem kontynuację Pomnika Niewinnie Straconych na tzw. Łączce (kwatera Ł tego cmentarza). Odznaczony Orderem Virtuti Militari IV i V kl. oraz złotym Krzyżem Zasługi z Mieczami.
Władysław LISIECKI (1919–1952)
Ur. 5 I 1919 w Sumach (Rosja), syn Jana i Lidii z Bucholców, zamieszkały w Wesołej koło Warszawy. We wrześniu 1939 ochotnik w batalionach robotniczych broniących Warszawy. Od października 1939 żołnierz ZWZ, a od lutego 1940 instruktor ideologiczny SN na tajnych kompletach szkolnych, ps. „Orzelski”. Aresztowany w 1940 przez gestapo, wywieziony do Oświęcimia, a następnie do Buchenwaldu. Po uwolnieniu wyjechał do Włoch, tam pracował w redakcji „Orła Polskiego”. Do kraju powrócił w 1946, rozpoczął pracę jako redaktor w „Czytelniku”, a następnie w „Wiadomościach Gospodarczych”, jednocześnie studiując na Wydziale Prawa UW. W lipcu 1951 wznowił działalność konspiracyjną w tzw. Punkcie Informacyjnym, którego zadaniem była łączność z Radą Polityczną SN w Londynie. Aresztowany 29 XI 1951 i przez WSR w Warszawie skazany na karę śmierci za „aktywność polityczną w SN od szkolnych lat”. Bierut nie skorzystał z prawa łaski. Stracony wraz z Mieczysławem Gągorowskim i Adamem Mireckim 24 X 1952.
Stanisław ŁUKASIK (1918–1949)
Ur. 2 VIII 1918 w rodzinie robotnika kolejowego w Lublinie, syn Feliksa i Heleny z Blicharzów. Od 1933 w podoficerskiej szkole dla małoletnich w Koninie. Po jej ukończeniu przydzielony do 23. pp we Włodzimierzu Wołyńskim. Jako plut. walczył w kampanii wrześniowej 1939. W październiku 1939 wrócił do domu w Motyczu, gm. Konopnica. Od 11 XI 1939 w tajnej organizacji ZCZ, kierował konspiracją na zachód od Lublina. Awansowany do stopnia sierż., był następnie komendantem rejonu obejmującego trzy gminy pow. Lublin: Jastków, Konopnica i Wojciechów. Podobną funkcję pełnił w POZ po scaleniu z ZCZ. Od 1942 w AK, po kolejnym scaleniu. Początkowo jako podoficer wyszkolenia I rejonu Obwodu Lublin-powiat i jednocześnie dowódca bojówki rejonu, ps. „Ryś”. Od stycznia 1944 organizator i dowódca 5. plutonu 8. oddziału partyzanckiego w składzie 9. pp AK. Dowodził nim do końca okupacji. Był dowódcą lubianym i szanowanym. W czasie akcji „Burza” jego oddział liczył stu żołnierzy. Zorganizował wiele akcji zbrojnych, do najgłośniejszych należało odbicie więźniów na Majdanku. Przeprowadził kilka wspólnych akcji z oddziałem AL płk. Skrzypka „Sępa”, kontaktował się z Robertem Satanowskim, dowódcą oddziału AL „Jeszcze Polska nie zginęła”. 21 VII 1944 rozbrojony przez Sowietów wraz z oddziałem liczącym 126 ludzi. Wrócił do domu, 25 VIII 1944 aresztowany przez NKWD, zbiegł z aresztu przy ul. Chopina w Lublinie. W listopadzie 1944, po rozwiązaniu OP 8, w kadrze AK Obwodu Lublin-powiat. Wiosną 1945 utworzył lotny oddział partyzancki, który wszedł w skład zgrupowania oddziałów WiN pod dowództwem Hieronima Dekutowskiego „Zapory”. W 1947 ujawnił ludzi z oddziału, sam pozostając w konspiracji. Razem z „Zaporą” i innymi usiłował przedostać się na Zachód. Aresztowany w wyniku zdrady w punkcie kontaktowym w Nysie. WSR w Warszawie skazał go na karę śmierci. Stracony 7 III 1949 razem z sześcioma towarzyszami walki: Hieronimem Dekutowskim, Romanem Grońskim, Jerzym Miatkowskim, Tadeuszem Pelakiem, Edmundem Tudrujem i Arkadiuszem Wasilewskim. Zrehabilitowany w 1992. Odznaczony Orderem Virtuti Militari V kl., Krzyżem Walecznych.
Józef ŁUKASZEWICZ (1929–1949)
Ur. 19 III 1929 w Klukowie, gm. Gołębie, pow. Pułtusk, syn Jana i Heleny z Idzikowskich, uczeń liceum ogólnokształcącego, zamieszkały w Warszawie. W grudniu 1947 wspólnie z Janem Braunem, Czesławem Gałązką i Edwardem Markosikiem założył OPSN, przyjął ps. „Walek”. Zebrania odbywały się w Gimnazjum im. Leopolda Lisa-Kuli na warszawskiej Pradze. W połowie marca 1948 organizacja podporządkowała się Zygmuntowi Rzeźkiewiczowi „Lisowi”, a następnie Zygmuntowi Jezierskiemu „Orłowi”, dowódcy oddziału NSZ działającego na terenie pow. Mińsk Mazowiecki. Miał w oddziale stopień sierż. i nosił ps. „Kruk”. Oddział NSZ przeprowadził kilka akcji bojowych, m.in. 1 IV 1948 na szosie koło Kałuszyna przeciw grupie operacyjnej UB i KBW, 26 IV 1948 w Sinołęce, pow. Węgrów. Ujęty 4 VI 1948 podczas obławy w Grodzisku koło Mrozów. WSR w Warszawie 28 II 1949 skazał go na karę śmierci. Bierut nie skorzystał z prawa łaski. Stracony 14 V 1949.
Kazimierz Tadeusz ŁUSZCZYŃSKI (1921–1946)
Ur. 23 IX 1921 w Lublinie, syn Stanisława i Feliksy z Kowalskich, karmelita trzewiczkowy z Krakowa, ogrodnik klasztorny, zamieszkały w Lublinie. Szef PAS NZW na pow. Lublin-miasto, w 1944 szef oddziału V łączności KO NSZ i adiutant komendanta Okręgu Lubelskiego NSZ nr III Michała Kłosowskiego. Używał ps. „Mateusz”, „Orzeł” i „Rosa”, członek SN. Aresztowany w 1945, a 19 III 1946 w pierwszym w PRL procesie pokazowym, tzw. procesie 23, Okręgu Lubelskiego NSZ NZW skazany przez WSO w Warszawie na karę śmierci. Bierut nie skorzystał z prawa łaski. Stracony 24 V 1946 wraz z Romanem Jaroszyńskim, Stanisławem Kaczmarczykiem, Zygmuntem Roguskim, Władysławem Ulanowskim, Zygmuntem Wolaninem i Władysławem Żwirkiem.
Mikołaj ŁUTCZAK (1924–1951)
Ur. 15 XI 1924 w Wołosiance Małej, pow. Turka, syn Michała i Mirony z Kudłaczów, obywatel polski narodowości ukraińskiej. W listopadzie 1941 zesłany na roboty do Niemiec, po wojnie pozostał w amerykańskiej strefie okupacyjnej. Pracował na roli, potem jako pomoc w kuchni wojskowej. W kwietniu 1947 znalazł się w obozie przejściowym, nosił tu ps. „Horak”. 28 VIII 1948 z dokumentami na nazwisko Tadeusz Gorgon transportem repatriacyjnym wrócił do Polski. Pracował jako robotnik w Hucie „Katarzyna” w Sosnowcu, następnie w fabryce odczynników w Gliwicach. W maju 1949 postanowił wracać do Niemiec. 31 tego miesiąca w okolicach Karpacza przeszedł górami granicę polsko-czechosłowacką, ale w okolicach Marienbadu został zatrzymany. Chcąc przenocować w pierwszej napotkanej po czeskiej stronie wsi, zastukał do drzwi chaty, w której przebywali czechosłowaccy żołnierze. Ci przekazali go na posterunek straży granicznej. 11 VII 1949 przejęły go władze polskie. WSR w Warszawie 16 XI 1950, oskarżając go o szpiegostwo, skazał na karę śmierci. NSW 29 XII 1950 wyrok ten utrzymał w mocy. Bierut nie skorzystał z prawa łaski. Stracony 6 II 1951.
Zefiryn MACHALLA (1915–1952)
Ur. 1 VIII 1915 we Wrześni, syn Ludwika i Zofii z Kozłowskich. Po I wojnie światowej jego rodzina przeniosła się do Poznania. Tu M. uczył się w Szkole Przygotowawczej im. Mikołaja Kopernika, a następnie w Państwowym Gimnazjum im. Karola Marcinkowskiego, maturę składając w czerwcu 1934. Został skierowany na kurs podchorążych rezerwy 57. pp 14. DP i ukończył go z pierwszą lokatą. Następnie był w Szkole Podchorążych Piechoty w Komorowie-Ostrowi Mazowieckiej. W kampanii wrześniowej 1939 dowodził 7. kompanią 5. psp 22. DP Górskiej w Armii „Kraków”. Walczył pod Gdowem, Wiśniową Górą, Myślenicami i Niepołomicami. 18 września jego pułk został rozwiązany. Próbował przedostać się na Węgry i dalej do Francji. Przy przekraczaniu granicy zatrzymany przez milicję sowiecką w Jaremczy i przekazany NKWD. Osadzony w więzieniu w Przemyślu, a następnie w połowie września 1940 przewieziony do Starobielska. Miał szczęście, gdyż stąd z kilkoma innymi osobami przekazany został do obozu pracy w Jarcewie koło Archangielska. W sierpniu 1941 został zwolniony z obozu, po różnych perypetiach dostał się do 16. pp 2. Korpusu gen. Władysława Andersa, gdzie był zastępcą szefa sztabu. Wkrótce potem znalazł się w 14. pp 5. DP Armii Polskiej na Środkowym Wschodzie. Stąd został wysłany do Wyższej Szkoły Wojennej w Wielkiej Brytanii. Po ukończeniu kursu w grudniu 1943 skierowany do 1. Korpusu Polskiego jako oficer operacyjny sztabu. W lutym 1945 awansował na stanowisko szefa Sztabu Naczelnego Wodza. Po wojnie zamierzał pozostać na Zachodzie, ale ostatecznie w lipcu 1947 wrócił do kraju. Zgłosił się do wojska, skierowano go do Oddziału II Sztabu Generalnego WP na stanowisko referenta w biurze studiów. 3 IV 1950 niespodziewanie zwolniono go z wojska, ponieważ uznano go za „niepewnego politycznie”. Osiedlił się w Krakowie, pracował w Nowej Hucie. Aresztowany 1 V 1951 i w jednym z wielu tzw. procesów odpryskowych skazany na karę śmierci. Bierut nie skorzystał z prawa łaski. Stracony 10 I 1952. Zrehabilitowany w 1956. Odznaczony srebrnym Krzyżem Zasługi.
Zygmunt MACIEJEC (1911–1947)
Ur. 16 XI 1911 w Warszawie, syn Antoniego i Kazimiery ze Śliwińskich, z zawodu rusznikarz, zamieszkały w Rembertowie. 1934–1935 w Szkole Uzbrojenia 9. DP, następnie do 1939 w WP. W czasie okupacji niemieckiej w AK, obwód VII „Obroża”, rejon III Rembertów „Dęby”. Był magazynierem broni tego zgrupowania. W 1945 w WiN. Pracował wówczas w warsztatach uzbrojenia przy ul. Stalowej w Warszawie, podległych WUBP. Jak wspomina Stefan Korboński, „od dawna miał wątpliwości odnośnie swojej pracy w bezpiece i toczył ze sobą walkę, poszedł po radę do Pawliny, któremu później donosił takie rzeczy, które uważał za złe w aparacie państwowym”. Informacje te (w akcie oskarżenia określane jako „meldunki”) trafiały do władz naczelnych NKW PSL, m.in. Stanisława Mikołajczyka, także za granicę. Aresztowany 28 I 1947, sądzony wraz z ks. Leonem Pawliną i Zygmuntem Augustyńskim, redaktorem naczelnym organu PSL „Gazety Ludowej”, 6 VIII 1947 skazany przez WSR w Warszawie na karę śmierci. Bierut nie skorzystał z prawa łaski. Stracony 15 IX 1947. Uniewinniony 15 I 1991. Izba Wojskowa SN stwierdziła wówczas, że jego celem była chęć zwrócenia uwagi na bezprawie, którego dopuszczali się funkcjonariusze MBP, a działania te znał z autopsji. Nie zgadzał się z metodami MBP wobec zwalczanych ludzi i ugrupowań politycznych. Próba przeciwstawienia się bezprawnym praktykom wymagała odwagi i wiązała się z ryzykiem – stwierdził SN. Ustalono również, że informacje, które przekazywał, nie były tajne, jedynie niewygodne dla władzy. Sąd stwierdził, że zasądzona kara śmierci była sprzeczna z obowiązującymi przepisami prawa i urągała zasadom praworządności. Proces i wyrok świadczą dobitnie o instrumentalnym wykorzystywaniu prawa karnego do rozprawy z przeciwnikami politycznymi.
Piotr MACUK (1909–1949)
Ur. 26 XI 1909 w Petersburgu, syn Jana i Amelii z Buraczewskich. W 1935 służył w 19. pal w Lidzie. Brał udział w kampanii wrześniowej 1939, internowany na Litwie. W okresie okupacji niemieckiej od listopada 1943 w porozumieniu z władzami podziemnymi był w kompanii polskiej przy tzw. Legionie Białoruskim jako dowódca drużyny w stopniu kpr. Gdy legion skierowano na front, przeszedł do oddziału AK „Asa”. Po zakończeniu wojny nie wyszedł z konspiracji. Działał w WiN, następnie w NZW. Był dowódcą drużyny PAS, kierował pododdziałem przy KO Mazowsze, wreszcie został zastępcą komendanta okręgu kryptonim „Orzeł” w stopniu st. sierż. Nosił wówczas ps. „Sęp”. Uczestniczył w 57 akcjach oddziału NZW w powiatach: Ciechanów, Kolno, Maków, Ostrołęka, Przasnysz, Szczytno. Ujęty 25 VI 1948 po blisko godzinnej walce w bunkrze dowództwa NZW w lasach koło Kadzidła, pow. Ostrołęka, otoczonym przez 40 plutonów KBW. WSR w Warszawie na sesji wyjazdowej w Ostrołęce w procesie pokazowym 29 IV 1949 skazał go na karę śmierci. Przed sądem twierdził, że po „wyzwoleniu”, gdy wielu partyzantów wywożono do ZSRR, wrócił do lasu, „nie chcąc dzielić ich losu”. NSW 19 VII 1949 wyrok utrzymał w mocy. Bierut nie skorzystał z prawa łaski. Stracony 12 VIII 1949 razem z Czesławem Kanią, Józefem Kozłowskim, Bolesławem Szyszką.
Władysław MAJEWSKI (1924–)
Ur. 20 X 1924 w Razach, pow. Maków Mazowiecki, syn Antoniego i Franciszki z Kocotów. W kwietniu 1948 wstąpił do oddziału NZW Witolda Boruckiego „Dęba” działającego na terenie powiatów: Maków Mazowiecki, Ostrołęka, Przasnysz i Pułtusk, przyjął ps. „Żwirko”. Został przydzielony do patrolu Stanisława Sucholbiaka „Szarego”. Od czerwca 1949 brał udział we wszystkich akcjach oddziału, m.in. 20 IV 1948 w ataku na posterunek MO w Krzynowłodze Małej, pow. Przasnysz, 19 V 1948 w wykonaniu wyroku organizacyjnego na sekretarzu PPR w Magnuszewie Małym. 1 VI 1949 wraz z Włodzimierzem Chodkowskim ujęty przez wojsko w lesie koło Karolewa, pow. Maków Mazowiecki. WSR w Warszawie 25 VIII 1950 w trybie doraźnym skazał go na karę śmierci. Na rozprawie sądowej nie okazywał skruchy. „Obaj oskarżeni [M. i Chodkowski] twierdzili, że czynili dobrze” – napisał w opinii do Bieruta kpt. Guzy, starszy pomocnik kierownika sekcji ułaskawień. Bierut 6 IX 1950 nie skorzystał z prawa łaski. Data stracenia nie jest znana.
Lucjan MARCINIAK (1917–1952)
Ur. 18 XI 1917 w Bojmiu, gm. Sinołęka, pow. Węgrów, syn Stanisława i Julianny z Wasiaków, zamieszkały w Legionowie pod Warszawą. Przed wojną należał do „Strzelca”, a w 1938 powołany do WP, uczył się w Szkole Obrony Przeciwgazowej w Trauguttowie koło Brześcia. Odbył kampanię wrześniową 1939, ewakuował się do Rumunii, internowany w Czerniowcach, zbiegł, wrócił w rodzinne strony. Tu zbierał broń pozostawioną przez WP i gromadził wokół siebie ludzi, tworząc tzw. kółko koleżeńskie, przekształcone w grupę konspiracyjną, której został dowódcą. Latem 1940 nawiązał kontakt z dowódcą placówki Komendy Obrońców Polski Wiktorem Ziębą, wstąpił do tej organizacji, przyjmując ps. „Bąk”. Następnie związał się z PZP, który wszedł w skład AK. Włączył do AK założone przez siebie „kółko koleżeńskie”. W organizacji otrzymał stanowisko obserwatora w wywiadzie i kontrwywiadzie II ośrodka obwodu „Smoła” w Grębkowie, pow. Węgrów. Funkcję tę pełnił do wiosny 1943. Organizacja AK w Grębkowie była aktywna, uczestniczyła w rozbiciu posterunku żandarmerii w Bojmiu i wykonywaniu egzekucji na konfidentach, organizowała zasadzki na Niemców. W 1943 na terenie jej działania alianci dokonali zrzutu broni i amunicji. AK wprowadziła swoich ludzi do policji granatowej, z którymi M. utrzymywał stały kontakt. W 1944 po wejściu wojsk sowieckich w ten rejon Podlasia przeniósł się do Siedlec, wstąpił do MO, następnie do UBP, zatajając swą okupacyjną przeszłość. W 1945 został aresztowany i oskarżony o współpracę z Niemcami, ale wobec braku dowodów – zwolniony. Ponownie przyjęty do UBP, był wykładowcą MBP w stopniu kpt. Ponownie zatrzymany pod zarzutem współpracy z Niemcami 19 VI 1950, 28 czerwca uciekł z aresztu, starał się zbiec za granicę, ale został zatrzymany 12 VII 1950 w Warszawie. WSR w Warszawie na rozprawie 6 XII 1950 oskarżył go o „rozpracowywanie Komuny i jej działalności” w czasie, gdy działał w ośrodku „Smoła”, udział latem 1943 w egzekucji trzech partyzantów sowieckich oraz o ukrywanie 29 „tajnych dokumentów UBP”. Do żadnego z tych zarzutów się nie przyznał. W trakcie rozprawy sądowej nie zdołano ustalić, czy istotnie brał udział w zastrzeleniu ukrywającego się Żyda i czy strzelał do płonącej stodoły, w której ukrywali się nieznani ludzie. W trakcie przewodu mówiło się raz o szczątkach dwu, innym razem o trzech osób, raz mieli to być partyzanci AL, innym razem partyzanci sowieccy z rozbitego przez żandarmerię niemiecką oddziału „Waśki”. 29 „tajnych” rzekomo dokumentów, zachowanych w aktach sprawy, okazało się nic nieznaczącymi instrukcjami szkoleniowymi. Cała ta sprawa wydaje się spreparowana. Mimo to WSR w Warszawie 6 XII 1952 skazał go na karę śmierci. Bierut nie skorzystał z prawa łaski. Julianna Marciniak, matka, wyrok WSR nazwała „praworządnym morderstwem”. Odznaczony Krzyżem Virtuti Militari V kl., Krzyżem Walecznych i Krzyżem Partyzanckim. Stracony 5 IV 1952.
Józef Walenty MARCINKOWSKI (1900–1952)
Ur. 14 II 1900 w Makowie koło Dobrzynia nad Wisłą, syn Jakuba i Teofili z Myńców. W 1916 wstąpił do POW, a w 1918 jako ochotnik do formującej się armii polskiej, brał udział w wojnie polsko-bolszewickiej 1920, ranny. 1929–1939 pracował w hipotece Sądu Grodzkiego w Sierpcu. W kampanii wrześniowej 1939 w 8. pal w Płocku, przeszedł szlak bojowy zakończony w Kowlu niewolą u Sowietów. Osadzony w obozie, uciekł, wrócił do Warszawy, pod przybranym nazwiskiem Stanisław Synakowski osiedlił się w Czubajowiźnie, gm. Ręczaje, pow. Radzymin. Tu rozpoczął działalność konspiracyjną w Korpusie Obrońców Polski, PZP, a następnie w AK. Utworzył oddział (tzw. Grupę Ręczajską) wchodzący w skład 1. plutonu dywersyjnego Ośrodka Radzymin-Wołomin Obwodu AK Radzymin „Rajski Ptak”. Przyjął ps. „Wybój”, używał też ps. „Sęp”. 1943–1944 oddział specjalny „Ręczaje” wykonał kilka akcji przeciw żandarmerii niemieckiej, m.in. opanował Arbeitsamt w Wołominie, niszcząc dokumenty, uczestniczył w ataku na posterunek własowców w Klembowie, walczył w obronie Tłuszcza. 10 VIII 1944 oddział został rozwiązany, a M. powrócił do Sierpca. Od 1945 do lipca 1946 pracował w oddziale ksiąg wieczystych przy Sądzie Grodzkim. W połowie 1945 rozpoczął działalność niepodległościową, pod ps. „Łysy” tworzył struktury ROAK, został kierownikiem akcji bieżącej na terenie pow. Sierpc. Działał też w pow. Płock i Mława, organizował akcje na posterunki MO, placówki UB, m.in. nieudany atak na szefa PUBP w Sierpcu, Goldberga-Żółtogórskiego. Latem 1946 uciekł z Sierpca, ukrywał się. Jesienią tworzył zgrupowanie leśnych oddziałów w okolicach Koziebród. Scalał „dzikie” grupy ukrywających się b. żołnierzy AK. Ujawnił się w początkach 1947, ale w obawie przed represjami od 1948 ponownie się ukrywał. W 1949 założył organizację Samoobrona Ziemi Mazowieckiej działającą w Warszawie i okolicach. Używał ps. „Andrzej”. Aresztowany 7 XI 1950 we Włocławku, przewieziony do Warszawy, po ciężkim śledztwie, w rozprawie biorąc całą winę na siebie, skazany na karę śmierci i stracony 2 IV 1952.
Edward MARKOSIK (1930–1949)
Ur. 24 I 1930 w Warszawie, syn Adolfa i Stanisławy z Bilińskich. W grudniu 1947 wraz z Czesławem Gałązką, Janem Braunem i Józefem Łukaszewiczem założył OPSN. W połowie marca 1948 organizacja ta podporządkowała się Zygmuntowi Rzeźkiewiczowi „Lisowi”, a następnie Zygmuntowi Jezierskiemu, „Orłowi”, dowódcy oddziału NSZ działającego na terenie pow. Mińsk Mazowiecki. M. nosił w oddziale ps. „Wichura”. Ujęty 3 VI 1948 po walce w Grodzisku koło Mrozów. WSR w Warszawie 28 II 1949 skazał go na karę śmierci. Bierut nie skorzystał z prawa łaski. Stracony 14 V 1949.
Rudolf MARSZAŁEK (1911–1948)
Ur. 29 VIII 1911 w Komorowicach, pow. Bielsko-Biała, syn Jana i Teresy z Bachowskich (Pachowskich). Szkołę powszechną i Gimnazjum im. Józefa Piłsudskiego ukończył w Bielsku. W 1928 jako członek śląskiej chorągwi ZHP był uczestnikiem Światowego Zlotu Harcerstwa w Cambridge. Po gimnazjum ukończył kursy w Szkole Podchorążych Piechoty w Zambrowie i aplikacyjny w 4. psp w Cieszynie. Służył w 3. psp w Bielsku, ale w 1931 został zwolniony do rezerwy w stopniu ppor. W tymże roku wstąpił do Seminarium Zagranicznego Towarzystwa Chrystusowego (SJ) dla Wychodźców w Potulicach na Pomorzu, ukończył Wydział Teologiczny Uniwersytetu Poznańskiego i 3 III 1939 otrzymał święcenia kapłańskie. W czasie studiów był prezesem Sodalicji Mariańskiej studentów teologii w Poznaniu (z Sodalicją związany od 1922), uczestniczył w kongresach eucharystycznych w Manili i Budapeszcie. W lipcu 1939 został powołany na kapelana 58. pp w Poznaniu, w kampanii wrześniowej 1939 pracował w duszpasterstwie szpitalnym w Warszawie. 1 X 1939 aresztowany przez Niemców, w listopadzie zwolniony razem z innymi księżmi. Przez konspiracyjną KG WP wysłany do Bielska dla stworzenia organizacji wojskowej ŁWP. Był jej szefem (do grudnia 1939), później doradcą do spraw organizacyjnych. ŁWP w lutym 1940 zmienił nazwę na Orzeł Biały, obejmując teren Górnego Śląska i niektóre rejony woj. krakowskiego. Był kapelanem ŁWP, a po dekonspiracji w marcu 1940 został wysłany na Węgry. Na granicy austriacko-węgierskiej aresztowany przez gestapo, zesłany do obozu Mauthausen-Gusen (kwiecień 1940–marzec 1941), następnie w Wiedniu skazany na 1,5 roku pozbawienia wolności. Zwolniony z powodu złego stanu zdrowia, w czerwcu 1943 powrócił do Bielska, objął funkcję rektora kościoła w Bystrej-Mikuszowicach, pełnił ją do zakończenia wojny. Był w tym czasie kapelanem oddziałów BCh Śląska Cieszyńskiego. W kwietniu i maju 1945 dla odprawienia mszy św. odwiedzał oddział NSZ Gustawa Matusznego „Orła Białego” w Białej Wisełce i Brennej, a od czerwca do września tego roku ochotniczo służył w LWP (mimo sprzeciwu władz zakonnych), w stopniu kpt., mianowany kapelanem 13. DP w Katowicach. Zwolniony z tej funkcji, przeniesiony do rezerwy, ale wymaganych czynności demobilizacyjnych nie spełnił, pozostając w konspiracji. 15 IX 1945 z fałszywymi dokumentami przez Czechosłowację dotarł do Niemiec, zgłosił się do bp. Józefa Gawliny, biskupa polowego i ordynariusza Polaków w Niemczech. 1 października został przez niego mianowany kapelanem wojskowym w Norymberdze, a przez płk. Antoniego Szackiego „Bohuna”, dowódcę Brygady Świętokrzyskiej NSZ, oficerem Grupy Operacyjnej Zachód NSZ. W grudniu 1945 powrócił do Polski, w Warszawie zgłosił się do służby wojskowej, ale został skierowany do rezerwy. 24 XII 1945 objął probostwo w Mikuszowicach-Bystrej. Poszukiwany przez służby bezpieczeństwa, 1 lipca wyjechał do Górnego Szczyrku, pow. Bielsko, a 23 tego miesiąca rzekomo uprowadzony przez partyzantów – jak zeznawał na rozprawie, pełnił funkcję kapelana w oddziale NSZ Henryka Flamego „Bartka”, „Grota”, operującym w rejonie Baraniej Góry. W uzgodnieniu z dowódcą we wrześniu 1946 wyjechał do Niemiec w celu zorganizowania pomocy finansowej oddziałom NSZ i ich przerzutu na Zachód. O jego postawie świadczą fragmenty listów wysyłanych w tym czasie do Polski. Do znajomych w kraju pisał: „Być wolnym, a jednak czuć się niewolnikiem, to chyba najstraszniejsze uczucie. A jednak jest ono w sercach nas wszystkich. I te pęta niewoli szatańskiej chcemy zerwać, my, garstka szaleńców, którzyśmy się wyrzekli wszystkiego – nawet prymitywizmu życiowego – domu rodzinnego – wszelkiej wygody, a wzięliśmy na siebie trud i krwawy znój. Walczymy dziś o wolność całego narodu, by poprzez mogiły tych, co polegli, śladem krwi naszych blizn szedł każdy obywatel, myślący i czujący tak jak my. Ku zwycięstwu sprawiedliwości”. W liście do Flamego 1 XII 1946 pisał: „Chciałbym odprawić mszę św. w tej krainie naszych wielkich zadań”. Swoje plany przedstawił bp. Gawlinie i płk. „Bohunowi”, pomocy jednak nie uzyskał. W listopadzie z transportem repatriacyjnym wrócił do kraju. 1 XII 1946 spotkał się z wysłannikiem oddziału Flamego, jak się okazało, agentem UBP. Nie doszło do planowanego na Boże Narodzenie 1946 spotkania z „Bartkiem”, gdyż w listopadzie w wyniku prowokacji katowickiego WUBP zostało zamordowanych ok. dwustu żołnierzy oddziału. 12 XII 1946 aresztowany w Mikuszowicach lub w Chorzowie. WSR w Warszawie 10 I 1948 skazał go na karę śmierci. NSW 20 lutego wyrok ten utrzymał w mocy. Bierut nie skorzystał z prawa łaski. Stracony 10 III 1948.
Włodzimierz MARSZEWSKI (1891–1948)
Ur. 19 I 1891 w Warszawie, syn Stanisława i Ksawery ze Ślewińskich. Podczas I wojny światowej w armii polskiej we Francji utrzymywał kontakty z Komitetem Narodowym (głównie z Romanem Dmowskim i Marianem Seydą). Dwukrotnie w Stanach Zjednoczonych: w 1918 uczestnictwo w misji polityczno-wojskowej, 1919–1920 jako drugi attaché wojskowy w stopniu kpt. Związany ideowo z Narodową Demokracją; ideolog i działacz Związku Zawodowego „Praca Polska”, publicysta, wydawca, 1926–1930 redaktor tygodnika „Głos Pracy Polskiej”. Pośredniczył w kontaktach gen. Władysława Sikorskiego i Wincentego Witosa z obozem narodowym. We wrześniu 1939 zmobilizowany, miesiąc później dotarł do Francji jako emisariusz gen. Sikorskiego, wrócił do Polski w listopadzie 1939. Od początku okupacji hitlerowskiej w konspiracji: współdziałał z paramilitarną organizacją „Uprawa” związaną z ZWZ-AK; nawiązał kontakty z SN; pośredniczył w kontaktach NOW z NSZ oraz SN z AK. Od grudnia 1945 w Prezydium ZG SN jako kierownik wydziału wojskowego i politycznego. Na przełomie 1945/1946 p.o. komendant główny NZW (ps. „Gorczyca”) oraz współorganizator (pod ps. „Graba”) KPODPP, od 25 IX 1946 jego przewodniczący. M. był współautorem memoriału o sytuacji politycznej w powojennej Polsce, przygotowanego przez komitet dla ONZ. Aresztowany 7 I 1947, osadzony w więzieniu mokotowskim, w procesie wytoczonym jemu, innym przedstawicielom KPODPP i osobom współdziałającym (głównie WiN) przed WSR w Warszawie skazany na karę śmierci. Stracony 10 III 1948.
August MENCZAK (1894–1952)
Ur. 7 VIII 1894 w Przemyślu w rodzinie kolejarskiej, syn Emila i Rozalii z Jacyszynów, oficer zawodowy. 1914–1918 w armii austriackiej, ukończył Szkołę Podchorążych Rezerwy Artylerii w Budapeszcie i Oficerską Szkołę Obserwatorów Lotniczych w Wiener Neustadt. Skierowany na stanowisko pilota 7. kompanii przy austriackiej 3. Armii. Od 1918 w WP, w Krakowie wszedł w skład personelu Eskadrylii Lotniczej. Następnie w 4. eskadrze I Wielkopolskiej Grupy Lotniczej, jako adiutant szefa lotnictwa Naczelnego Dowództwa, dowódca 8. eskadry wywiadowczej w IV dywizjonie lotniczym. 14–15 VIII 1920 na czele eskadry walczył pod Radzyminem, bombardując okopy bolszewików. W czasie wojny polsko-bolszewickiej jego eskadra wykonała 171 lotów bojowych. Następnie M. pracował w Departamencie Żeglugi Powietrznej MSW (1921–1925), kierując referatem regulaminów i wydziałem ogólnoorganizacyjnym. Awansował do stopnia mjr. (1922) i ppłk. (1924). W 1925 został zastępcą dowódcy 4. pl w Toruniu, a po ukończeniu kursu przy Szkole Podchorążych Lotnictwa w Dęblinie – dowódcą pułku. Rozwinął garnizon toruński i zwiększył stan bojowy pułku. W kwietniu 1931, oficjalnie – ze względu na stan zdrowia i na własną prośbę – został przeniesiony do rezerwy. Zamieszkał w Warszawie, nie brał udziału w kampanii wrześniowej 1939. W czasie okupacji niemieckiej wstąpił do PAL, organizacji zbrojnej Robotniczej Partii Polskich Socjalistów. Został szefem wyszkolenia wojskowego i przeciwlotniczego obwodu PAL na Mokotowie. Przyjął ps. „Alot”. Walczył w powstaniu warszawskim, po jego upadku wywieziony do Wolbromia. W lutym 1945 wrócił do Warszawy i złożył prośbę o przyjęcie do wojska. Został przyjęty i skierowany do 15. szkolnego pl w Radomiu jako starszy wykładowca taktyki lotniczej. Następnie wykładał w Centralnej Szkole Oficerów Polityczno-Wychowawczych w Łodzi, opracowywał historię polskiego lotnictwa do 1939. W 1946 objął stanowisko szefa sztabu kwatermistrzostwa Wojsk Lotniczych, następnie kierował sekcją wyszkolenia kadr lotnictwa cywilnego. 1947–1948 był redaktorem naczelnym „Wojskowego Przeglądu Lotniczego”. Awansował do stopnia płk. Aresztowany 26 IV 1951. Nie przyznał się do stawianych mu zarzutów wrogiej działalności przeciw państwu. Kiedy zagrożono mu, że w razie nieprzyznania się żona i wychowanica zostaną wtrącone do więzienia, przyznał się do niepopełnionych win. 13 V 1952 sądzony z Józefem Jungrawem, Stanisławem Michowskim i Władysławem Minakowskim. Skazany na karę śmierci. Bierut nie skorzystał z prawa łaski. Stracony 7 VIII 1952. Zrehabilitowany w 1956. Odznaczony m.in.: dwukrotnie Orderem Virtuti Militari V kl., Krzyżem Walecznych (za wojnę 1920), Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski. Mogiła symboliczna na Cmentarzu Wojskowym w Warszawie: kw. 14 A-4.
Jerzy MIATKOWSKI (1923–1949)
Ur. 8 VI 1923 w Jabłonnie koło Warszawy, syn Józefa i Janiny ze Śmieciszewskich. Ukończył cztery klasy gimnazjum. Od 1943 w AK, uczestnik powstania warszawskiego, walczył w Śródmieściu w oddziale por. „Tadeusza”. Po upadku powstania w obozie w Lamsdorf (Łambinowice), ewakuowany nad Ren, wyzwolony przez Amerykanów. Do kraju powrócił w grudniu 1945. Od stycznia 1946 w oddziale Hieronima Dekutowskiego „Zapory”, w pododdziale Jana Szaciłowa „Renka”. W lipcu 1946 „Zapora” mianował go swoim adiutantem. Odtąd stale przebywał z komendantem, awansowany do stopnia ppor., nosił ps. „Zawada”. Ujawnił się w amnestii 1947, urlopowany z oddziału, zamieszkał w Warszawie u rodziców, aż do decyzji o wyjeździe razem z „Zaporą” na Zachód. Aresztowany 15 IX 1947 w Nysie. WSR w Warszawie skazał go na karę śmierci. Stracony 7 III 1949 wraz z sześcioma towarzyszami walki: Hieronimem Dekutowskim, Romanem Grońskim, Stanisławem Łukasikiem, Tadeuszem Pelakiem, Edmundem Tudrujem, Arkadiuszem Wasilewskim.
Włodzimierz MIĄCZYŃSKI (1923–1951)
Ur. 20 III 1923 w Kownatach, gm. Chojnowo, pow. Przasnysz, syn Jana i Marianny z Kamińskich. Nie są znane jego losy z okresu okupacji niemieckiej i pierwszych lat powojennych. We wrześniu 1948 związał się z oddziałem NZW działającym na terenie pow. Przasnysz. Uczestniczył w akcjach oddziału „Roja”, gdzie miał ps. „Szary”. Utrzymywał również kontakty z oddziałami Stanisława Kakowskiego „Kazimierczaka”, „Tygrysa” i „Rekina”. Kilkakrotnie w swych zabudowaniach w Kownatach kwaterował ich żołnierzy. W akcjach, w których uczestniczył, pełnił jednak podrzędne funkcje. Aresztowany 15 XII 1950. W śledztwie 45 dni spędził w karcerze, a przez 48 godzin leżał zakuty na betonie celi. WSR w Warszawie 3 IX 1951 skazał go na karę śmierci. NSW 18 X 1951 wyrok ten utrzymał w mocy. Bierut nie skorzystał z prawa łaski. Stracony 5 XII 1951.
Marian MICHALSKI (1925–1953)
Ur. 11 III 1925 w Przystałowicach Dużych, pow. Opoczno, syn Józefa i Zofii ze Szczególskich, zamieszkały w Warszawie. W początkach 1949 założył konspiracyjną organizację, która występowała przeciwko tworzonym wówczas spółdzielniom produkcyjnym. Prowadzono także akcje małego sabotażu, niszcząc rozwieszane podczas uroczystości portrety dostojników państwowych. W październiku 1951 w wyniku aresztowań zlikwidowano organizację. M. udało się jednak uniknąć zatrzymania przez UB. Przeniósł się do Warszawy i tu odtworzył organizację. Przyjął ps. „Drągal”, o jego działalności głośno było w okolicach Warszawy. Ujęty 4 IV 1952 w „Gospodzie Inwalidów” przy ul. Targowej w Warszawie, ranny podczas walki i wymiany strzałów. WSR w Warszawie 31 I 1953 skazał go na karę śmierci. Rada Państwa nie skorzystała z prawa łaski. Stracony 22 VIII 1953.
Wacław MICHALSKI (1923–1950)
Ur. 5 XI 1923 w Bromierzu, pow. Płock, syn Pawła i Władysławy z Wiśniewskich. Po zakończeniu wojny żołnierz NZW w oddziale Wiktora Wacława Stryjewskiego „Cacki” działającym na terenie powiatów: Lipno, Mława, Płock, Płońsk, Rypin i Sierpc. Oddział ten 1946–1949 przeprowadził wiele akcji przeciw placówkom UB i MO. M. nosił ps. „Kozak” i „Gałązka”. Ujęty 8 II 1949 po walce, przez WSR w Warszawie skazany na karę śmierci. Stracony 29 III 1950 wraz z towarzyszami walki: Stanisławem Konczyńskim, Zygfrydem Kulińskim, Sewerynem Orylem i Karolem Rakoczym.
Feliks MICHAŁKOWSKI (1907–1953)
Ur. 29 V 1907 w Warszawie w rodzinie rzemieślniczej. Ojciec Stanisław miał dobrze prosperujący zakład szewski. Po maturze w prywatnym Gimnazjum Nawrockiego rozpoczął studia na Wydziale Nauk Politycznych i Społecznych Wolnej Wszechnicy Polskiej. Przerwał je, by kontynuować naukę w Szkole Podchorążych Piechoty w Komorowie-Ostrowi Mazowieckiej. Po jej ukończeniu w 1930 otrzymał przydział na dowódcę plutonu, a następnie kompanii ckm w 30. pp. Od młodych lat interesował się motoryzacją, uczestniczył w wyścigach, rajdach i zjazdach motocyklowych. Ukończył kurs aplikacyjny w Centrum Wyszkolenia Broni Pancernej. We wrześniu 1939 znalazł się w grupie pancerno-motorowej Dowództwa Obrony Warszawy, walczył na Ochocie. Do stycznia 1945 w niemieckich obozach jenieckich. Wrócił do kraju po wojnie, zgłosił się do służby wojskowej. Służył w Oficerskiej Szkole Broni Pancernej, awansował do stopnia ppłk., pracował w Głównym Inspektoracie Broni Pancernej, w Sztabie Generalnym WP jako szef Wydziału do spraw Broni Pancernej, a wreszcie inspektor broni pancernej dowództwa Okręgu Wojskowego nr 2 (Bydgoszcz). W tym czasie jako przedwojenny oficer spotykał się z nieufnością przełożonych, ustawicznie dążył do odejścia z wojska. Złożył nawet legitymację PZPR, co było wówczas aktem szczególnej odwagi. Zwolniony ze służby wojskowej 1 X 1952, trzy tygodnie później aresztowany i bezpodstawnie oskarżony o „spisek w wojsku”. Torturowany w śledztwie, przyznał się do niepopełnionych win, zeznania te odwołał w czasie procesu 27 I 1953. Skazany na karę śmierci. Nie wnosił o rewizję procesu, nie prosił o łaskę. Wyrok wykonano 22 V 1953. Zrehabilitowany 22 V 1956.
Stanisław MICHOWSKI (1900–1952)
Ur. 5 XI 1900 na stacji kolejowej Inokientiewskaja koło Irkucka, syn Józefa i Kazimiery. Ojciec, od 1884 na Syberii, pracował jako urzędnik przy budowie kolei syberyjskiej i chińsko-mandżurskiej. Naukę rozpoczął w polskiej szkole powszechnej w Harbinie, a kontynuował w gimnazjum rosyjskim, maturę zdał w 1919. Mieszkał we Władywostoku, następnie w Harbinie, a od 1920 w Szanghaju, tu pracował w firmie angielskiej. W czerwcu 1922 przez Francję wrócił do Polski, rozpoczął studia na Wydziale Prawa i Nauk Politycznych UW. Dwa lata później wstąpił do Szkoły Podchorążych Piechoty w Warszawie, a po jej ukończeniu był dowódcą drużyny i plutonu w 65. pp. W 1925 studiował w Oficerskiej Szkole Lotnictwa w Grudziądzu (przeniesionej następnie do Dęblina), ukończył ją jako obserwator. Służył w 3. pl w Poznaniu, a następnie w Centrum Wyszkolenia Oficerów Lotnictwa i Centrum Wyszkolenia Lotnictwa nr 1 w Dęblinie. Jeszcze przed wybuchem wojny ukończył Wyższą Szkołę Lotniczą przy Wyższej Szkole Wojennej w Warszawie. W kampanii wrześniowej 1939 w brygadzie bombowej jako oficer informacyjny, internowany w Rumunii. W październiku 1939 uciekł z obozu dla internowanych w Tulcea i przez Maltę trafił do Francji. Tu najpierw w Centrum Wyszkolenia Lotnictwa pod Lyonem, a od marca 1940 – p.o. dowódca eskadry w I Dywizjonie Bombowym w Clermont-Ferrand. W połowie tego roku – w 305. Dywizjonie Bombowym Ziemi Wielkopolskiej im. Marszałka Józefa Piłsudskiego jako obserwator. Brał udział w 26 lotach bojowych nad Niemcy, Francję, Włochy. W marcu 1943 wykładowca w Wyższej Szkole Lotniczej przy Wyższej Szkole Wojennej w Peebles, gdzie uczył do maja 1946. 9 V 1947 powrócił do kraju, by połączyć się z najbliższymi, którzy przeżyli Oświęcim. W październiku 1947 rozpoczął pracę w Oddziale II Sztabu Generalnego WP w sekcji sił lotniczych. W 1948 awansowany do stopnia ppłk. W kwietniu 1950 przeniesiony do rezerwy, gdyż, jak opiniowano: „ze względu na służbę w armii sanacyjnej przed wojną, a w czasie wojny w armiach imperialistycznych nie mógł pracować nadal w Odrodzonym WP”. Aresztowany 28 XI 1951 i oskarżony wraz z ośmioma oficerami lotnictwa o tzw. spisek w wojsku. 12 V 1952 NSW w Warszawie skazał go na karę śmierci. Bierut nie skorzystał z prawa łaski. Stracony 7 VIII 1952. Odznaczony za czyny bojowe Orderem Virtuti Militari V kl. i trzykrotnie Krzyżem Walecznych (1943).
Stanisław MIERZWIŃSKI (1922–1949)
Ur. 5 I 1922 w Warszawie, syn Stanisława i Marii z Dymowskich. Ojciec zginął w przewrocie majowym 1926, walcząc po stronie rządu, matka zmarła w obozie koncentracyjnym Bergen-Belsen. W 1939 złożył małą maturę w Gimnazjum im. Ignacego Paderewskiego w Poznaniu. We wrześniu 1939 ochotniczo zgłosił się do wojska, walczył pod Kutnem, pod Iłowem dostał się do niewoli. Zwolniony, wrócił do Poznania, związał się z organizacją młodzieżową SN. Był aktywny w NOW, gdzie pod ps. „Michał” zajmował się kolportażem prasy podziemnej, na tajnych kompletach ukończył liceum oraz podchorążówkę, uzyskując stopień kpr. pchor. Po przejściu do AK był dowódcą drużyny w batalionie „Wawel”, a w 1943 instruktorem w szkole podchorążych. Brał udział w akcjach przeciw Niemcom, wykonywał wyroki na gestapowcach. Na własną prośbę przeniesiony do oddziału leśnego „Bogumiła Orskiego” pod Krosnem, walczył do lipca 1944. Awansował do stopnia ppor., odznaczony Krzyżem Walecznych i Krzyżem Zasługi z Mieczami. W oddziale był oficerem łącznikowym, kontaktował się z oddziałami sowieckimi, kilkakrotnie przechodził linię frontu. 8 VI 1944 brał udział w rozbiciu transportu Żydów wiezionych na egzekucję pod Sanokiem (uwolnionych rozlokowano we wsiach). W lipcu 1944 odwołany do Krakowa, by utworzyć nowy oddział, dowodził nim do stycznia 1945. Wówczas, zgodnie z rozkazem o rozwiązaniu AK, oddział zlikwidowano. Chciał jednak nadal walczyć. Za to usunięty z organizacji, pisał do gen. Michała Żymierskiego (który był dowódcą jego ojca), prosząc o przyjęcie do wojska. Listy pozostawały bez odpowiedzi. Po powrocie do Poznania organizował oddziały zbrojne, tzw. Drużyny Obozowe w ramach SN, był poszukiwany przez UB, a w lipcu 1945 aresztowany. Zwolniony w listopadzie na podstawie amnestii, znów próbował dostać się do wojska, ale, odrzucony, podjął decyzję o wyjeździe za granicę. W czerwcu 1946 nielegalnie przedostał się do Berlina, wstąpił do dywizji gen. Stanisława Maczka, został zastępcą dowódcy kompanii, awansował do stopnia por. Od września 1946 do kwietnia 1947 w anglosaskiej strefie okupacyjnej Niemiec był łącznikiem wywiadowczej siatki MSW rządu londyńskiego i kierownikiem wydziału administracji tej siatki. W kwietniu 1947 został kierownikiem komórki legalizacyjnej zaopatrującej w dokumenty kurierów ośrodków zagranicznych przysyłanych do kraju. Nocą z 3 na 4 XI 1947 wspólnie z Janem Kaimem „Filipem” w okolicach Szczecina przekroczył granicę niemiecko-polską z zadaniem zorganizowania nowego Prezydium ZG SN. Zatrzymany 10 XII 1947. WSR w Warszawie 4 XII 1948 skazał go na karę śmierci. NSW 28 I 1949 wyrok ten utrzymał w mocy. Bierut nie skorzystał z prawa łaski. Stracony 18 II 1949.
Stanisław Artur MIESZKOWSKI (1903–1952)
Ur. 6 VI 1903 w Piotrkowie Trybunalskim, syn Juliusza – geometry, starosty grodzkiego, i Stanisławy z Wojeńskich. Uczył się w gimnazjach: im. Jana Henryka Dąbrowskiego w Piotrkowie Trybunalskim, w Pabianicach i im. hetmana Stanisława Żółkiewskiego w Siedlcach, świadectwo dojrzałości uzyskał w 1923. Z chwilą wybuchu wojny polsko-bolszewickiej w 1920 jako harcerz ochotniczo wstąpił do wojska, przydzielony do 222. pp. Po wojnie wstąpił do Szkoły Podchorążych Piechoty w Warszawie, a następnie do Oficerskiej Szkoły Marynarki Wojennej w Toruniu; ukończył ją w 1927, otrzymując stopień ppor. marynarki. Wyższy kurs artylerii morskiej ukończył w Morskiej Szkole Artylerii w Tulonie (Francja). Następnie pełnił funkcje dowódcze na torpedowcach, był m.in. p.o. dowódcą ORP „Bałtyk”, dowódcą ORP „Mazur”, a następnie pierwszym oficerem artylerii na niszczycielu ORP „Burza”. W 1936 w portach Le Havre (Francja) i Cowes (Wielka Brytania) nadzorował instalacje urządzeń artyleryjskich na budowanych w tamtejszych stoczniach polskich okrętach, miał już wówczas stopień kpt. marynarki. Następnie był oficerem artylerii na ORP „Grom” i „Błyskawica”. W kampanii wrześniowej 1939 dowodził grupą kanonierek i kanonierką ORP „Generał Haller”, toczącą w Zatoce Gdańskiej zacięte boje z niemieckim lotnictwem. Po spieszeniu załóg i przeniesieniu na ląd armat z uszkodzonych okrętów dowodził odcinkiem obrony Helu od baterii „cyplowej” do Kolonii Rybackiej. Po kapitulacji w obozach jenieckich X B Nienburg, XVIII B Spittal i II C Woldenberg (Dobiegniew). Po wojnie podjął pracę jako kapitan portu handlowego w Kołobrzegu. W styczniu 1946 powołany do służby w Marynarce Wojennej. Dowodził flotyllą trałowców, organizował Oficerską Szkołę Marynarki Wojennej na Oksywiu. Następnie w czerwcu 1947, już w stopniu kmdr. por., objął funkcję zastępcy dowódcy Marynarki Wojennej do spraw liniowych i szefa Sztabu Głównego Marynarki Wojennej. Był ponadto redaktorem naczelnym „Przeglądu Morskiego”. Następnie na etacie admiralskim pełnił funkcję dowódcy floty. Aresztowany w październiku 1950. Torturowany w karcerach GZI w Gdyni i w Warszawie, bezpodstawnie oskarżany o kierowanie działalnością konspiracyjną w Marynarce Wojennej. W fingowanym procesie 21 VII 1952 NSW skazał go na karę śmierci. W październiku 1952 w oświadczeniu przesłanym do NSW odwołał wszystkie zeznania złożone w śledztwie i na procesie, jako wymuszone i niezgodne z prawdą. Zgromadzenie Sędziów NSW wyrok utrzymało w mocy. Bierut nie skorzystał z prawa łaski. Stracony 16 XII 1952. NSW 24 IV 1956 uchylił własny wyrok.
Władysław Bonifacy MINAKOWSKI (1902–1952)
Ur. 13 V 1902 w Warszawie, syn Wacława i Anny z Laskowskich. Szkołę powszechną i średnią ukończył w stolicy. Jeszcze jako dziecko musiał pracować, by opłacić koszta nauki. W 1920 ochotniczo wstąpił do wojska, służył na okręcie wojennym SS „Fortuna”. W 1921 w Szkole Podchorążych Piechoty w Warszawie, następnie jako instruktor w Kadrze Marynarki Wojennej i oficer w 56. pp. Od 1926 związał się z lotnictwem, ukończył kurs obserwatorów lotniczych w Oficerskiej Szkole Lotnictwa w Grudziądzu. Służył w 3. pl jako obserwator brygady, specjalizował się w fotografii lotniczej. Pełnił wiele odpowiedzialnych funkcji w lotnictwie związanych z fotooptyką. W kampanii wrześniowej 1939 ewakuował się na Wschód, internowany w Rumunii i osadzony w obozie w Tulcea. Już w listopadzie 1939 we Francji. Pracował w Centrum Wyszkolenia Lotnictwa pod Lyonem, przed kapitulacją Francji ewakuowany do Wielkiej Brytanii. Tu po ukończeniu kursów szkoleniowych został nawigatorem, otrzymując przydział do 304. Dywizjonu Bombowego Ziemi Śląskiej im. księcia Józefa Poniatowskiego. Z dywizjonem od 1942 do końca II wojny światowej brał udział w 25 lotach bojowych nad Francją i Atlantykiem. Powrócił do kraju w czerwcu 1947, zgłosił się do wojska, otrzymał przydział szefa sekcji wywiadowczej Wydziału Operacyjnego Dowództwa Wojsk Lotniczych. Od 1948 dowódca Samodzielnej Eskadry Aerofotogrametrycznej, awansowany do stopnia ppłk. Aresztowany 4 V 1951, po straszliwym śledztwie (czternastodniowy „konwejer”, 6 miesięcy karceru w lochu o wymiarach 2 m na 90 cm, przesłuchania trwające 20 godzin na dobę), 13 V 1952 razem z Józefem Maksymilianem Jungrawem, Augustem Menczakiem, Stanisławem Michowskim skazany na karę śmierci. Do zarzucanych mu przestępstw nie przyznawał się. Bierut nie skorzystał z prawa łaski. Stracony 7 VIII 1952. Zrehabilitowany 7 V 1956. Odznaczony m.in.: Orderem Virtuti Militari V kl., dwukrotnie Krzyżem Walecznych, srebrnym Krzyżem Zasługi. Mogiła symboliczna na Cmentarzu Wojskowym w Warszawie: kw. 28 B, II-2-3.
Lucjan Jan MINKIEWICZ (1918–1951)
Ur. 30 XII 1918 (wg innych dokumentów 13 XII 1918) w m. Szunia (b. gubernia moskiewska), syn Antoniego i Stanisławy z Lisowskich. Rodzice na przełomie 1918/1919 wrócili do Polski, osiedli w Białymstoku. W 1931 przenieśli się do Wilna. M. w 1937 ukończył Gimnazjum im. Zygmunta Augusta. Następnie studiował inżynierię lądową na Politechnice Warszawskiej. We wrześniu 1939 ochotniczo wstąpił do wojska, z 20. pp walczył pod Kobryniem, kapitulował pod Łukowem. W październiku 1939 powrócił do Wilna, w listopadzie był członkiem ZWZ. W marcu 1940 pracował jako robotnik w Dyrdyszkach. Po ataku Niemców na Związek Radziecki w oddziale AK Adama Boryczki „Tońka”, czyli w VI Brygadzie Wileńskiej. Od stycznia do lipca 1944 dowódca drużyny w 2. plutonie 1. kompanii VI Brygady, uczestniczył w wielu akcjach przeciw Niemcom. W lipcu 1944, po aresztowaniu przez Rosjan dowództwa wileńskiego AK, wraz z grupą żołnierzy przedarł się przez front na Niemnie, kierując się do Warszawy. Ponieważ dotarcie do walczącej już stolicy nie było możliwe, pozostał na terenie Okręgu AK Białystok, melinując się na kolonii Lachówka koło Siemiatycz. Na początku 1945 nawiązał kontakt z mjr. Zygmuntem Szendzielarzem „Łupaszką”. Został zastępcą dowódcy 1. szwadronu V Brygady Wileńskiej odtwarzanej w Okręgu AK Białystok, a od października 1945 do października 1946 dowodził oddziałem partyzanckim działającym jako VI Brygada Wileńska i prowadzącym akcje odwetowe. Używał wówczas ps. „Wiktor”. W październiku 1946 ze względu na stan zdrowia urlopowany przez „Łupaszkę”. Jego oddział objął ppor. Władysław Łukasiuk „Młot”. Ukrywał się w Zakopanem, a następnie we Wrocławiu. Aresztowany 1 VII 1948, po dwuletnim śledztwie wyrokiem WSR w Warszawie 2 XI 1950 razem z Henrykiem Borowskim, Antonim Olechnowiczem i Zygmuntem Szendzielarzem skazany na karę śmierci. Bierut nie skorzystał z prawa łaski. Stracony 8 II 1951. UB aresztował również jego żonę Wandę „Dankę”, żołnierza VI Brygady Wileńskiej, w tym samym procesie skazując ją na 12 lat pozbawienia wolności.
Adam MIRECKI (1909–1952)
Ur. 4 I 1909 w Ulanowie, pow. Nisko, syn Dominika i Pauliny ze Ścisłowskich, zamieszkały w Warszawie. Szkołę średnią ukończył w Borszczowie na Podolu. Podjął studia prawnicze na Uniwersytecie Jana Kazimierza we Lwowie, a po ich przerwaniu ukończył pomaturalne studium samorządowe i pracował w samorządzie pow. Nisko. Jako por. rez. brał udział w kampanii wrześniowej 1939 w zgrupowaniu „Jarosław”; wzięty do niewoli niemieckiej zbiegł, podjął działalność konspiracyjną w pionie politycznym SN i wojskowym NOW, gdzie pełnił różne funkcje na wyższych szczeblach organizacyjnych. Był m.in. inspektorem KG NOW, komendantem Okręgu Lubelskiego, a potem Lwowskiego. Po scaleniu NOW z AK awansował do stopnia kpt. i wszedł w skład KO AK we Lwowie z przydziałem oficera organizacyjnego do spraw partyzanckich. Pięć razy aresztowany przez Niemców, czterokrotnie zdołał się uwolnić dzięki sprawności fizycznej, odwadze i przytomności umysłu. Po raz piąty aresztowany w grudniu 1943 w Stalowej Woli; próba odbicia go przez oddział NOW „Ojca Jana” nie powiodła się. Po ciężkim śledztwie osadzony w Gross-Rosen, a następnie w innych obozach koncentracyjnych. Po wyzwoleniu obozu przez wojska brytyjskie wrócił do Polski. Tu wkrótce aresztowany i za przynależność do konspiracyjnego SN skazany na 6 lat pozbawienia wolności. Na mocy amnestii zmniejszono mu wyrok do lat 3, w 1949 opuścił więzienie we Wronkach. Próbując nielegalnie wyjechać za granicę, nawiązał kontakt z emigracyjnym ośrodkiem SN, aresztowany ponownie i razem z Mieczysławem Gągorowskim i Władysławem Lisieckim skazany na karę śmierci. Bierut nie skorzystał z prawa łaski. Stracony 24 X 1952. Współtowarzysz konspiracyjnej walki Zbigniew Nowosad ze Lwowa pisał o nim: „Był to jeden z najpiękniejszych ludzi polskiego podziemia, jakiego znałem. Spokojny, opanowany, silny fizycznie [...] małomówny – był wcieleniem siły, spokoju, równowagi psychicznej”. Zrehabilitowany 10 I 1992.
Jan MORAWIEC (1915–1948)
Ur. 25 III 1915 w Remiszewicach, pow. Brzeziny, syn Rocha i Bronisławy z Płachtów. Do szkoły powszechnej uczęszczał w Będkowie, do gimnazjum, którego nie ukończył ze względu na trudności finansowe rodziny, w Koluszkach. Czynnie zaangażowany w harcerstwie i sporcie. Wcześnie związał się z SN, wygłaszał prelekcje na spotkaniach kół. Służbę wojskową 1936–1937 odbył w artylerii nadbrzeżnej Marynarki Wojennej, tu także złożył maturę, pisał do gazetek wojskowych, podpisując się głośnym później ps. „Remisz”. Po zwolnieniu z wojska pracował w Ministerstwie Komunikacji. Nadal czynnie uprawiał sport. W kampanii wrześniowej 1939 jako starszy marynarz Marynarki Wojennej walczył na Helu aż do kapitulacji, w październiku 1939 uciekł z niewoli niemieckiej. Wrócił w rodzinne strony, gdzie włączył się w strukturę siatki konspiracyjnej mjr. Henryka Dobrzańskiego „Hubala”, na terenie powiatów Brzeziny i Tomaszów Mazowiecki organizował grupy podziemne i szkolił je. Po rozbiciu oddziału „Hubala” siatka konspiracyjna została wcielona do tworzącej się NOW, podległej konspiracyjnemu SN. W 1942 poparł orientację SN powołującą NSZ, został oficerem do zadań specjalnych I oddziału KG NSZ. Odbywał liczne inspekcje, dzięki odwadze i sprawności fizycznej sześciokrotnie umknął z rąk niemieckich. W 1944 występując jako „Henryk”, „Rębacz”, „Paweł”, „Mieczysław” i „Tajfun”, został szefem I oddziału (organizacyjnego) w KO Lublin NSZ. W 1944 po stabilizacji frontu na linii Wisły (okręgi wschodnie utraciły wówczas łączność z KG) działał w strefie opanowanej przez Armię Czerwoną i NKWD. Był szefem I oddziału I Komendy Ziem Wschodnich NSZ. Aresztowany w grudniu 1944, zdołał zbiec, skacząc z pierwszego piętra gmachu NKWD przy ul. Chopina w Lublinie. Stworzył Tymczasową Narodową Radę Polityczną Ziem Wschodnich, został jej prezesem. W lipcu 1945 rada podporządkowana została KG NZW. Awansowany do stopnia kpt., został zastępcą szefa, a następnie szefem III oddziału PAS w KG NZW. Mimo coraz trudniejszych warunków działalności rozbudowywał PAS. Dwukrotnie umknął z kotła UB, aresztowany 22 III 1946 w Warszawie. Nie załamał się w śledztwie mimo tortur, dodawał otuchy współwięźniom. Jego postawa zrobiła wielkie wrażenie na współtowarzyszach niedoli. 3 XI 1947 WSR w Warszawie w procesie KG NZW skazał go razem z Lechosławem Roszkowskim i Tadeuszem Zawadzińskim na karę śmierci. 28 października, w trakcie krótkiej przerwy w procesie, podobnie jak wszyscy sądzeni mężczyźni, przyjął komunię świętą; komunikanty wniosła na salę adwokat Antonina Grabowska. Bierut nie skorzystał z prawa łaski, choć prosili o nią rodzice i mieszkańcy Remiszewic. Stracony 15 I 1948. SWOW 15 IX 1992 unieważnił wyrok b. WSR w Warszawie.
Lech Karol NEYMAN (1908–1948)
Ur. 7 II 1908 w Poznaniu, syn Teodora i Marty z Marczyńskich. Prawnik, przed wojną w ONR, 1931–1939 w Szkole Podchorążych Rezerwy, następnie w 57. i 56. pp, w stopniu por. W kampanii wrześniowej 1939 adiutant w 56. pp, odniósł 26 ran, został inwalidą. W czasie okupacji niemieckiej wraz ze Stanisławem Kasznicą był organizatorem ZJ na Pomorzu i w Wielkopolsce, Wydziału Zachodniego Komisariatu Cywilnego, zwanego później Służbą Cywilną Narodu. Redagował konspiracyjne pismo „Naród i Wojsko”, napisał broszurę Szaniec Bolesławów wydaną konspiracyjnie w 1941. Była to pierwsza i jedyna w czasie okupacji publikacja zawierająca geopolityczne uzasadnienie granicy na Odrze i Nysie Łużyckiej. Napisał także kilka innych, np. Likwidacja niemczyzny, Problem wyznaniowy na Ziemiach Odzyskanych, a wiosną 1944 ukończył studium Polityczne podstawy polskiego programu morskiego. Od 1942 do zakończenia wojny wygłaszał referaty poświęcone tej właśnie problematyce na ok. stu zebraniach konspiracyjnych różnych organizacji politycznych. Wydział Zachodni SCN ułożył elementarz dla autochtonów, zbierał materiały ułatwiające repolonizację – śpiewniki, książki. W kwietniu 1944 N. wydał książkę Szlakiem Chrobrego propagującą granicę na Odrze i Nysie. W 1944 był komendantem Okręgu Krakowskiego NSZ, a od kwietnia 1945 – Okręgu Pomorskiego NSZ, jednym z przywódców grupy „Szańca”. 1945–1947 uczestniczył w działalności OP NSZ, ON i Pokolenia Polski Niepodległej – był kierownikiem organizacyjnym ON na terenie Obszaru Zachodniego NSZ. Używał ps. „Domarat” i „Lech”. Aresztowany 1 III 1947, przez WSR w Warszawie 2 III 1948 skazany na karę śmierci. NSW 12 IV 1948 wyrok ten utrzymał w mocy. Rada Państwa nie skorzystała z prawa łaski. Stracony 12 V 1948.
Stanisław NIENAŁTOWSKI (1903–1948)
Ur. 4 III 1903 w Starej Miłosnej, syn Stanisława i Marianny. 1924–1939 w WP jako podoficer zawodowy, służył w 5. puł w Wojciechowicach-Ostrołęce. Ukończył szkołę podoficerską w stopniu plut. pchor., w 1927 awansowany do stopnia ppor., w 1939 – por. W kampanii wrześniowej 1939 walczył na linii Chorzele–Łuków. W okresie okupacji niemieckiej mieszkał w Miłosnej, należał do AK, w oddziale Franciszka Biegaja „Lisa” i „Brzózki” miał ps. „Kukawka”, był zastępcą dowódcy, a następnie dowódcą kompanii. Po zakończeniu wojny przeniósł się do Gdańska, następnie do Ostrowi Mazowieckiej, nie wyszedł z konspiracji. Zorganizował oddział, którego celem miało być „oczekiwanie na zmianę ustroju Polski”. Poszukiwany przez WUBP w Ostrołęce, ujęty 25 IV 1948. WSR w Warszawie na sesji wyjazdowej w Ostrowi Mazowieckiej, w trybie doraźnym, 24 V 1948 skazał go na karę śmierci. Bierut 31 V 1948 nie skorzystał z prawa łaski. Stracony 8 VI 1948.
Mieczysław OBORSKI (1900–1953)
Ur. 2 II 1900 w Radomyślu na Ukrainie, syn Leona i Ludwiki ze Skulskich. Po ukończeniu Kijowskiego Korpusu Kadetów studiował w Oficerskiej Szkole Artylerii w Kijowie. Działał w kołach zrzeszających Polaków w Rosji, w sierpniu 1917 wstąpił do Polskiej Ligi Walki Czynnej, a w listopadzie tego roku przeszedł do I Korpusu Polskiego, w styczniu 1918 walczył na froncie, ranny. Latem 1919 podczas próby przedostania się do Polski aresztowany, więziony w Kijowie i Charkowie. Wrócił do kraju w sierpniu 1921 i zgłosił się ochotniczo do wojska. Studiował w Szkole Podchorążych Piechoty w Warszawie, w Oficerskiej Szkole Artylerii w Toruniu. W 17. pal w Gnieźnie dowodził plutonem, a w 1931 baterią. Ukończył Wyższą Szkołę Wojenną, następnie był pierwszym oficerem sztabu 3. DP w Zamościu, a od 1934 w Sztabie Głównym WP w Szefostwie Komunikacji Naczelnego Dowództwa. Ze sztabem przedostał się do Rumunii w czasie kampanii wrześniowej 1939, internowany w obozie Calimanesti. Uciekł z obozu i przez Jugosławię, Włochy dotarł do Francji. Tu w 2. Dywizji Strzelców Pieszych jako szef Oddziału IV. Dywizję wcielono do 45. korpusu francuskiej 8. Armii. W czerwcu 1940 dywizja została internowana w Szwajcarii. O., podówczas w stopniu mjr., był polskim komendantem obozu w Durensoth, a następnie zastępcą komendanta obozu uniwersyteckiego w Winterthur, najliczniejszego z działających w Szwajcarii. W 1944 przerzucony do Wielkiej Brytanii, w 4. Dywizji Grenadierów na stanowisku szefa sztabu dywizji. W grudniu 1945 powrócił do Polski, zgłosił się do wojska. Został szefem sztabu Dowództwa Artylerii Okręgu Wojskowego nr 1 Warszawa. We wrześniu 1946 przeniesiony do Głównego Inspektoratu Artylerii LWP na stanowisko szefa wydziału operacyjno-zwiadowczego. W 1947 awansowany do stopnia płk. Od września 1950 starszy pomocnik szefa Oddziału Operacyjnego do spraw Studiów Dowództwa Artylerii LWP. 21 V 1952 zatrzymany przez funkcjonariuszy Informacji Wojskowej, oskarżony o działalność w rzekomych strukturach konspiracji w wojsku. 14 VIII 1952 skazany przez NSW na karę śmierci na podstawie wymuszonych zeznań. Zgromadzenie Sędziów NSW 4 IX 1952 wyrok utrzymało w mocy. Bierut nie skorzystał z prawa łaski. Stracony 6 II 1953. Zrehabilitowany w 1956. Odznaczony francuskim orderem Croix de Guerre (1945) i Krzyżem Walecznych (1921), srebrnym Krzyżem Zasługi (1937) i złotym Krzyżem Zasługi.
Zygmunt OJRZYŃSKI (1903–1953)
Ur. 11 X 1903 w Pławnie, pow. Radomsko, syn Leona i Kazimiery ze Szwedowskich. 1922–1926 studiował na Wydziale Prawa UW. Do 1932 aplikował u jednego ze stołecznych adwokatów, następnie rozpoczął pracę w SO w Białymstoku jako podprokurator i zajmował to stanowisko do września 1939; podlegały mu sprawy komunistów. W czasie kampanii wrześniowej 1939, jako ppor., przydzielony do sądu polowego nr 44. W okresie okupacji niemieckiej w Warszawie pracował jako urzędnik w wydziale opieki magistratu. W konspiracji od 1940, do 1942 jako szef wywiadu Okręgu Warszawa ZJ. Od 1942 do przełomu marca i kwietnia 1943 – szef wywiadu Okręgu Warszawa NSZ, a następnie komórki „Start”, Ekspozytury Urzędu Śledczego PKB m.st. Warszawy. Jednocześnie był żołnierzem Batalionów Szturmowych i kierownikiem Walki Cywilnej, podlegała mu komórka likwidacyjna. Używał ps. „Stefan Czarniecki”, „J-13”, „Kowalski”, „Obarski”, „Ostaszewski”, „Stach”, „Tadeusz”. W powstaniu warszawskim kierował odcinkiem Saska Kępa. Następnie działał na terenie Saskiej Kępy i Grochowa, prowadząc walkę dywersyjną na tyłach wroga. 24 lub 25 IX 1944 wywieziony przez Niemców do obozu w Stutthofie, następnie do obozu pracy na terenie kamieniołomów Tauer na Pomorzu. Po wyzwoleniu obozu w marcu 1945 powrócił do Warszawy, początkowo ukrywał się, zamierzał wraz z rodziną wyjechać za granicę. W 1946 wrócił do zawodu, rozpoczął pracę jako prokurator Sądu Grodzkiego w Bytomiu. Po kilku miesiącach przeniesiony na stanowisko wiceprokuratora okręgowego w Opolu, w lipcu 1947 mianowany przez Bieruta prokuratorem tego sądu. Latem 1948 przeniesiony na stanowisko prokuratora SO w Katowicach. Aresztowany 23 I 1949, przebywał w więzieniu we Wronkach, Warszawie przy ul. 11 Listopada, w areszcie MBP przy ul. Koszykowej oraz na Rakowieckiej. W śledztwie konsekwentnie odmawiał składania zeznań obciążających innych, nie przyznawał się do stawianych mu zarzutów, nie chciał współpracować z UB. 21 XII 1951 SW dla m.st. Warszawy skazał go na karę śmierci. Rada Państwa nie skorzystała z prawa łaski. Już po wyroku, przesłuchiwany jako świadek w innej sprawie, oświadczył przed sądem: „Wkrótce już stanę przed innym sądem i innym sędzią. Odchodząc na tamten świat, nie mogę obciążać sumienia fałszywymi zeznaniami na szkodę innych osób”. Stracony 2 I 1953. Zrehabilitowany 19 III 1957.
Stanisław OKNIŃSKI (1923–1952)
Ur. w 1923, syn Zygmunta. W okresie okupacji niemieckiej żołnierz NOW i NSZ Okręgu Podlasie, nosił ps. „Bronisz”, „Nałęcz” i „Zych” i konspiracyjne nazwisko Marian Jackiewicz. Jesienią 1945 szef PAS Obszaru Lublin NZW. Aresztowany 3 X 1950, w lipcu 1951 skazany na karę śmierci. Stracony 7 VI 1952.
Antoni OLECHNOWICZ (1905–1951)
Ur. 13 VI 1905 w Marguciszkach, pow. Święciany, syn Ferdynanda i Felicji z Piecewiczów. Ukończył (1926) Gimnazjum św. Kazimierza w Nowej Wilejce, a w 1930 Szkołę Podchorążych Piechoty w Komorowie-Ostrowi Mazowieckiej ze stopniem ppor. Otrzymał przydział do 5. ppleg w Wilnie, w tym czasie ukończył szkołę nauk politycznych. Studiował w Wyższej Szkole Wojennej, awansował (1932 – por., 1938 – kpt.), służył w sztabie 20. DP w Baranowiczach, a następnie w 33. DP w Grodnie. W kampanii wrześniowej 1939 kwatermistrz 33. DP, walczył nad Narwią i Bugiem, kapitulował 2 X 1939. Zbiegł z niewoli sowieckiej, przedostał się do Wilna, a w listopadzie 1939 wstąpił do tajnej organizacji niepodległościowej Komisariat Rządu, wchodzącej następnie w skład SZP, a potem ZWZ. Był tu szefem wydziału wojskowego. 1940–1942 pracował w szpitalu zakaźnym w Wilnie jako sanitariusz. Po zajęciu Wilna przez Niemców został komendantem konspiracyjnego Garnizonu m. Wilna, używał wówczas ps. „Pohorecki”, „Kurcewicz”, „Michał”; awansowany do stopnia mjr. W 1943 został inspektorem Wileńskiego Okręgu AK. W kwietniu 1944 mianowany dowódcą I Zgrupowania AK, brał udział w realizacji planu „Ostra Brama”, walcząc o Wilno. Już wówczas nieufny wobec Sowietów, szczęśliwie uniknął aresztowania (17 VII 1944 podstępem ujęto, a następnie internowano znaczną część dowództwa Okręgu AK z „gen. Wilkiem”), wrócił do Wilna, gdzie wszedł w skład sztabu Wileńskiego Okręgu AK, był szefem II Oddziału, zastępcą, a następnie komendantem okręgu, używał wówczas ps. „Lawicz”. W 1945 po przeprowadzeniu demobilizacji oddziałów AK na Wileńszczyźnie wraz z władzami okręgu ewakuował się do centralnej Polski, podjął pracę na kolei w Leśnicy. 6 VI 1945 po spotkaniu z płk. Janem Mazurkiewiczem „Radosławem” nie uznał dowództwa płk. Jana Rzepeckiego jako komendanta DSZ, a następnie WiN, próbując nawiązać bezpośredni kontakt ze Sztabem Naczelnego Wodza. Udało mu się to w sierpniu 1945 i zgodnie z otrzymanymi rozkazami nakazał żołnierzom ścisłą konspirację, utrzymując jednak z nimi kontakty organizacyjne i prowadząc akcje pomocy materialnej. W początkach 1946 nawiązał kontakt z mjr. Zygmuntem Szendzielarzem „Łupaszką” (jego oddziały po przedarciu się z Wileńszczyzny działały na terenie woj. białostockiego), zyskując w ten sposób zaplecze zbrojne dla sztabu Wileńskiego Okręgu AK. Powstały wówczas dwie Brygady Wileńskie: V – działająca na Pomorzu, i VI – na Białostocczyźnie. Stanowiły bazę dla żołnierzy Wileńskiego Okręgu AK, prowadziły walkę z komunistyczną władzą i administracją, chroniły ludność przed terrorem NKWD i UB. W tym czasie Wileński Okręg tworzył kadrową siatkę pod kryptonimem Ośrodek Mobilizacyjny. Miała ona przygotowywać przyszłą działalność zbrojną, a następnie, pod koniec 1947, zgodnie z rozkazem ze Sztabu Naczelnego Wodza – siatkę wywiadowczą obejmującą całą Polskę. Wyniki działalności wywiadowczej w szczegółowych raportach przekazywano na Zachód. Latem 1948 MBP podjęło przeciw Wileńskiemu Okręgowi AK szeroko zakrojoną „Akcję X”, obserwacji poddano wszystkie osoby pochodzące z Wileńszczyzny. Aresztowany 26 VI 1948 we Wrocławiu, 2 XI 1949 przez WSR w Warszawie skazany razem z Henrykiem Borowskim i Lucjanem Jerzym Minkiewiczem na karę śmierci. Bierut nie skorzystał z prawa łaski. Stracony 8 II 1951. Odznaczony Orderem Virtuti Militari V kl.
Marian ORLIK (1916–1953)
Ur. 9 V 1916 w Szamotułach w rodzinie robotniczej, syn Franciszka. Ukończył szkołę powszechną oraz Państwowe Gimnazjum i Liceum im. ks. Piotra Skargi w Szamotułach. Świadectwo dojrzałości uzyskał w 1936. Zgłosił się na ochotnika do Szkoły Podchorążych Piechoty w Komorowie-
-Ostrowi Mazowieckiej. Obowiązkową praktykę odbywał w 1. ppleg w Wilnie. W kampanii wrześniowej 1939 jako ppor. dowodził plutonem, a następnie kompanią 1. DP Legionów, walczył pod Różanem, Pułtuskiem, Kałuszynem i Tarnawatką. W okresie niewoli w obozach VIII B Lamsdorf (Łambinowice), XI B Braunschweig oraz oflagu II C Woldenberg (Dobiegniew). Po wyzwoleniu ewakuowanej kolumny obozowej powrócił do rodzinnych Szamotuł, tu uruchamiał miejscowe gimnazjum, uczył w nim matematyki, łaciny i języka francuskiego. W maju 1945 powołany do służby wojskowej. Zweryfikowany w stopniu por., ukończył kurs dowódców kompanii w Centrum Wyszkolenia Piechoty w Warszawie oraz kurs oficerów sztabów pułków. Od listopada 1945 w wydziale operacyjnym sztabu okręgu w Krakowie, następnie w sztabie grupy operacyjnej „Wisła” i grupie operacyjnej „Tatry” jako szef wydziału organizacyjnego. Od września 1947 w Sztabie Generalnym WP jako pomocnik szefa wydziału studiów operacyjnych, awansowany do stopnia ppłk., ale wkrótce potem przeniesiony do Centrum Wyszkolenia Medycznego w Łodzi na stanowisko starszego wykładowcy. Ponieważ jako przedwojenny oficer spotykał się z nieufnością, starał się o zwolnienie z wojska. Aresztowany 21 V 1952, oskarżony o „spisek w wojsku”, przeszedł okrutne śledztwo w GZI. 8 VIII 1952 skazany przez NSW na karę śmierci. Bierut nie skorzystał z prawa łaski. Stracony 3 II 1953. Zrehabilitowany 4 V 1956. Odznaczony dwukrotnie srebrnym Krzyżem Zasługi (1946) oraz złotym Krzyżem Zasługi (1947).
Seweryn ORYL (1921–1950)
Ur. 10 II 1921 w Raczynach, pow. Mława, syn Jana i Józefy z Sobierajów, rolnik. W okresie okupacji w AK, od 1946 w ROAK (oddział Franciszka Majewskiego „Słonego”), a od października 1947 w oddziale NZW. Od czerwca 1946 żołnierz NZW ps. „Kanciasty” w oddziale działającym na terenie powiatów: Lipno, Mława, Płock, Płońsk, Rypin i Sierpc. Oddział ten 1946–1949 przeprowadził wiele akcji przeciw placówkom UB i MO. M.in. w Okalewie, gm. Rypin, 12 VII 1947 wciągnął w zasadzkę grupę operacyjną UB, MO, ORMO i KBW. Poległo trzynastu funkcjonariuszy UB, jeden zmarł w szpitalu. 3 XII 1947 w Bieżunicach, pow. Sierpc, 3 XII 1947 w m. Nowy Świat, pow. Brodnica, i 6 I 1948 w Sudowie, pow. Mława, rozbrojono posterunki MO, 20 VIII 1948 w Kamieniu Kołowym, pow. Lipno, zaatakowano grupę operacyjną UB i MO, a 12 II 1949 w lesie koło Sinogóry, pow. Mława, grupę UB i LWP. O. został aresztowany w 1949 i przez WSR w Warszawie skazany na karę śmierci. Stracony 29 III 1950 wraz z towarzyszami walki: Stanisławem Konczyńskim, Zygfrydem Kulińskim, Wacławem Michalskim, Karolem Rakoczym.
Zygmunt ORZECHOWSKI (1924–1947)
Ur. 17 VIII 1924 w Bietowie, pow. Starogard, syn Antoniego i Franciszki z Bukowskich. W okresie okupacji niemieckiej w AK, w lipcu 1945 w m. Główka na Pomorzu nawiązał kontakt z dowódcą dużego zgrupowania konspiracyjnego ROAK mjr. N.N. „Biernackim”. Ten przydzielił go do oddziału por. „Bohuna” działającego w lasach tucholskich. W oddziale O. przyjął ps. „Zawisza” i został pomocnikiem magazyniera broni. Jednocześnie wyznaczono go na łącznika z ośrodkami dyspozycyjnymi za granicą. Starał się o wyjazd do Stanów Zjednoczonych, gdzie przebywał jego ojciec. 15 X 1945 podjął próbę ucieczki za granicę, zamelinował się na amerykańskim statku „Samuel Nelson” wypływającym z Gdyni do Kolonii. Został jednak wykryty przez kapitana i jako nielegalny pasażer wysadzony w Szwecji i przekazany tamtejszej policji. Szwedzi najbliższym statkiem płynącym do Gdyni (był to amerykańskiej bandery „Jose-Hendy”) odesłali go do Polski z poleceniem przekazania właściwym władzom. Kapitan statku zwerbował go jednak do współpracy z wywiadem amerykańskim i po dopłynięciu do Gdyni zameldował o ucieczce więźnia. Na pokładzie „Jose-Hendy” O. dotarł do Stanów. Amerykanie najpierw osadzili go w słynnym więzieniu Sing Sing, a następnie w więzieniu w Baltimore. Po odbyciu kursu akcji wywiadowczych w połowie marca 1946 wysłano go do Polski. 4 IV 1946 zszedł z pokładu w Gdyni, skontaktował się ze zgrupowaniem „Biernackiego”, przekazując dowódcy pocztę organizacyjną. Miał wracać do Stanów, ale 2 V 1946 został aresztowany w Gdyni. WSR w Warszawie na rozprawie 22 III 1947 oskarżył go o działalność szpiegowską i o to, że przekazał Amerykanom fotografie ze strajku robotników portowych oraz starcia marynarzy sowieckich z funkcjonariuszami MO w Gdańsku. Obrona podkreślała, że fotografie te dotyczyły faktów powszechnie znanych i tajemnicy nie stanowią. Sąd jednak, stwierdzając, iż „obojętną stać się musi dla oceny winy oskarżonego kwestia wartości przekazywanych przez niego wywiadowczych wiadomości i przedmiotów”, skazał go na karę śmierci. Bierut nie skorzystał z prawa łaski. NSW 18 IV 1947 wyrok utrzymał w mocy. Stracony 10 V 1947.
Witold PAJOR (1910–1953)
Ur. 26 X 1910 we Lwowie, syn Mariana i Marii z Hildów. Nie są znane jego losy w okresie międzywojennym. W procesie członków Ekspozytury Urzędu Śledczego – organizacji powołanej przez rząd emigracyjny w Londynie – przed SW dla m.st. Warszawy 21 XII 1951 skazany na karę śmierci. Rada Państwa nie skorzystała z prawa łaski. Stracony 2 I 1953.
Bolesław PANEK (1923–1946)
Ur. 13 V 1923 w Przybyszycach, gm. Słupia, pow. Jeżów, syn Stanisława, rolnik. Aresztowany i oskarżony o to, że 5 XII 1945 w Łodzi wraz z Wiesławem Płońskim „dopuścił się zamachu” na zastępcę sekretarza naczelnego PSL i posła KRN Bolesława Ścibiorka. Aresztowanie oraz proces 12 XI 1946 w Warszawie, na krótko przed wyborami do Sejmu Ustawodawczego, były odpowiedzią na liczne protesty Zachodu (m.in. w Izbie Gmin i Kongresie) po zamordowaniu Ścibiorka, zwolennika demokratycznego kursu PSL. Oskarżonym zarzucano również udział w nielegalnym związku „Orsza”. Sprawa morderstwa Ścibiorka przez wiele lat nie została ostatecznie wyjaśniona, choć w powszechnej opinii mord ten był zemstą władz bezpieczeństwa za przejście Ścibiorka, byłego członka Rady Naczelnej „odrodzonego”, propaństwowego SL, do PSL Stanisława Mikołajczyka. Dopiero w końcu lat dziewięćdziesiątych XX w. do morderstwa przyznał się jeden z funkcjonariuszy łódzkiego UB. Ustalono także, iż grupę „Orsza” zorganizowały władze bezpieczeństwa w Skierniewicach w celu zamordowania Ścibiorka, wówczas nauczyciela w tym mieście. W fingowanym procesie przed WSR w Warszawie obaj rzekomi zamachowcy zostali skazani na kary śmierci. Straceni 12 XI 1946.
Kazimierz PAWLUCZAK (1929–1948)
Ur. 11 II 1929 w Seroczynku, pow. Sokołów Podlaski, syn Jakuba i Karoliny z Radomskich, zamieszkały w Dąbrówce, gm. Sterdyń. Od 1946 żołnierz w oddziale WiN Kazimierza Wyrozębskiego „Sokolika” działającym na terenie pow. Sokołów Podlaski i powiatów sąsiednich. 3 IX 1947 zatrzymany przez UB w Sokołowie Podlaskim, wkrótce zbiegł z aresztu i wrócił do „Sokolika”. W oddziale podporządkowanym zgrupowaniu Władysława Łukasiuka „Młota” przyjął ps. „Kruk”. Ujęty przez sokołowski PUBP i przez WSR w Warszawie na sesji wyjazdowej w Kosowie Lackim 15 V 1948 skazany na karę śmierci. Bierut nie skorzystał z prawa łaski. Stracony 25 V 1948.
Henryk Roman PAWŁOWSKI (1925–1949)
Ur. 9 VIII 1925 w Bydgoszczy, syn Leona i Teofili z Wolnikowskich, zamieszkały w Szczecinie. W 1926 rodzina przeniosła się do Warszawy. Tu ukończył szkołę powszechną, małą maturę złożył na tajnych kompletach. We wrześniu 1939 uciekł z domu i brał udział w obronie stolicy. W okresie okupacji niemieckiej handlował papierosami, w 1943 przy granicy polsko-węgierskiej wstąpił do oddziału AK podległego 26. pp AK. Walczył w stopniu plut. pchor. jako dowódca drużyny, ranny pod Samborem. Nosił wówczas ps. „Henryk Orłowski”, „Orłowski”, „Orłow”. W lipcu 1944 oddział AK, w którym walczył, przymusowo wcielono do Armii Czerwonej. Po dwu miesiącach zwolniono go i skierowano do szkoły lotniczej w Kraśniku. W listopadzie 1944 za „sianie wrogiej propagandy” wśród żołnierzy wywieziony do obozu w Lubartowie, a następnie zesłany w głąb ZSRR. Pracował w kopalni węgla. Wrócił do Polski w lipcu 1946. W Warszawie nie odnalazł matki, krótko przebywał w Szczecinie, trudniąc się handlem. We wrześniu 1946 przedostał się do angielskiej strefy okupacyjnej Niemiec, został przyjęty do obozu polskiego w Maczkowie. Od lutego 1946 do maja 1947 był osobistym łącznikiem Jerzego Rübenbauera z Delegatury MSW rządu londyńskiego. Uzupełniał wykształcenie gimnazjalne. Mówiono o nim „Długi”, ale nie był to pseudonim, lecz przezwisko związane z wzrostem (miał 182 cm). W czerwcu lub lipcu 1947 przyjechał nielegalnie do Polski, był w Krakowie, Jeleniej Górze i Szczecinie, w październiku, również nielegalnie, wrócił do Niemiec. W listopadzie 1947 ponownie, w okolicach Szczecina, przeszedł do Polski. Aresztowany w styczniu 1948, po dwóch tygodniach zwolniony z PUBP Szczecin. Ponownie aresztowany 25 II 1948, oskarżony o działalność szpiegowską na rzecz rządu londyńskiego, przez WSR w Warszawie 18 X 1948 skazany na karę śmierci. NSW 7 I 1949 wyrok ten utrzymał w mocy. P. prośbę o łaskę zakończył słowami: „Mam 23 lata. Chciałbym żyć”. Bierut z prawa łaski nie skorzystał. Stracony 3 II 1949. Odznaczony medalem „Za Odrę, Nysę i Bałtyk”, radzieckim medalem „Za Warszawę”. (tu: Henryk Orłowski).
Tadeusz PELAK (1922–1949)
Ur. 1 X 1922 w Wilkołazie, pow. Kraśnik, w wielodzietnej chłopskiej rodzinie, syn Władysława i Agaty z Rachwałów. Od 1941 w ZWZ-AK, żołnierz Kedywu Okręgu AK Lublin. Od jesieni 1943 w oddziale Hieronima Dekutowskiego „Zapory”. Uczestnik wielu akcji dywersyjnych przeciw Niemcom, m.in. brał udział w rozbiciu więzienia w Opolu Lubelskim. Po wejściu na Lubelszczyznę wojsk sowieckich otrzymał wezwanie do wojska, nie zgłosił się, powrócił do oddziału „Zapory”, kontynuując walkę o niepodległość. Brał udział we wszystkich większych akcjach oddziału „Zapory”, nosił ps. „Junak”. Nie skorzystał z amnestii 1945. Aresztowany 23 VIII 1946 w Wilkołazie, wraz z Czempińskim „Zbychem”, uwolnił się po dramatycznej walce, w której zginęło trzech milicjantów. Skorzystał z amnestii 1947, ale pozostawał w stałym kontakcie z „Zaporą”. W 1947 wraz z nim zamierzał przedostać się na Zachód. Podstępnie ujęty 16 IX 1947 w Nysie. WSR w Warszawie 15 XI 1948 skazał go na karę śmierci. Bierut nie skorzystał z prawa łaski. Stracony 7 III 1949 wraz z towarzyszami walki: Hieronimem Dekutowskim, Romanem Grońskim, Stanisławem Łukasikiem, Jerzym Miatkowskim, Arkadiuszem Wasilewskim.
Bogusław PIETRKIEWICZ (1930–1953)
Ur. 16 II 1930 w Kowlu, syn Feliksa i Anny z Grysiuków, zamieszkały w Lublinie. Szkołę powszechną i Państwową Szkołę Techniczną ukończył w Lublinie. W lipcu 1951 wstąpił do organizacji niepodległościowej Krajowy Ośrodek-Kraj założonej w 1949 przez Andrzeja Sobotę (Zenona Tomaszewskiego, „Jana”). Był członkiem grupy lubelskiej, kryptonim „Lucyna”, nosił ps. „Zbyszek”. Brał udział w kilku akcjach organizacji, w tym w najgłośniejszej – wykonaniu wyroku na Stefanie Martyce, znienawidzonym przez społeczeństwo komentatorze Polskiego Radia, prowadzącym audycję „Fala 49”. WSR w Warszawie na rozprawie 22 IX 1952 skazał go na karę śmierci. NSW 31 I 1953 wyrok ten utrzymał w mocy. Rada Państwa nie skorzystała z prawa łaski. Stracony 13 V 1953 razem z Ryszardem Cieślakiem, Tadeuszem Kowalczukiem, Leszkiem Śliwińskim.
Stefan PIETRUSIŃSKI (1929–1953)
Ur. 2 IX 1929 w Goszczynie, gm. Rykały, pow. Grójec, syn Aleksandra i Heleny z Dzwonków. Ukończył szkołę powszechną, a następnie kursy gimnazjalne w Goszczynie. Należał do ZHP. W 1948 wstąpił do nielegalnej OKPSL założonej przez Henryka Bąka8 (wówczas 17-letniego). Organizacja o charakterze polityczno-wojskowym miała na celu przeciwdziałanie tworzeniu spółdzielni produkcyjnych na wsi, jej zadaniem była również „walka z komunizmem i obecnym ustrojem Polski Ludowej w postaci wrogiej agitacji wśród chłopów skierowanej przeciwko władzy ludowej”9. Został prezesem jednego z podokręgów organizacji, a w razie nieobecności założyciela miał kierować całością. Poza odprawami organizacyjnymi raz w miesiącu grupa nie przejawiała żadnej działalności. W grudniu 1948 planowano co prawda atak na posterunek MO w Świdnie dla zdobycia broni, a w maju 1950 na spółdzielnię „Samopomocy Chłopskiej”, ale obydwie akcje nie doszły do skutku. Od października 1947 do czerwca 1948 był nauczycielem w szkole powszechnej w Suchostrudze, gm. Komorniki, pow. Grójec, a od września 1948 do czerwca 1949 uczył w szkole powszechnej w Olszawach, gm. Jasieniec, pow. Grójec. W listopadzie 1950 P. został powołany do wojska. Służył w Siedlcach, był pisarzem w kancelarii ogólnej Głównej Kontroli Wojskowej MON i tu próbował szerzyć idee nielegalnej organizacji. Do jej szeregów udało mu się zwerbować kilka osób. Aresztowany 9 V 1952. 6 IX 1952 WSO I w Warszawie skazał go na karę śmierci. Wraz z nim na śmierć skazano kpr. Hermana Dąbrowskiego (karę zamieniono później na 15 lat pozbawienia wolności), a na kary od 5 do 9 lat pozbawienia wolności – jeszcze ośmiu żołnierzy. Henryk Bąk zeznawał w tym procesie jako świadek. Rada Państwa nie skorzystała z prawa łaski. Stracony 15 IV 1953.
Jerzy PIETRZYK (1926–1947)
Ur. 1 VI 1926 w Wołominie, syn Stefana i Marianny z Orychów. Po zakończeniu wojny zagrożony aresztowaniem, wstąpił do nielegalnej organizacji Leona Kubuja, działającej w okolicach Wołomina. Aresztowany przez UB, przez WSR w Warszawie na sesji wyjazdowej w Wołominie 14 I 1947 skazany na karę śmierci. Sprawę rozpatrywano w trybie doraźnym. Bierut nie skorzystał z prawa łaski. Stracony 15 II 1947.
Witold PILECKI (1901–1948)
Ur. 13 V 1901 w Ołońcu nad jeziorem Ładoga, syn właścicieli majątku Sukurcze, pow. Lida, Juliana i Ludwiki z Osiecimskich, dzieci ziemian zesłanych w głąb Rosji za udział w powstaniu 1863. Od 1910 w Wilnie, rozpoczął naukę w Gimnazjum Komercyjnym, od 1914 należał do skautingu, który był wówczas organizacją konspiracyjną, w 1916 stworzył zastęp harcerski w Orle. Działał w POW w Wilnie, a od grudnia 1918 służył ochotniczo w Samoobronie Wileńskiej, następnie od stycznia 1919 w konnym oddziale mjr. Jerzego Dąbrowskiego (późniejszym 13. puł). W październiku 1919, jako uczeń, zwolniony z wojska, wrócił do Wilna, założył 8. Wileńską Drużynę Harcerską. Od lipca 1920 powtórnie ochotniczo w WP jako dowódca sekcji w 1. Wileńskiej Kompanii Harcerskiej 201. pp, potem w 22. puł. Po zwolnieniu z wojska w styczniu 1921 dla kontynuowania nauki zdał maturę jako ekstern, na krótko podjął studia na Wydziale Sztuk Pięknych Uniwersytetu Stefana Batorego w Wilnie. Wstąpił do Szkoły Podchorążych Rezerwy Kawalerii w Grudziądzu, 1920–1921 służył w 12. puł wileńskich w Nowej Wilejce. W 1924 ukończył Szkołę Podchorążych Rezerwy Kawalerii w Suwałkach, awansował do stopnia ppor. rez. Przeniesiony do 29. puł. wielkopolskich w Baranowiczach, jednocześnie kontynuował studia na Wydziale Rolnym Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu. Prowadził wówczas niezwykle bogate i pracowite życie. Od 1926 gospodarował w majątku Sukurcze koło Lidy, który odziedziczył po rodzicach, działał w PW i w harcerstwie. Jesienią 1931 po ukończeniu kursu dowódców plutonów konnych zwiadowców przy pułkach piechoty został dowódcą słynnego szwadronu „Krakusów” (konne PW) pow. Lida. Był inicjatorem wielu zadań społecznych, założył kółko rolnicze, spółdzielnię mleczarską, straż pożarną. Od 1924 był sekretarzem Związku Kółek Rolniczych Ziemi Wileńskiej. We wrześniu 1939 zmobilizował szwadron „Krakusów” i wraz z nim został wcielony do 19. DP (Armia „Prusy”) jako kawaleria dywizyjna. Następnie jako dowódca plutonu walczył w szwadronie mjr. Jana Włodarkiewicza w 41. DP Rezerwy. Złożył broń 15 IX 1939, ale nie poszedł do niewoli, przedostał się do Warszawy i na początku listopada 1939 wspólnie z mjr. Włodarkiewiczem był współorganizatorem TAP. Został pierwszym szefem Sztabu Głównego TAP. Był już wówczas ppor., nosił ps. „Witold”. W maju 1940 był głównym inspektorem, pełnił jednocześnie obowiązki szefa Oddziału I Sztabu Głównego TAP. W sierpniu 1940 zgłosił przełożonym zamiar przedostania się do obozu koncentracyjnego w Oświęcimiu w celu zorganizowania tam konspiracji wojskowej i sprawdzenia możliwości ucieczki. 19 IX 1940 włączył się dobrowolnie do grupy zatrzymanych podczas łapanki na Żoliborzu i został wywieziony do Oświęcimia; otrzymał numer obozowy 4859. W obozie przebywał pod nazwiskiem Tomasz Serafiński. W KL Auschwitz był inicjatorem i organizatorem (październik 1940) tajnego Związku Organizacji Wojskowej, wkrótce podporządkowanej ZWZ. Związek prowadził akcję samopomocy więźniom, organizował dożywianie, rozdział ciepłej odzieży i lekarstw, ratował chorych i podtrzymywał więźniów na duchu. Meldunki z obozu kierowano do władz ZWZ i AK, skąd wysyłano je do Londynu, przekazując aliantom. Po blisko trzyletnim pobycie, zagrożony dekonspiracją i przekonany o wykonaniu zadania, nocą z 26 na 27 IV 1943 wraz z Janem Redzejem i Edwardem Ciesielskim zbiegł z Oświęcimia, by w KG AK osobiście przedstawić sytuację w obozie. Jego raport został natychmiast przesłany do Sztabu Naczelnego Wodza w Londynie. Od sierpnia 1943 pracował w Oddziale III Informacyjnym Kedywu KG AK, nosił wówczas ps. „Druh”. 11 XI 1943 awansowany do stopnia rtm. Pod kryptonimem „T-IV” włączony do grupy organizującej struktury organizacji „NIE”, otrzymał zakaz uczestniczenia w walkach w ramach akcji „Burza”. Walczył jednak w powstaniu warszawskim, początkowo jako strzelec, następnie zastępca dowódcy, a potem dowódca 2. kompanii I batalionu Zgrupowania „Chrobry II”. Po kapitulacji – w obozach VIII B Lamsdorf (Łambinowice) i VII A Murnau; po wyzwoleniu obozu wyjechał do Włoch, od lipca 1945 w II Korpusie PSZ. Tu napisał obszerną relację z pobytu w obozie oświęcimskim. Wrócił do kraju w grudniu 1945, a ponieważ koncepcja działania konspiracyjnego w strukturach „NIE” okazała się nierealna, zaczął organizować kadrową siatkę współpracowników. Kontaktował się z dowódcami poakowskich oddziałów leśnych, przekazywał instrukcje władz emigracyjnych o konieczności ich rozwiązywania. Aresztowany 5 lub 8 V 1947, 15 III 1948 przez WSR w Warszawie skazany na karę śmierci. NSW wyrok ten utrzymał w mocy. Bierut nie skorzystał z prawa łaski. Stracony 25 V 1948. Zrehabilitowany 1 X 1990 w wyniku rewizji procesu. Odznaczony m.in. dwukrotnie Krzyżem Walecznych, srebrnym Krzyżem Zasługi, Krzyżem Zasługi Litwy Środkowej, Medalem Dziesięciolecia Odzyskanej Niepodległości, a pośmiertnie: Warszawskim Krzyżem Powstańczym (1990), Krzyżem Oświęcimskim (1989), Gwiazdą Wytrwałości (1984). Angielski historyk Michael Foot w książce Six faces of courage (1978) nazwał go jednym z sześciu najodważniejszych ludzi w okupowanej Europie. W Warszawie, Ostrowi Mazowieckiej oraz na Górnym Śląsku znajduje się wiele miejsc upamiętniających jego postać. W Ostrowi Mazowieckiej na cmentarzu rzymskokatolickim przy ul. Lubiejewskiej róg Cmentarnej pośród siedmiu symbolicznych mogił więźniów politycznych zamordowanych przez UB znajduje się również mogiła P. W Warszawie w 1979 w kościele św. Stanisława Kostki na Żoliborzu odsłonięto tablicę jego pamięci, a w 1990 w katedrze polowej WP (kościół NMP Królowej Polski) przy ul. Długiej kolejną. Tablica pamięci „Witolda” znajduje się również na zewnętrznym murze kościoła św. Karola Boromeusza na cmentarzu Powązkowskim. W 1998 odsłonięto tablicę na fasadzie budynku przy al. Wojska Polskiego 40: tu dał się ująć hitlerowcom, by dobrowolnie stać się więźniem Oświęcimia. Na warszawskim Ursynowie znajduje się ulica, a w Oświęcimiu osiedle i klub wojskowy jego imienia. Imię P. nosi Zespół Szkół Zawodowych nr 5 w Katowicach i Zespół Szkół Zawodowych nr 3 w Zabrzu. W pięćdziesiątą rocznicę jego śmierci, 25 V 1998, ŚZŻAK, Stowarzyszenie Szare Szeregi, Urząd do spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych oraz Centralna Biblioteka Wojskowa zorganizowały sympozjum i wystawę poświęconą życiu i działalności legendarnego rotmistrza.
Wiesław PŁOŃSKI (1924–1946)
Ur. 1 I 1924 w Łodzi, syn Feliksa, uczeń I klasy liceum, zamieszkały w Łodzi. Aresztowany w 1946 i oskarżony o udział w „związku sabotażowo-dewersyjnym”, jako zastępca dowódcy grupy operacyjnej. Oskarżono go także o to, że wraz z Bolesławem Pankiem 5 XII 1945 w Łodzi zamordował Bolesława Ścibiorka, zastępcę sekretarza naczelnego PSL i posła KRN. 12 XI 1946 WSR w Warszawie skazał ich na karę śmierci. Straceni prawdopodobnie 12 XI 1946. Obaj byli kozłami ofiarnymi. Jak ustalono dopiero w końcu lat dziewięćdziesiątych XX w., sprawcą morderstwa peeselowskiego posła był funkcjonariusz UB.
Jan PROCHNIEWICZ (1928–1947)
Ur. 20 V 1928 w Wólce Kozłowskiej, pow. Radzymin, syn Edwarda i Zofii z Sosińskich. Aresztowany w końcu 1946, wraz z Leonem Kubujem zbiegł z aresztu śledczego. Wkrótce potem z pięcioma innymi zagrożonymi aresztowaniem utworzył oddział tajnej organizacji. Został zastępcą Kubuja, dowódcy oddziału. Wkrótce aresztowany, wyrokiem WSR w Warszawie 14 I 1947 na sesji wyjazdowej w Wołominie, w trybie doraźnym, skazany na karę śmierci. Bierut nie skorzystał z prawa łaski. Stracony 15 II 1947.
Tadeusz PRZYBYLSKI (1920–1951)
Ur. 10 V 1920 w Sikorzu, pow. Płock, syn Stanisława i Stanisławy z Gretkowiczów, rolnik. 1941–1945 żołnierz w placówce Brudzeń, w obwodzie płockim AK. Od stycznia 1945 do sierpnia 1948 należał do organizacji niepodległościowych ROAK, a następnie NZW (wg aktu oskarżenia: NSZ), ps. „Biały”. Aresztowany 18 VIII 1948, przez WSR w Warszawie 7 V 1951 skazany na karę śmierci. Stracony 1 XII 1951.
Jan PRZYBYŁOWSKI (1917–1951)
Ur. 27 XI 1917 w Zbyszewie, gm. Chalin, pow. Lipno, syn Józefa i Kazimiery z Matuszewskich, rolnik. Ochotnik w kampanii wrześniowej 1939, uciekł z niewoli niemieckiej, został żołnierzem NOW, następnie AK. Wiosną 1944 przydzielony do oddziału dywersyjnego w inspektoracie płocko-sierpeckim dowodzonym przez Stefana Bronarskiego „Liścia”. Brał udział w kilku akcjach zbrojnych przeciwko Niemcom. Po wojnie nie wyszedł z konspiracji, był oficerem (w stopniu por.) w oddziałach ROAK, NZW, NSZ działających w powiatach Lipno i Płock, nosił ps. „Onufry”. Wrócił pod komendę Stefana Bronarskiego w dowodzonym przez niego patrolu dyspozycyjnym. Aresztowany w 1948, w zbiorowym procesie przed WSR w Warszawie 3 VII 1950 został skazany na karę śmierci razem ze Stefanem Bronarskim, Wiktorem Wacławem Stryjewskim i Jerzym Wierzbickim. Bierut nie skorzystał z prawa łaski. Stracony 18 I 1951. Wraz z nim aresztowano żonę Romualdę i skazano ją na 2 lata pozbawienia wolności. W więzieniu mokotowskim w 1949 urodziła syna.
Zbigniew PRZYBYSZEWSKI (1907–1952)
Ur. 22 IX 1907 w Giżewie koło Kruszwicy, pow. Mogilno, w rodzinie ziemiańskiej, syn Józefa i Heleny z Janiszewskich. Naukę początkowo pobierał w domu, następnie w Kruszwicy i w gimnazjum inowrocławskim. Po maturze w 1927 wstąpił do Oficerskiej Szkoły Marynarki Wojennej w Toruniu i odbył pierwszy rejs atlantycki na żaglowcu ORP „Iskra”. W 1930 promowany do stopnia ppor. marynarki, pełnił służbę oficera wachtowego na torpedowcu ORP „Krakowiak” i kontrtorpedowcu ORP „Wicher”. Następnie w Gdyni i w Tulonie odbył kurs oficerów marynarki morskiej. Jako szef ośrodka szkolenia żeglarskiego i świetny żeglarz był kapitanem jachtów „Temida I” i „Temida II”. Przed wybuchem wojny pełnił funkcję pierwszego oficera artylerii na kontrtorpedowcu ORP „Burza” i „Błyskawica”. W 1938 nominowany do stopnia kpt. Marynarki Wojennej. We wrześniu 1939 był dowódcą słynnej 31. Baterii im. Heliodora Laskowskiego na Helu, z powodzeniem toczącej artyleryjskie pojedynki z niemieckimi kontrtorpedowcami „Leberecht Maas” i „Wolfgang Zenker” oraz pancernikami „Schlesien” i „Schleswig-Holstein”. Ranny w boju, po krótkim pobycie w szpitalu na własną prośbę powrócił na stanowisko dowodzenia. Po kapitulacji – w oflagu X B Nienburg, XVIII B Spittal, wreszcie II C Woldenberg (Dobiegniew). Z tego ostatniego dwukrotnie próbował uciec. W 1945 powołany do Marynarki Wojennej, pełnił służbę w Szkole Specjalistów Morskich jako dowódca 2. kompanii. Przeniesiony do Sztabu Głównego Marynarki Wojennej, opracowywał plan artyleryjskiej obrony wybrzeża, awansowany do stopnia kmdr. por., kierował dywizjonem ścigaczy (12 jednostek i 2 kutry torpedowe). Następnie formował 31. Dywizjon Artylerii Nadbrzeżnej, który we wrześniu 1946 wszedł w skład Marynarki Wojennej. 17 IX 1950, piastując funkcję szefa artylerii Marynarki Wojennej, jako pierwszy z siedmiu komandorów został bezpodstawnie aresztowany, przetrzymywany i torturowany w karcerach GZI. NSW w Warszawie 21 VII 1952 skazał go razem ze Stanisławem Arturem Mieszkowskim i Jerzym Staniewiczem na karę śmierci. Hardy – nie chciał złożyć odwołania od wyroku. Zgromadzenie Sędziów NSW wyrok utrzymało w mocy. Bierut nie skorzystał z prawa łaski. Stracony wraz ze Stanisławem Arturem Mieszkowskim 16 XII 1952. Zrehabilitowany w maju 1956. Odznaczony Krzyżem Grunwaldu III kl., pośmiertnie Orderem Virtuti Militari V kl. za dowodzenie baterią cyplową na Helu w 1939.
Edward PYTKO (1929–1952)
Ur. 14 IX 1929 w m. Wiewiórka, pow. Dębica, syn Wojciecha i Zofii z Mikrułów. Ochotniczo wstąpił do LWP 25 IX 1949. Ukończył Oficerską Szkołę Lotniczą w Dęblinie (1949–1951), pracował w jednostce lotniczej w Radomiu i Oficerskiej Szkole Lotniczej w Izbicku jako pilot i instruktor. 21 VII 1952, jak wspomina rodzina, otrzymał rozkaz pełnienia funkcji niezgodnej z sumieniem. To zapewne było powodem jego dramatycznej próby ucieczki za granicę. 7 VIII 1952 ok. godz. 15 samolotem wojskowym wykonał lot na południe, przez terytorium Czechosłowacji, kierując się na Berlin. Ścigany po przekroczeniu granicy, zmuszony do kluczenia w chmurach, z braku paliwa zmuszony do lądowania na najbliższym lotnisku, w Wiener Neustadt, w sowieckiej strefie okupacyjnej Austrii, odległej zaledwie o 2 minuty lotu od strefy amerykańskiej. Natychmiast zatrzymany, odstawiony do Polski. Sąd Wojsk Lotniczych już 8 VIII 1952 skazał go na karę śmierci. W celi śmierci na Mokotowie trzymał się twardo. „Próbowałem, pech, nie udało się – trzeba płacić” – mówił współtowarzyszowi więziennej niedoli Zygmuntowi Walterowi Jankemu. Bierut nie skorzystał z prawa łaski. Stracony 29 VIII 1952.
Lech RAJCHEL (1929–1954)
Ur. 9 III 1929 we Włocławku, syn Józefa i Weroniki z Krygierów. W 1946 należał do organizacji niepodległościowej, 1947–1949 służył w Marynarce Wojennej, a po ukończeniu służby wojskowej pracował na statku rybackim. We wrześniu 1951 podczas postoju statku w niemieckim porcie Kiel nie powrócił na pokład. W Niemczech służył w polskich kompaniach wartowniczych. Dwukrotnie nielegalnie przekraczał granicę niemiecko-polską. Ujęty w czerwcu 1953, oskarżony o działalność szpiegowską. 27 XI 1953 WSR w Warszawie skazał go na karę śmierci. Stracony 4 III 1954.
Karol RAKOCZY (1928–1950)
Ur. 5 VI 1928 w Raczynach, pow. Mława, syn Władysława i Władysławy z Szymańskich. Po zakończeniu wojny żołnierz NZW ps. „Bystry” w oddziale działającym na terenie powiatów: Lipno, Mława, Płock, Płońsk, Rypin i Sierpc. 1946–1949 oddział przeprowadził wiele udanych akcji przeciw placówkom UB i MO. Aresztowany 11 II 1949 po walce, 18 XI 1949 przez WSR w Warszawie skazany na karę śmierci. Bierut nie skorzystał z prawa łaski. Stracony 29 III 1950.
Ignacy RAMOTOWSKI (1922–1949)
Ur. 20 VI 1922 w Siwkach, pow. Łomża, syn Aleksandra i Rozalii z Budnych, zamieszkały w Szczecinie. W 1939 ukończył gimnazjum w Łomży. Jesienią 1939 aresztowany przez Niemców za posiadanie broni i osadzony w obozie w Działdowie. Uciekł, zatrzymując się w Warszawie, a następnie u rodziców w Janczewie, pow. Łomża. W 1942 związał się z Konfederacją Zbrojną. Gdy rok później konfederacja weszła w skład NOW, został mianowany szefem łączności w komendzie obwodu Łomża. Po scaleniu z NSZ wiosną 1944 walczył w oddziale partyzanckim „Białego”, awansowany do stopnia sierż. pchor. Oddział został rozbity w maju 1944 w Czerwonym Borze koło Łomży. Wraz z szóstką ocalonych z pogromu organizował nowy oddział. W 1945 nie wyszedł z konspiracji, ukrywał się w Kolnie. Związał się z NZW, został oficerem gospodarczym, a następnie szefem wywiadu na pow. Łomża, nosił ps. „Wawer” i „R-13”. Drukował i kolportował prasę NZW: „Głos znad Narwi”, „Walka” i „Czuwaj”. Po akcji w Uśniku, pow. Łomża, 20 II 1946, gdy wspólnie z oddziałami NZW Henryka Gawkowskiego „Roli” i Mieczysława Jastrzębskiego „Zbycha” zorganizował zasadzkę na grupę operacyjną UB i LWP, ukrywał się w Gdańsku. W kwietniu 1946 dostał urlop organizacyjny, podjął pracę w hurtowni portowej „Społem” w Gdańsku. Aresztowany 28 V 1946 i przewieziony do Białegostoku, ratując się, zaproponował współpracę z UBP i podał „kilka efektownych informacji o NZW”. Przyjęty do WUBP Białystok jako „nieoficjalny pracownik”, od stycznia 1947 na etacie jako młodszy referent sekcji III Wydziału III. W pracy, jak mu zarzucano – niszczył akta, wystawiał fałszywe zaświadczenia o ujawnieniu, „zwolnił ujętych członków bandy”, zabrał materiały archiwalne o NZW kompromitujące członków oddziałów leśnych. We wrześniu 1947, gdy groziła mu dekonspiracja, postanowił uciec za granicę. 25 września 1947 zdezerterował z bronią, wyjechał do Szczecina, nocą z 30 września na 1 października przekroczył nielegalnie granicę. Bez przeszkód dotarł do Berlina. Zwerbowany przez wywiad angielski, w kwietniu 1948 nielegalnie wrócił do Polski. 12 IX 1948 rozpoznany w tramwaju w Szczecinie, został ujęty i postawiony przed sądem pod zarzutem zorganizowania siatki szpiegowskiej i przekazania służbom Intelligence Service dwunastu raportów, w których m.in. opisywał stan poniemieckich wyrzutni rakietowych V-2 na wydmach koło Łeby, przedstawiał stosunek społeczeństwa polskiego do organizacji Służba Polsce, stan gospodarki rolnej na ziemiach zachodnich. WSR w Warszawie 17 X 1949 skazał go na karę śmierci. Bierut nie skorzystał z prawa łaski. Stracony 18 XI 1949.
Aleksander RODE (1907–1953)
Ur. 10 XII 1907 w Łodzi w rodzinie drukarza, syn Aleksandra i Marii z Witkowskich. Po ukończeniu gimnazjum humanistycznego w Łodzi uczył się w Oficerskiej Szkole Artylerii w Toruniu. W stopniu ppor. był dowódcą plutonu, a następnie baterii w 7. pal w Częstochowie, potem dowódcą artylerii w 31. pp w Łodzi. Studia w Wyższej Szkole Wojennej przerwał wybuch II wojny światowej. Jako oficer zwiadowczy w sztabie 7. DP Armii Kraków dostał się do niewoli, przebył ją w niemieckich oflagach. Po wojnie wrócił do kraju i zgłosił chęć dalszej służby wojskowej. Po ukończeniu kursu kwalifikacyjnego w Centrum Wyszkolenia Broni Pancernej w Modlinie otrzymał przydział do 27. pa samobieżnej w Zgierzu. Awansował na zastępcę, a następnie p.o. inspektora broni pancernej Warszawskiego Okręgu Wojskowego, szefa sztabu I Korpusu Pancernego z siedzibą w Gdańsku, następnie starszego inspektora broni pancernej w Głównym Inspektoracie Wyszkolenia Bojowego, awansował do stopnia płk. W lipcu 1952 zwolniony z wojska i wkrótce potem, 11 VIII 1952, aresztowany, w śledztwie psychicznie i fizycznie maltretowany. W procesie rzekomego kierownictwa konspiracyjnej organizacji oficerów broni pancernej oskarżony o usiłowanie obalenia władzy ludowej i o szpiegostwo, skazany na karę śmierci 7 II 1953. Rada Państwa nie skorzystała z prawa łaski. Stracony 26 V 1953. Zrehabilitowany 7 V 1956.
Zygmunt ROGUSKI (1886–1946)
Ur. 5 I 1886 w Warszawie, syn Gustawa i Marii ze Stanowskich, zamieszkały w Chełmie. Studiował na Wydziale Prawa UJ, dyplom uzyskał w 1911. W listopadzie 1918 wstąpił do oddziału jazdy wcielonego do 1. Pułku Ułanów Krechowieckich, brał udział w wojnie z Ukraińcami i bolszewikami, w styczniu 1920 odbierał z rąk Niemców Pomorze. Przeniesiony do 8. puł im. ks. Józefa Poniatowskiego. W walkach 1920 „odznaczał się stale nadzwyczajną dzielnością i przykładną zimną krwią”. Awansowany do stopnia pchor., a w 1921 por. W 1931 wydalony z wojska z przyczyn politycznych. Przed wojną był członkiem SN, od początku okupacji w Gwardii Obrony Narodowej, następnie w Konfederacji Zbrojnej, gdzie był szefem Oddziału Kwatermistrzowskiego KG, a potem w AK. Do października 1944 był komendantem powiatu Chełm NSZ, a w 1945 szefem sztabu Okręgu XVI NSZ, Okręgu Lubelskiego NZW i Komendy Ziem Wschodnich „Wiertacz”, również p.o. komendantem Okręgu XVI (Lublin), komendantem Okręgu XVII (Podlasie) NSZ i szefem propagandy Tymczasowej Narodowej Rady Politycznej Ziem Wschodnich. Używał ps. „Kacper”, „Feliks”, „Perkuła”, „Ocel”. Aresztowany w 1945, po nieludzkim śledztwie w procesie Okręgu Lubelskiego NSZ i NZW, zwanym „procesem 23” lub „procesem lubelskiego PAS”, pierwszym wielkim procesie pokazowym w Polsce po 1944, 19 III 1946 razem z Romanem Jaroszyńskim, Stanisławem Kaczmarczykiem, Kazimierzem Łuszczyńskim, Władysławem Ulanowskim, Zygmuntem Wolaninem i Władysławem Żwirkiem skazany na karę śmierci. Stracony 24 V 1946. Odznaczony Krzyżem Walecznych, medalami Za wojnę 1918–1921 i Dziesięciolecia Odzyskanej Niepodległości, odznaką „Orlęta” za obronę Kresów.
Zbigniew ROMER (1917–1952)
Ur. 2 II 1917 w Warszawie w rodzinie inteligenckiej, syn Wacława i Marii z Trzeciaków, zamieszkały w Warszawie. W stolicy ukończył Gimnazjum im. Władysława IV i Liceum im. Stefana Żeromskiego oraz Szkołę Główną Handlową. W kampanii wrześniowej 1939 jako ochotnik w 83. pp, pod Dęblinem dostał się do niewoli, zbiegł, wrócił do Warszawy. Już w 1939 w ZWZ, ps. „Zbyszek”, w początkach 1940 w SN. Pełnił różne funkcje, 1941–1942 był członkiem Zarządu SN Warszawa „Ziemia”. Po scaleniu NOW z AK w AK. Aresztowany przez gestapo w 1943, uwolniony z transportu przez oddział AK. W 1944 ukończył tajną Szkołę Podchorążych Piechoty, awansował do stopnia ppor., ps. „Marian Kmita”. Rok później po raz wtóry odbity przez AK z transportu NKWD wiozącego akowców na wschód. Po 1945 był szefem wydziału propagandy, kierownikiem organizacyjnym Okręgu SN Warszawa „Ziemia”. Ujawnił się, korzystając z amnestii 1947. Do listopada 1951 kontaktował się z działaczami SN z kraju i zagranicy. Aresztowany jesienią 1951. 31 III 1952 przez WSR w Warszawie skazany na karę śmierci. Bierut nie skorzystał z prawa łaski. Stracony 11 VII 1952. Wyrok b. WSR w Warszawie został uchylony 6 XI 1957 postanowieniem Zgromadzenia Sędziów NSW. 19 II 1993 Wydział VIII Karny SW w Warszawie stwierdził nieważność wyroku b. WSR.
Edmund ROSOCHACKI (1920–1952)
Ur. 27 IX 1920 w Warszawie, syn Edmunda i Stefanii z Walczyńskich. W okresie okupacji niemieckiej członek grupy specjalnej KWP, z wyroków sądu specjalnego likwidującej konfidentów gestapo i zdrajców narodu polskiego. Aresztowany 7 XI 1950, oskarżony na podstawie spreparowanych i wymuszonych na świadkach zeznań, przez WSR w Warszawie 25 V 1952 skazany razem z Józefem Gumowskim na karę śmierci. Bierut nie skorzystał z prawa łaski. Stracony 23 X 1952. Uniewinniony i zrehabilitowany 19 II 1957.
Wincenty ROSOCHACKI (1924–1949)
Ur. 1 V 1924 w Szawłowie, pow. Płock, syn Antoniego i Walerii z Borzewskich, zamieszkały w Worowicach, pow. Płock. W okresie okupacji niemieckiej wywieziony na roboty przymusowe w głąb Niemiec. Po powrocie zamieszkał u szwagra w Worowicach. Jesienią 1945 Józef Piegat „Orzeł” z Orła, gm. Bodzanów, dowódca ROAK gm. Bodzanów, przyjął go do organizacji, przydzielając mu ps. „Czarny”. Skierowany do oddziału Józefa Budnickiego z Rogowa, pow. Płock. Po rozbiciu oddziału przez UB do listopada 1946 w oddziale Popiołka, a po jego likwidacji w partii Konopki. W listopadzie 1947 sam założył oddział podległy WiN, pod ps. „Wiktor”. Do listopada 1948 działał na terenie powiatów Płock, Płońsk, Rawa Mazowiecka, a następnie Łuków i w Warszawie. Ujęty 25 XI 1948, oskarżony o 27 ataków na posterunki MO, rozbrajanie milicjantów, funkcjonariuszy ORMO i UB, członków PPR. WSR w Warszawie 11 IV 1949 skazał go na karę śmierci. NSW 20 VII 1949 wyrok utrzymał w mocy. Bierut nie skorzystał z prawa łaski. Stracony 4 VIII 1949.
Lechosław ROSZKOWSKI (1916–1948)
Ur. 17 III 1916 w Piotrogrodzie (Rosja), syn Władysława i Pauliny z Owsianych, zamieszkały w Łodzi, mgr prawa UW. W niektórych dokumentach widnieje rok urodzenia – 1910; ten rok R. podawał początkowo także w śledztwie, by uniknąć poboru do LWP. W czasie okupacji niemieckiej członek NOW, a od 1942 NSZ. Uczestnik powstania warszawskiego w kompanii Kazimierza Leskiego „Bradla”, ciężko ranny w głowę. Po upadku powstania zbiegł z transportu do obozu jenieckiego. Od stycznia 1945 do kwietnia 1946 w NSZ i NZW, nosił ps. „Tomasz”. Był kolejno: kierownikiem kolportażu wydziału propagandy KG NSZ-AK, a następnie NZW, szefem łączności, kierownikiem personalnym wydziału organizacyjnego KG NZW – Narodowego Związku Zbrojnego, organizował PAS oraz okręgi Pomorski i Kielecki NZW. W stałym kontakcie z działaczami Młodzieży Wszechpolskiej. Od lutego 1946 był członkiem komisji wojskowej przy prezydium SN. Przed aresztowaniem 6 IV 1946 pełnił funkcję zastępcy, a następnie szefa wydziału organizacyjnego KG NZW. Po długoletnim śledztwie WSR w Warszawie w procesie KG NZW 3 XI 1947 skazał go razem z Janem Morawcem i Tadeuszem Zawadzińskim na karę śmierci. 28 października w trakcie krótkiej przerwy w rozprawie, podobnie jak wszyscy sądzeni mężczyźni, przyjął komunię świętą; komunikanty na salę sądową wniosła adwokat Antonina Grabowska. NSW 10 XII 1947 wyrok utrzymał w mocy. Bierut nie skorzystał z prawa łaski. Stracony 15 I 1948. SWOW 5 IX 1992 unieważnił wyrok b. WSR w Warszawie.
Roman RYPSON (1899–1953)
Ur. 16 II 1899 w Jedlinie koło Radomska, syn Szczepana i Konstancji z Pawlikowskich. Ukończył progimnazjum Adama Żylińskiego w Radomsku, a następnie uczył się w gimnazjach Kośmińskiego w Częstochowie i Stanisława Niemca w Radomsku. „Syn sam się uczył – pisała matka w 1952 w liście do marszałka Konstantego Rokossowskiego – i uczył inne chłopskie dzieci. Musiał sam często zarabiać na książki i na szkołę, bo myśmy nie mieli pieniędzy”. Podczas I wojny światowej wstąpił do POW, brał udział w rozbrajaniu Niemców w Radomsku i okolicach. 1 XI 1918 ochotniczo wstąpił do 1. szwadronu 1. Pułku Ułanów Krechowieckich, walczył z wojskami ukraińskimi pod Gródkiem Jagiellońskim, Przemyślem, Lwowem i Łuckiem. Ukończył Szkołę Podchorążych Piechoty w Warszawie, awansował do stopnia ppor., został dowódcą plutonu w 3. zapasowym dywizjonie taborów w Grodnie. Od najmłodszych lat interesował się lotnictwem. W 1924 wstąpił do szkoły pilotów w Bydgoszczy, rok później ukończył Wyższą Szkołę Pilotów w Grudziądzu, następnie pracował tu jako instruktor pilotażu. Z tą szkołą, przeformowaną potem w Oficerską Szkołę Lotniczą i przeniesioną do Dęblina, związany do 1931. Wrócił do Grudziądza, gdzie pełnił różne funkcje w lotnictwie, w 1919 był dowódcą 46. eskadry obserwacyjnej. W kampanii wrześniowej 1939 eskadra, walcząc w składzie Armii Pomorze, utraciła wszystkie samoloty. Dwukrotnie uciekał z niewoli niemieckiej, ostatecznie spędził ją w oflagach. W 1945 powrócił do Torunia, pracował w instytucjach cywilnych, wrócił do służby wojskowej jako szef sztabu w 15. zapasowym pl w Radomiu. Od marca 1946 był wykładowcą w Oficerskiej Szkole Lotniczej w Dęblinie, a od 1947 w wydziale planowania DWL na stanowisku kierownika sekcji przemysłowej. Współtworzył koncepcję rozwoju przemysłu lotniczego i jego odbudowy. Był zastępcą szefa, a następnie szefem wydziału planowania DWL. 2 VI 1952 został przeniesiony do rezerwy jako przedwojenny oficer, który politycznie nie wzbudza zaufania, następnego dnia aresztowany. Po intensywnych brutalnych przesłuchaniach postawiony przed sądem i w jednym z tzw. procesów odpryskowych skazany na karę śmierci. Wyrok wykonano 28 IV 1953. Odznaczony m.in. Krzyżem Niepodległości (1932). Na Cmentarzu Wojskowym w Warszawie znajduje się jego symboliczny grób.
Stanisław RZĄB (1927–1949)
Ur. 12 III 1927 w Chorzelach, pow. Przasnysz, syn Władysława i Marcjanny z Piórkowskich. Żołnierz oddziału NZW w 1948 działającego na terenie powiatów Przasnysz i Ostrołęka, nosił ps. „Lis”. 14 I 1949 WSR w Warszawie na sesji wyjazdowej w Krzynowłodze Wielkiej, pow. Przasnysz, oskarżając R. o udział w akcjach zbrojnych oddziału, skazał go razem ze Stanisławem Bączkiem i Henrykiem Gutem na karę śmierci. Bierut nie skorzystał z prawa łaski. Stracony 14 V 1949.
Józef RZEPKA (1913–1951)
Ur. 22 XII 1913 w Bratkowicach koło Rzeszowa w rodzinie chłopskiej, syn Jana i Antoniny z Nowaków. W okresie międzywojennym ukończył Wydział Prawa na UW, działał w SL. W okresie okupacji hitlerowskiej był organizatorem i pierwszym dowódcą placówki ZWZ Głogów-Bratkowice. Od maja 1943 w stopniu ppor. był adiutantem w Inspektoracie AK Rzeszów. W akcji „Burza” dowódca zgrupowania partyzanckiego AK w lasach bratkowickich. Od września 1945 w WiN. Był komendantem obwodu tarnobrzeskiego, szefem politycznym oddziału i kierownikiem działu politycznego w Obszarze Południowym i IV ZG WiN. Aresztowany 29 I 1948, po trzyletnim okrutnym śledztwie rozchorował się nerwowo, mimo to był sądzony w procesie IV ZG WiN i skazany na karę śmierci razem z Józefem Batorym, Franciszkiem Błażejem, Karolem Chmielem, Łukaszem Konradem Cieplińskim, Mieczysławem Kawalcem, Adamem Lazarowiczem. Stracony 1 III 1951.
Karol SĘK (1893–1952)
Ur. 21 X 1893, syn Jana, warszawskiego robotnika – działacza PPS. Jako uczeń III Gimnazjum Rządowego zorganizował manifestację antyniemiecką w rocznicę manifestacji dzieci polskich we Wrześni, zrywając godło z konsulatu niemieckiego. Wydalony z gimnazjum i osadzony na 11 miesięcy w Cytadeli. Przy pomocy organizacji PPS znalazł pracę w Kijowie i Humaniu. W 1914 powrócił do Warszawy, po wybuchu wojny aresztowany przez Ochranę. Ze smoleńskiego więzienia uwolniony przez rewolucję lutową. Następnie w Korpusie Wschodnim gen. Józefa Dowbora-Muśnickiego; przemierzył Ukrainę pieszo w drodze do Polski. Jako prymus nagrodzony szablą skończył podchorążówkę artylerii. W bitwie pod Radzyminem 1920 walczył w 9. baterii 19. pal. Od połowy lat dwudziestych do 1939 szef ekspozytur Oddziału II Sztabu Generalnego WP w Wilnie i w Siedlcach, miał na swoim koncie wielu ujętych agentów sowieckich i niemieckich. Podczas II wojny światowej współzałożyciel TAP na Podlasiu i jej szef wywiadu. Od 1942 w NSZ. Następnie ekspert do spraw wywiadu i kontrwywiadu NSZ, nosił ps. „Jakub”, „Rolka”, w 1945 zastępca, a w 1946 komendant Okręgu Podlasie NSZ/NZW. Trzykrotnie aresztowany przez Niemców, więziony na Majdanku. W 1944 aresztowany przez NKWD i wywieziony do łagru pod Smoleńskiem. Zwolniony po 11 miesiącach, ciężko chory, długo nie znajdował pracy. Aresztowany w 1950, po okrutnym śledztwie skazany na karę śmierci. Do końca niezłomny, wielokrotnie podejmował głodówki, których celem było wymuszenie natychmiastowego zwolnienia albo natychmiastowej egzekucji. Stracony 7 VI 1952. Odznaczony Krzyżem Walecznych (1920).
Marian SIKORSKI (–1945)
Syn Walentego, pomocnik biurowy ze Szczucina (Szczurowej) koło Tarnowa. W okresie okupacji niemieckiej związany z Brygadą Świętokrzyską NSZ, z nią przeszedł do Czechosłowacji. Nocą z 22 na 23 III 1945 przerzucony samolotem do Polski. Niedługo potem aresztowany i 12 X 1945 przez WSR w Warszawie skazany razem z Tadeuszem Chojnackim na karę śmierci. NSW 27 X 1945 wyrok zatwierdził. Bierut nie skorzystał z prawa łaski. Stracony 4 XII 1945.
Antoni SIWIEC (1907–1952)
Ur. 28 V 1907 w Warszawie, syn Wojciecha i Agnieszki z Szeligowskich. Od kwietnia 1942 do października 1944 kierownik XI komisariatu PKB w Warszawie, następnie kierownik komórki obserwacyjnej i wywiadowczej Urzędu Śledczego PKB na m. Warszawa, działał w komórce wykonującej egzekucje na folksdojczach i osobach współpracujących z okupantem. Wydział IV Karny SW dla m.st. Warszawy, na rozprawie 26 X 1951 oskarżając go o likwidowanie działaczy lewicowych, skazał na karę śmierci. Bierut nie skorzystał z prawa łaski. Stracony 17 VI 1952.
Stanisław SKALSKI (1923–1950)
Ur. 23 IX 1923 w Warszawie, syn Leona i Marii z Borysków, zamieszkały w Polanicy Zdroju. Szkołę powszechną ukończył w 1937 w Motyczu koło Lublina, następnie uczył się w szkole podoficerskiej dla małoletnich w Osowcu. We wrześniu 1939 skierowany do Grodna, tu 18 września dostał się do niewoli sowieckiej, wywieziony do Wołogdy. Rosjanie przekazali go Niemcom. Osadzony w obozie w Terespolu, uciekł, wrócił do Motycza. W czerwcu 1940 aresztowany przez gestapo i wywieziony do Buchenwaldu. Wrócił do Lublina w czerwcu 1945. W lipcu następnego roku wstąpił do oddziału WiN Stanisława Łukasika „Rysia”, nosił ps. „Antek”. 14 X 1946 kolejny raz aresztowany, tym razem przez UB i na Zamku w Lublinie skazany na 5 lat pozbawienia wolności, wkrótce jednak zwolniony na podstawie amnestii. 28 V 1948 w okolicach Lewina Kłodzkiego nielegalnie przekroczył granicę i przez Czechosłowację dotarł do Austrii. Przebywał w obozie dla uchodźców w Salzburgu. W kwietniu 1949 nielegalnie przedostał się do Polski z zadaniem nawiązania kontaktu z oddziałem WiN Zdzisława Brońskiego „Uskoka” i przeprowadzenia do Niemiec jego „spalonych” ludzi. 14 IV 1949 na granicy niemiecko-czechosłowackiej zatrzymała go czechosłowacka służba bezpieczeństwa. 18 VI 1949 przekazany władzom polskim. Postawiony przed sądem, 22 V 1950 przez WSR w Warszawie skazany na karę śmierci. NSW 31 VIII 1950 wyrok ten utrzymał w mocy. Bierut nie skorzystał z prawa łaski. Stracony 19 IX 1950.
Stefan SKRZYSZOWSKI (1911–1953)
Ur. 11 XII 1911 w Złoczewie, pow. Tarnopol, syn Stanisława i Anastazji z Batluków. W lutym 1945 zdezerterował z LWP, a w listopadzie uciekł do Berlina. Tam przeszkolony w działalności szpiegowskiej, nocą 4 XI 1952 zrzucony z samolotu w okolicach Darłowa w Koszalińskiem. Ujęty 6 grudnia, na rozprawie przed WSR w Warszawie 18 II 1953 skazany razem z Dionizym Sosnowskim na karę śmierci. Rada Państwa nie skorzystała z prawa łaski. Stracony 15 V 1953.
Eugeniusz SMOLIŃSKI (1905–1949)
Ur. 3 VII 1905, syn Juliana. Ukończył Wydział Chemii, przed wojną pracował w Państwowej Wytwórni Prochu w Pionkach koło Radomia jako szef ochrony technicznej. Podlegał wówczas II Departamentowi MSW. Od 1940 do końca wojny w konspiracji, jako referent materiałów wybuchowych w oddziale produkcji konspiracyjnej Sztabu KG AK, nosił ps. „Kazimierz Staniszewski”. W lutym 1945 stawił się u ministra Hilarego Minca, został pełnomocnikiem rządu do spraw uruchomienia fabryki zbrojeniowej Łęgozowo koło Bydgoszczy. Fabrykę wybudowali Niemcy w czasie okupacji jako fabrykę farb. Jednak po 6 dniach przejęli ją Sowieci i do listopada 1945 zdemontowali urządzenia, wywożąc je na wschód. Resztę maszyn zniszczono, wysadzając w powietrze. Mimo to S. zamierzał rozpocząć tu produkcję trotylu i w lipcu 1947 plany te zaczął realizować. Aresztowany 13 VIII 1947 pod zarzutem sabotażu. W fingowanym procesie pokazowym przed WSR w Bydgoszczy skazany na karę śmierci. Stracony 9 IV 1949.
Mieczysław SOKOŁOWSKI (1910–1947)
Ur. 26 XI 1910 w Nieżynie, b. gubernia kijowska, syn Arkadiusza i Stanisławy z Borewiczów. W 1931 ukończył Szkołę Podchorążych Artylerii w Toruniu w stopniu ppor. Służył w 1. dak im. gen. Józefa Bema w Warszawie, był dowódcą plutonu, awansował do stopnia por. W 1939 ukończył kurs dowódców baterii w Toruniu, w kampanii wrześniowej 1939 – dowódca 3. baterii 1. dak w składzie Grupy Operacyjnej Kawalerii gen. Władysława Andersa. W okresie okupacji organizator, a od III 1940 dowódca konspiracyjnej 1. dak „Grupy Bema”, od jesieni 1942 zastępca dowódcy Zgrupowania „Bema”, awansowany do stopnia kpt. Uczestnik powstania warszawskiego, walczył w rejonie ul. Podchorążych, gdzie znajdowały się koszary 1. dak. Od stycznia 1945 dowódca oddziału osłonowego zrzutów lotniczych w Lasach Chojnowskich pod Warszawą, ps. „Dakowski”. W 1945 oficer LWP, aresztowany w marcu 1946, wyrokiem SO w Warszawie 16 XI 1946 skazany na karę śmierci. Stracony w lutym 1947.
Zygmunt SOKOŁOWSKI (1908–1953)
Ur. 20 IV 1908 w Warszawie, syn Stanisława i Leokadii z Suchożebrskich. W 1914 rodzice wyjechali na Syberię, gdzie ojciec, lekarz weterynarii, likwidował epidemię pryszczycy. W Kańsku Jenisiejskim ukończył trzy klasy gimnazjum. Po śmierci ojca w 1920 rodzina wróciła do Polski i osiadła w Wołominie. Tu, a następnie w Warszawie uczęszczał do gimnazjum, w 1924 wstąpił do Korpusu Kadetów w Modlinie, wkrótce przeniesiony do podobnego korpusu w Chełmie. Następnie kształcił się w Szkole Podchorążych Artylerii w Toruniu, a po jej ukończeniu jako ppor. służył w 32. dywizjonie artylerii lekkiej. W 1933 ukończył kurs lotnictwa w Centrum Wyszkolenia Oficerów Lotnictwa w Dęblinie. Rok później był zastępcą dowódcy eskadry liniowej w 1. pl w Warszawie. W 1938 zdał egzamin do Wyższej Szkoły Wojennej. Wojna przerwała mu studia, przydzielono go do 220. dywizjonu bombowego jako oficera taktycznego. Wraz z dywizjonem internowany w Rumunii, skąd przez Syrię dotarł do Francji, a następnie Wielkiej Brytanii. W 304. Dywizjonie Bombowym Ziemi Śląskiej im. ks. Józefa Poniatowskiego był głównym instruktorem nawigacji. Odbywał loty bojowe nad Niemcy, po jednym z nich ostrzelany samolot zmuszony był do wodowania na morzu. W 1945 ukończył półroczny kurs w Wyższej Szkole Lotniczej przy Wyższej Szkole Wojennej. Po rozkazie o rozwiązaniu PSZ, 6 VI 1947 wrócił do kraju, zgłaszając władzom wojskowym gotowość dalszej służby. Kierował Wydziałem Szkolenia Bojowego DWL, w listopadzie 1948 został przeniesiony do Akademii Sztabu Generalnego WP na stanowisko wykładowcy lotnictwa, w 1950 kierował katedrą taktyki lotnictwa. Aresztowany 21 V 1952, oskarżony o „spisek w wojsku”, pod wpływem tortur przyznał się do niepopełnionych win. Uznany przez NSW za „zdecydowanego wroga Polski Ludowej”, 18 X 1952 został skazany na karę śmierci. Rada Państwa nie skorzystała z prawa łaski. Wykonanie wyroku wstrzymano do czasu zakończenia śledztwa w sprawie płk. Stanisława Żymierskiego. Nakłaniany do składania fałszywych zeznań, stanowczo odmówił. To zdecydowało ostatecznie o jego losie. Stracony 29 VIII 1953. Odznaczony Orderem Virtuti Militari V kl. i trzykrotnie Krzyżem Walecznych. Grób symboliczny na Cmentarzu Wojskowym w Warszawie.
Dionizy SOSNOWSKI (1929–1953)
Ur. 15 VIII 1929 w Goniądzu, pow. Białystok, syn Józefa i Emilii. W styczniu 1952 przedostał się do Berlina, po przeszkoleniu szpiegowskim 4 listopada tego roku zrzucony z samolotu w okolicach Darłowa w Koszalińskiem. Wraz z nim skakał Stefan Skrzyszowski. 6 XII 1952 obaj zostali ujęci przez funkcjonariuszy UB. WSR w Warszawie na rozprawie 18 II 1953 skazał ich na karę śmierci. S. stracony 15 V 1953.
Jerzy STANIEWICZ (1903–1952)
Ur. 6 VIII 1903 w Kuźniecku na Syberii w rodzinie prawnika. W 1914 rozpoczął naukę w rosyjskim gimnazjum państwowym, maturę złożył jako ekstern w Wilnie w 1923. W 1919, mając ledwie 16 lat, wstąpił ochotniczo do oddziałów 5. Dywizji Syberyjskiej, był kanonierem w 5. pal. Wrócił do Polski wraz z rodziną w 1921, niespełna rok później powołany do wojska najpierw w batalionie szkolnym 30 pa w Wilnie, a następnie w Szkole Podchorążych Piechoty w Warszawie. Po jej ukończeniu w 1924 przyjęty do Oficerskiej Szkoły Marynarki Wojennej w Toruniu, ukończył ją 3 lata później ze stopniem ppor. marynarki. Roczny kurs broni torpedowej ukończył w Tulonie, po czym objął dowodzenie szkolnym okrętem torpedowym ORP „Ślązak”. Był również oficerem torpedowym w Sztabie Dowództwa Floty. Od 1937 jako kapitan marynarki kierował Wydziałem Mobilizacyjnym Dowództwa Floty. 2 X 1939 dostał się do niewoli, trafił do oflagu X B Nienburg, a następnie XVIII C Spittal i II C Woldenberg (Dobiegniew). Po zakończeniu wojny został powołany do służby w Marynarce Wojennej, gdzie awansował, pełniąc odpowiedzialne funkcje w Sztabie Głównym Marynarki Wojennej i w Sztabie Generalnym WP. Jako przewodniczący komisji opracował również nową strukturę Marynarki Wojennej. W październiku 1950 szef Sztabu Generalnego WP gen. Władysław Korczyc pisał o nim m.in.: „Komandor Staniewicz jest oficerem bardzo pracowitym, wytrwałym i systematycznym, energicznym, z inicjatywą. Posiada doświadczenie i rutynę w pracy organizacyjno-mobilizacyjnej. Samodzielny i obowiązkowy. Wymagający w stosunku do siebie, jak i podwładnych”. Aresztowany przez funkcjonariuszy GZI w grudniu 1951, był wówczas kierownikiem wydziału Marynarki Wojennej Sztabu Generalnego WP. Po utracie jedynego syna załamał się, w śledztwie przyznając się do niepopełnionych win i „spisku w wojsku”. NSW 21 VII 1952 skazał go razem ze Stanisławem Mieszkowskim i Zbigniewem Przybyszewskim na karę śmierci. Stracony 12 XII 1952 jako pierwszy w tzw. procesie siedmiu komandorów.
Władysław STEPNOWSKI (1904–1950)
Ur. 10 III 1904 w Stepnej Starej, gm. Rzekuń, pow. Ostrołęka, syn Jana i Rozalii z Żebrowskich, rolnik na 21 ha, członek SL. 1924–1925 służył w WP w 50. psk w Kowlu. Nie są znane jego losy w czasie wojny i okupacji niemieckiej. Od 1946 zastępca wójta, a od 10 III 1948 wójt gm. Rzekuń. Aresztowany 16 III 1949, gdy odwiedzał w szpitalu syna. Oskarżony o to, że „nie zawiadomił o przebywaniu na terenie mu podległym bandy”, że 16 VII 1947 wspomagał, przewożąc własnym wozem czterech członków oddziału NZW oraz o to, że w okresie od kwietnia 1948 do 16 III 1949 w oddziale NZW „Dęba” i „Białego”, działającym na terenie gm. Rzekuń i w Ostrołęce, był szefem wywiadu, pod ps. „Jesion”, o to, że chodził „na słuchanie radia” do poniemieckiego bunkra „Dęba”. Wedle aktu oskarżenia także jego synowie Czesław „Longinus” i Antoni „Wrzos” byli członkami NZW. Aresztowano również trzeciego syna, Edwarda, i w sierpniu 1949 w czasie przesłuchań w więzieniu w Ostrołęce torturowano go, a kaźń musiał oglądać ojciec. WSR w Warszawie 21 XI 1949 na sesji wyjazdowej w Ostrołęce w sali konferencyjnej Powiatowej Rady Narodowej skazał S. na karę śmierci. Bierut nie skorzystał z prawa łaski. Stracony 13 I 1950. Jego syn Czesław 13 X 1949 przez WSR w Warszawie został skazany na karę śmierci. Bierut zmienił ten wyrok na dożywotnie więzienie.
Janusz Jerzy STOIŃSKI (1917–1948)
Ur. 16 VI 1917 w Rogożnicach, gm. Krzewnica, pow. Wołkowysk, syn Augusta i Wiktorii z Zająców, zamieszkały w Siedlcach. Żołnierz zawodowy od 1929, walczył w PSZ we Francji i we Włoszech. Od maja 1947 członek 3. plutonu ppor. Janusza Kotowskiego „Janusza”, „Mściciela”, wchodzącego w skład oddziału partyzanckiego „Pogoń” z Siedlec dowodzonego przez kpt. Henryka Hebdę „Korwina”. W połowie 1947 oddział ten został rozwiązany, a pluton Kotowskiego związał się z VI Brygadą Wileńską AK Władysława Łukasiuka „Młota”. Jako ppor., pod ps. „Jur” S. wchodził w skład dowództwa kadrowego oddziału do zadań bojowych zorganizowanego przez ppor. Janusza Kotowskiego, a działającego na terenie powiatów Węgrów i Mińsk Mazowiecki. Brał udział w wielu akcjach tego oddziału, głównie wypadach zaopatrzeniowych. Grupa ta wkrótce okazała się niezdyscyplinowana, często działała samodzielnie, a po zastrzeleniu we wrześniu 1947 wysłannika dowódcy VI Brygady Wileńskiej AK, który chciał ją podporządkować, kadra dowódcza grupy została przez „Młota” skazana na karę śmierci. Do wykonania wyroku nie doszło, gdyż 7 X 1947 akcja PUBP i Komendy Powiatowej MO z Węgrowa i Mińska Mazowieckiego w Małym Garczynie, gm. Chruścice, pow. Mińsk Mazowiecki, zlikwidowała grupę. S. został ujęty. WSR w Warszawie 18 II 1948 skazał go na karę śmierci. Bierut nie skorzystał z prawa łaski. Stracony 16 IV 1948. Odznaczony srebrnym Krzyżem Zasługi, Krzyżem Walecznych, Medalem za Zwycięstwo Anglii i Włoch, Orderem Virtuti Militari V kl.
Feliks STROIŃSKI (1899–1948)
Ur. 20 XI 1899 w Lublinie, syn Edmunda i Walentyny z Podgórskich. Nie są znane jego losy w czasie kampanii wrześniowej 1939 i okupacji niemieckiej. 1945–1947 pracował w Departamencie Kwaterunkowo-Budowlanym MON. Aresztowany w lutym 1948 w tzw. sprawie kwatermistrzowskiej, oskarżony o „zbrodnię sabotażu” i stworzenie monopolu prywatnych firm obsługujących dostawy dla wojska. NSW w Warszawie 3 XI 1948 skazał go na karę śmierci razem z Jerzym Brońskim, Janem Czeredysem, Stefanem Długołęckim. Stracony 28 () XII 1948.
Wiktor Wacław STRYJEWSKI (1916–1951)
Ur. 1 IX 1916 w Zychowie, gm. Raciąż, pow. Sierpc, syn Leona i Stefanii z Załęckich. Uczestnik kampanii wrześniowej 1939. W okresie okupacji hitlerowskiej w AK. W 1946 opuścił stanowisko komendanta posterunku SOK w Sierpcu i wstąpił do ROAK, a następnie NZW i NSZ. Był żołnierzem oddziałów Franciszka Majewskiego „Słonego” i Stefana Bronarskiego „Liścia” działających w powiatach Płock, Sierpc i Rypin. Nosił ps. „Cacko”. Od 1947 był dowódcą oddziału PAS NZW. Ujęty 8 II 1948 po walce, w procesie zbiorowym 3 VII 1950 skazany przez WSR w Warszawie na 38-krotną karę śmierci razem ze Stefanem Bronarskim, Janem Przybyłowskim i Jerzym Wierzbickim. Stracony 18 I 1951.
Zygmunt SZENDZIELARZ (1910–1951)
Ur. 12 III 1910 w Stryju, woj. stanisławowskie, w wielodzietnej rodzinie pracownika kolei, syn Karola i Eufrozyny z Osieckich. Po ukończeniu w 1929 Gimnazjum Matematyczno-Przyrodniczego we Lwowie wstąpił jako ochotnik do Szkoły Podchorążych Zawodowych w Różanie, ukończył ją w 1931 z lokatą wybitną. Przeszedł do Centrum Wyszkolenia Kawalerii w Grudziądzu, ukończył je w 1934 w stopniu ppor. Skierowany do 4. puł zaniemeńskich w Wilnie, był dowódcą plutonu w 4. szwadronie, a następnie dowódcą 2. szwadronu. W 1937 awansowany do stopnia por. Kampanię wrześniową 1939 odbył w 4. puł zaniemeńskich wchodzącym w skład Wileńskiej Brygady Kawalerii (Armia „Prusy”). Walczył pod Piotrkowem Trybunalskim, Krasnobrodem, Majdanem Sopockim, Medyką koło Przemyśla, wsławił się w kilku potyczkach. W końcowej fazie kampanii dołączył ze szwadronem do GO Kawalerii gen. bryg. Władysława Andersa. 27 IX 1939 dostał się do niewoli sowieckiej, ale uciekł, przedarł się do Lwowa. Po trzykrotnych nieudanych próbach dotarcia na Węgry, w listopadzie 1939 powrócił do Wilna, ukrywał się, pracował jako robotnik budowlany. Od 1940 w konspiracji, w 1941 w komórce wywiadu. Wiosną 1943 przedstawił komendzie Wileńskiego Okręgu AK projekt utworzenia oddziału partyzanckiego. W sierpniu 1943 skierowany do objęcia oddziału po podstępnie zamordowanym przez partyzantkę sowiecką por. Antonim Burzyńskim „Kmicicu”. W rejonie jeziora Narocz „Łupaszka”, bo taki pseudonim przyjął, zorganizował nowy, zwarty oddział, zalążek późniejszej V Brygady Wileńskiego Okręgu AK, zwanej Brygadą Śmierci. Brygada odnosiła sukcesy w walkach z Niemcami (m.in. 31 I 1944 pod Worzianami) i kolaboranckimi oddziałami litewskimi. Zdradzony przez partyzantkę sowiecką, również z nią podjął walkę. W kwietniu 1944 aresztowany przez Niemców w Wilnie, zdołał zbiec i wrócił do V Brygady. Nie uczestniczył w walkach o Wilno w ramach „Burzy”, odszedł na zachód, w lipcu 1944, otoczony przez Sowietów w okolicach Porzecza, rozwiązał brygadę, sam z małą grupą przedarł się w rejon Białegostoku. Na wyznaczony w lasach augustowskich punkt koncentracyjny dotarli nieliczni. W 1944 został awansowany do stopnia rtm., a jesienią tego roku – mjr. W marcu 1945 przekształcił V Brygadę w samodzielną jednostkę Armii Krajowej Obywateli działającą na terenie pow. Bielsk Podlaski. Nie mając zaufania do ludowej władzy, z samoobrony przeszedł do działań zaczepnych. Przeprowadził kilkadziesiąt udanych akcji przeciw NKWD, UBP, MO i KBW. Latem 1945 jego oddział liczył 250 żołnierzy. We wrześniu 1945 na rozkaz KO WiN Białystok przeprowadził demobilizację V Brygady i wyjechał do Gdańska. Nawiązał kontakt z komendantem Wileńskiego Okręgu AK (w marcu 1947 przekształconego w OMWOAK) ppłk. Antonim Olechnowiczem „Pohoreckim” i podporządkował mu się. W 1946 wznowił działalność bojową. Dowodził odtworzoną V Brygadą Wileńską operującą na terenie województw zachodniopomorskiego, gdańskiego i olsztyńskiego. Od czerwca 1946 przeszedł na teren woj. białostockiego i dołączył do VI Brygady Wileńskiej ppor. Lucjana Jana Minkiewicza „Wiktora”, a od grudnia 1946 Władysława Łukasiuka „Młota”. Zimą 1947 dowodził w niektórych akcjach VI Brygady Wileńskiej, ale w końcu marca tego roku wyjechał z oddziału. Ukrywał się w Warszawie, w okolicach Głubczyc, Chabówki, Makowa Podhalańskiego. Aresztowany 30 VI 1948 w Osielcu, po długotrwałym śledztwie w procesie OMWOAK 2 XI 1950 skazany przez WSR w Warszawie na karę śmierci. W śledztwie i na procesie zachowywał się godnie, brał na siebie całkowitą odpowiedzialność za akcje podległych mu oddziałów. Na procesie powiedział: „Moją myślą przewodnią była suwerenna Polska. Suwerenna i demokratyczna. Suwerenna, tzn. wolna Polska. A dalej byłem żołnierzem…”. Bierut nie skorzystał z prawa łaski. Stracony 8 II 1951. 10 XII 1993 Izba Wojskowa SN wyrok b. WSR w Warszawie w sprawie mjr. „Łupaszki” uznała za nieważny. W 1982 w kościele św. Brygidy w Gdańsku odsłonięto tablicę pamięci żołnierzy Wileńskiego Okręgu AK. Odznaczony Orderem Virtuti Militari V kl.
Jan SZKLAREK (1897–1947)
Ur. 27 XII 1897 w Kijowie (Ukraina), syn Jana i Heleny z Płońskich, właścicieli majątku ziemskiego. Nauki pobierał w Kijowie: w szkole miejskiej i gimnazjum państwowym (ukończył je w 1913), a następnie 2 lata studiował na Wydziale Medycznym Uniwersytetu im. św. Włodzimierza. W maju 1915 został zmobilizowany do armii carskiej i skierowany do Szkoły Oficerów Kawalerii w Jelizawietgradzie. Ukończył ją 1 X 1916, skierowany do 1 p. wojsk kozackich. Brał udział w I wojnie światowej, walczył na odcinku frontu Baranowicze. W 1917 wstąpił do organizowanego korpusu gen. Józefa Dowbora-Muśnickiego, awansował do stopnia ppor. Po rozwiązaniu korpusu przez Niemców, w kwietniu 1918 wysłany do obozu dla internowanych w Kownie, przebywał tu do czerwca 1918. W sierpniu tego roku ochotniczo wstąpił do 1. Pułku Ułanów Krechowieckich. W wojnie polsko-bolszewickiej walczył w rejonie Lwowa, Zamościa, Łucka i Ostroga. W 1922 awansowany do stopnia rtm., urlopowany z wojska w 1926 po odmowie udziału w przewrocie majowym Józefa Piłsudskiego. Do służby wojskowej wrócił jednak w styczniu 1927. Służył w DOK III jako kierownik placówki wywiadowczej na teren Republiki Litewskiej, a następnie od 1937 do wybuchu wojny jako kierownik transportu kolejowego DOK III. Na frontach II wojny światowej jako dowódca 37. Samodzielnej Kompanii Przeciwlotniczej (ckm) walczył na odcinku Mosty, Grodno, Sejny, Suwałki. Kampanię wrześniową 1939 zakończył w obozie dla internowanych na Łotwie. Uwolniony w maju 1940 przez Sowietów, przebywał w rejonie m. Szaule. Od wkroczenia na te tereny Niemców w czerwcu 1941 – w konspiracji, najpierw w ZWZ i AK. Od kwietnia 1943 w NOW, początkowo jako dowódca oddziału, inspektor Okręgu Białostockiego i komendant szkoły podchorążych, nosił wtedy ps. „Lis”. Awansował do stopnia mjr. Od września 1941 do sierpnia 1944 niemal bez przerwy w akcjach oddziałów leśnych przeciw Niemcom. Do najgłośniejszych należało schwytanie w zasadzce (w majątku Poryty koło Łomży 1 V 1943) ministra Rzeszy i generalnego gubernatora „Ost” Alfreda Rosenberga. Wymieniono go na 402 aresztowanych Polaków z więzień w Białymstoku, Grajewie, Łomży i Szczuczynie. Niemcy zobowiązali się także do nierepresjonowania okolicznej ludności polskiej. Oddziały „Lisa” rozbiły obóz pracy i uwolniły więźniów w Knyszynie (sierpień 1943), zwycięsko walczyły z oddziałami pancernymi i 285. baonem SS (czerwiec 1944), a w okresie ofensywy Sowietów w lipcu i sierpniu 1944 prowadziły akcje dywersyjne na tyłach frontu w lasach augustowskich, puszczach: Knyszyńskiej, Sztabińskiej i Osowieckiej. W sierpniu 1944 wobec zagrożenia ze strony Sowietów S. rozwiązał podległe mu oddziały. Działalność konspiracyjną wznowił w lutym 1945. Głośnym echem odbiły się jego ataki na posterunki MO w Zawadach (marzec 1945) oraz w Kobylinie, pow. Łomża (28 XI 1945). Po przekształceniu NOW w NZW, w sierpniu 1945 rozkazem KG NZW objął stanowisko komendanta Okręgu Białostockiego NZW10, przyjął ps. „Roja”, a następnie „Kotwicz”. Jesienią 1945 także w okręgu białostockim był współtwórcą PAS. Aresztowany 28 III 1946. WSR w Warszawie 10 XII 1946 skazał go razem z Adamem Kotowskim i Mikołajem Kuroczkinem na karę śmierci. NSW 22 I 1947 wyrok ten utrzymał w mocy. „Zawsze, przez całe swe życie byłem wiernym członkiem Narodu i uczciwym obywatelem Państwa” – napisał w prośbie o łaskę do Bieruta. Bierut z prawa łaski nie skorzystał. Stracony pod fałszywym nazwiskiem Florian Lewicki 18 II 1947. Pod tym nazwiskiem występuje w aktach sądowych i na listach straconych. Odznaczony Orderem Virtuti Militari V i IV kl. oraz Krzyżem Niepodległości.
Zygmunt SZYMANOWSKI (1910–1950)
Ur. 15 VIII 1910 w Motulach, gm. Filipów, pow. Suwałki, syn Władysława i Felicji z Ciszewskich, zamieszkały w Suwałkach. Szkołę powszechną ukończył w Motulach, naukę kontynuował w szkole średniej w Suwałkach i XI Państwowym Gimnazjum we Lwowie. W 1931 powołany do służby wojskowej, odbył ją w Szkole Podchorążych Rezerwy Piechoty w Krakowie. Ukończył ją w 1932 w stopniu plut. pchor. W 1934 rozpoczął studia w Akademii Handlu Zagranicznego we Lwowie i na Politechnice Lwowskiej. W sierpniu 1939 uzyskał dyplom magistra nauk ekonomicznych i absolutorium na Politechnice. W czasie studiów pracował w rektoracie Akademii Handlu Zagranicznego. We wrześniu 1939 w stopniu por. – zastępca, a następnie dowódca kompanii ckm w 19. pp 5. DP, brał udział w walkach pod Włocławkiem, Płockiem, bronił Modlina, dwukrotnie ranny – pod Płockiem i w Palmirach. Od 20 IX 1939 w szpitalu w Modlinie, skąd trafił do obozu jenieckiego w Działdowie. Uciekł, kierując się do Suwałk, tu ponownie aresztowany, uciekł po raz drugi, osiadł na Wileńszczyźnie. W 1942 rozpoczął działalność w AK jako szef komórki wywiadowczej wywiadu kolejowego – okręg „Wiano”. Używał ps. „Jezierza”, „Lis”, nazwisk: Piwowarski, Sadowski. 20 IX 1944 aresztowany przez NKWD, nierozpoznany, ale za działalność w AK skazany na 10 lat pozbawienia wolności. 15 III 1945 udało mu się uciec, 30 IV 1945 wrócił do Suwałk, w 1947, poszukiwany przez UB, przeniósł się do Szklarskiej Poręby. W tym czasie pod ps. „Lis”, „Bez” działał w OMWOAK, tworząc siatkę wywiadowczą – zbierał informacje o działalności politycznej, gospodarczej i nastrojach społecznych. Aresztowany 22 VI 1948 i osadzony w więzieniu na Mokotowie, torturowany w śledztwie. WSR w Warszawie 24 I 1950 skazał go na karę śmierci. Stracony 31 V 1950.
Marian SZYMCZAK (1920–1955)
Ur. 5 IX 1920 w Więckowicach, pow. Poznań, syn Andrzeja i Marii z Buszczaków. 1950–1951 kilkakrotnie nielegalnie przekraczał granicę polsko-niemiecką, zawsze w miejscowości Zasieki (po stronie NRD – Forst). W 1954 podczas kolejnej próby ujęty przez straż graniczną NRD i wydany polskim władzom bezpieczeństwa. Oskarżony o szpiegostwo, wyrokiem WSR w Warszawie 25 III 1955 skazany na karę śmierci. Podczas rozprawy twierdził, że pracował dla dobra Polski, nie akceptował porządku prawnego. „Jestem kompletnie niewinny” – pisał do rodziny w liście pożegnalnym, który decyzją szefa WSG w Warszawie „z uwagi na treść” nie został wysłany. Rada Państwa nie skorzystała z prawa łaski. Stracony 2 VIII 1955.
Bolesław SZYSZKO (1914–1949)
Ur. 17 XI 1914 w m. Kołotko, pow. Wilejka, syn Konstantego i Janiny z Zięcinów. 1936–1937 służył w WP w 19. pal w Mołodecznie. W okresie okupacji niemieckiej, w 1943 w porozumieniu z władzami podziemnymi był w kompanii polskiej przy tzw. Legionie Białoruskim, pełnił funkcję dowódcy drużyny. Gdy Legion skierowano na front, przeszedł do oddziału AK „Asa”. Po zakończeniu wojny był żołnierzem NZW w oddziale por. Józefa Kozłowskiego „Lasa”. Od połowy 1945 w drużynie PAS jako dowódca pododdziału w okręgu Mazowsze i komendant pow. Przasnysz, a następnie szef sztabu KO Mazowsze Północ, kryptonim „Orzeł”. Miał wówczas ps. „Klon” i stopień st. sierż. 1945–1948 działał na terenie powiatów Ciechanów, Kolno, Maków Mazowiecki, Ostrołęka, Przasnysz i Szczytno. Ujęty 25 VI 1948, gdy czterdzieści plutonów KBW osaczyło bunkier komendy NZW w lesie pod Kadzidłem. WSR w Warszawie 29 IV 1949 na sesji wyjazdowej w Ostrołęce, w trakcie rozprawy pokazowej, skazał go razem z Czesławem Kanią, Józefem Kozłowskim i Piotrem Macukiem na karę śmierci. NSW 19 VII 1949 wyrok ten utrzymał w mocy. Bierut nie skorzystał z prawa łaski. Stracony 12 VIII 1949.
Szczepan ŚCIBIOR (1903–1952)
Ur. 13 XII 1903 w Uniejowie, syn Michała i Joanny z Kokrzyckich. W Uniejowie ukończył szkołę powszechną i gimnazjum. 1924–1939 w WP. W 1924 wstąpił do Szkoły Podchorążych Piechoty w Warszawie, a po jej ukończeniu jako kpr. pchor. praktykował w 61. pp w Bydgoszczy na stanowisku dowódcy drużyny. W 1925 studiował w Oficerskiej Szkole Lotniczej w Grudziądzu, kończąc ją w 1927 w stopniu st. sierż. pchor. obserwatora. Następnie w 3. pl w Poznaniu, awansowany do stopnia ppor. Z pułkiem był związany do 1937, tu awansowany do stopnia por. i kpt. W 1937 rozpoczął studia w Wyższej Szkole Lotniczej przy Wyższej Szkole Wojennej w Warszawie. Skierowany do Grupy Szkół Lotniczych jako II oficer sztabu. W kampanii wrześniowej 1939 ewakuował się na Wschód, rozbrojony przez Rumunów. Z obozu internowanych w Tulcea jako jeden z pierwszych wyjechał do Francji. Tam w dywizjonie szkolnym lotnictwa myśliwskiego jako pilot instruktor. Następnie w Wielkiej Brytanii jako dowódca 1. eskadry w 305. Dywizjonie Bombowym Ziemi Wielkopolskiej im. Marszałka Józefa Piłsudskiego. Od 1941 dowodził dywizjonem, ale bardzo krótko; 6 VIII 1941 zestrzelony nad Belgią, zdołał się uratować, dotrzeć do Brukseli, gdzie zajęła się nim miejscowa ludność; niedługo potem aresztowany przez gestapo i osadzony w obozie jenieckim. 2 V 1945 wyzwolony przez wojska brytyjskie. Dotarł do Wielkiej Brytanii, skąd powrócił do kraju w marcu 1946. Został dowódcą 7. pl bombowego w Łęczycy, a od sierpnia 1947 komendantem Oficerskiej Szkoły Lotniczej w Dęblinie. Aresztowany 9 VIII 1951 w Dęblinie, maltretowany w ośmiomiesięcznym śledztwie i pod bezzasadnymi zarzutami 13 V 1952 skazany na karę śmierci. Bierut nie skorzystał z prawa łaski. Stracony 7 VIII 1952. NSW 26 IV 1956 stwierdził jego niewinność i uchylił wyrok z 1952. Odznaczony m.in.: Orderem Virtuti Militari V kl., Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski, trzykrotnie Krzyżem Walecznych, Krzyżem Grunwaldu III kl. Grób symboliczny na Cmentarzu Wojskowym w Warszawie: kw. 28 B, II-1-28.
Leszek ŚLIWIŃSKI (1931–1953)
Ur. 1 II 1931 we Lwowie, syn Stanisława i Franciszki z Małochlebów, zamieszkały w Zabrzu. Do 1944 mieszkał we Lwowie, potem w Stróżach koło Sącza, a następnie w Katowicach. Tu ukończył gimnazjum i liceum, złożył maturę. Pracował jako instruktor sportowy w gimnazjum w Świętochłowicach, a potem zatrudnił się w spółdzielni pracy wytwarzającej materiały techno-chemiczne. Latem 1951 wstąpił do organizacji niepodległościowej Krajowy Ośrodek-Kraj założonej w 1949 przez Andrzeja Sobotę (Zenona Tomaszewskiego) „Jana”. Był członkiem grupy katowickiej kryptonim „Kalina”, używał wówczas ps. „Rawicz”. Brał udział w głośnej akcji tej organizacji, wykonaniu wyroku na Stefanie Martyce, znienawidzonym przez społeczeństwo komentatorze politycznym audycji radiowej „Fala 49”. Sądzony przed WSR w Warszawie. 22 IX 1952 skazano go na karę śmierci razem z Ryszardem Cieślakiem, Tadeuszem Kowalczukiem, Bogusławem Pietrkiewiczem. NSW 31 I 1953 wyrok ten utrzymał w mocy. Rada Państwa nie skorzystała z prawa łaski. Stracony 13 V 1953.
Władysław ŚLIWIŃSKI (1921–1951)
Ur. 3 IV 1921 w Wilnie, syn Antoniego i Katarzyny, z zawodu pilot, zamieszkały w Warszawie. Aresztowany 13 VII 1948 i oskarżony o to, że pod ps. „Pawłowski” 1947–1948 zorganizował ok. dwudziestoosobową siatkę szpiegowską, zbierał informacje dotyczące „handlu zagranicznego w ZSRR, lotnictwa cywilnego, zagadnień wojskowych i osób zatrudnionych w aparacie państwowym”. Podczas likwidacji siatki zdołał zbiec z kraju, aresztowany 2 lata później. WSR w Warszawie 29 VII 1950 skazał go na karę śmierci. Stracony 15 II 1951.
Informator o osobach skazanych…, wg indeksu.
Ludwik ŚWIDER (1893–1952)
Ur. 2 VIII 1893 w Krakowie, syn Jana i Marii z Broszkiewiczów. W okresie międzywojennym zawodowy oficer. Po II wojnie światowej przebywał w Niemczech, w 1951 zatrzymany w Berlinie przez Rosjan, w rok później przekazany władzom PRL. Wyrokiem WSR w Warszawie 23 VI 1952 skazany na karę śmierci. Rada Państwa nie skorzystała z prawa łaski. Stracony 19 XII 1952.
Jerzy ŚWISTOW (1928–1950)
Ur. 21 VI 1928 w Otwocku, syn Aleksandra i Genowefy z Sierpińskich. 1 VIII 1944 wcielony do LWP, ale już 16 tego miesiąca opuścił jednostkę. Ponownie w wojsku. 15 V 1950 opuścił koszary w Oświęcimiu, wstępując do oddziału leśnego. Wkrótce ujęty i przez WSR w Warszawie na sesji wyjazdowej w Otwocku 26 X 1950 skazany na karę śmierci. Stracony 15 XI 1950.
Aleksander TOMASZEWSKI (1904–1949)
Ur. 12 XII 1904 w Wilnie, syn Albina i Marii z Romanowskich, zamieszkały we Wrocławiu. 1926–1939 w WP jako oficer zawodowy w 5. pp w Wilnie w stopniu por. W okresie okupacji niemieckiej, a także po wejściu Sowietów do Wilna był dowódcą kompanii w AK, nosił wówczas ps. „Ali”. W listopadzie 1945 repatriował się do Polski. Po nawiązaniu kontaktu z Antonim Olechnowiczem „Pohoreckim” zdecydował się pozostać w konspiracji. Działał w powołanym przez Olechnowicza w grudniu 1947 OMWOAK, kontaktował się z członkami b. Wileńskiego Okręgu AK, przechowywał archiwum organizacyjne. Nosił wówczas ps. „Bończa”. Aresztowany, torturowany w śledztwie, oskarżony o działalność szpiegowską. Współwięzień z celi ks. Józef Zator-Przytocki tak pisał o nim: „Zapytany podczas śledztwa na X pawilonie, dlaczego wrogo ustosunkował się do nowego ustroju, odpowiedział, że walczył będzie z każdym, kto współdziała z okupacją bolszewicko-rosyjską. On zawsze walczył będzie o pełną suwerenność i niepodległość Polski”. 20 I 1949 WSR w Warszawie skazał go na karę śmierci. Bierut nie skorzystał z prawa łaski. Stracony 13 VI 1949. Odznaczony medalem za dziesięcioletnią służbę w WP.
Stefan TOMASZEWSKI (1897–1952)
Ur. 2 IX 1897 w Żyrardowie, gdzie spędził dzieciństwo i okres szkolny, syn Jana i Antoniny z Kuberów. Następnie przeniósł się do Warszawy. Dostał pracę w Gazowni Miejskiej przy ul. Dworskiej 25 (obecnie Kasprzaka) na Woli, gdzie pracował nieprzerwanie do 1949 na stanowisku naczelnika wydziału handlowego. Podczas okupacji niemieckiej należał do NSZ. Do wybuchu powstania warszawskiego działał w stolicy, a po powstaniu w Częstochowie. W styczniu 1945 stracił syna zamordowanego przez Niemców. W lutym 1945 powrócił do Warszawy. 31 V 1949 został aresztowany i osadzony w więzieniu mokotowskim. Oskarżony o działania przeciw lewicy w okresie okupacji, wyrokiem SW dla m.st. Warszawy 12 VII 1951 razem z Franciszkiem Krawczykowskim skazany na karę śmierci. Stracony 1 VII 1952.
Edmund TUDRUJ (1923–1949)
Ur. 22 X 1923 w Stasinie koło Lublina, w rodzinie chłopskiej, syn Pawła i Teofili z Kozaków. W czasie okupacji niemieckiej zdał maturę na tajnych kompletach i w 1941 wstąpił do organizacji konspiracyjnej. Ukończył tajną podchorążówkę i walczył w oddziale Stanisława Łukasika „Rysia”. Brał udział we wszystkich akcjach oddziału przeciwko Niemcom. Po wejściu Sowietów oddział został rozwiązany. T. podjął pracę na kolei, ale w październiku 1944 został aresztowany przez NKWD i wywieziony do obozu w Borowiczach za Moskwą. Przebywał tam do marca 1946. Od maja tego roku ponownie w oddziale „Rysia”, nosił ps. „Mundek”, awansowany do stopnia ppor., pełnił funkcję oficera prowiantowego. Jesienią 1946 na rozkaz dowódcy zgrupowania Hieronima Dekutowskiego „Zapory”, któremu podlegał oddział „Rysia”, objął dowództwo piętnastoosobowego oddziału Kazimierza Woźniaka „Szatana”, działającego w pow. Lubartów. W styczniu 1947 „Zapora” wezwał go do wspólnego wyjazdu na Zamojszczyznę. Nie ujawnił się w lutowej amnestii 1947. W maju tego roku był zastępcą dowódcy oddziału Juliana Rejmaka „Julka”. Poszukiwany przez UB, opuścił Zamojszczyznę, często zmieniając miejsce pobytu. Krótko zatrzymywał się w Zakopanem, Wrocławiu, Wałbrzychu, Szczecinie i Poznaniu. W 1947 Dekutowski zaproponował mu wspólny wyjazd na Zachód. Aresztowany w Nysie 16 IX 1947. WSR w Warszawie 15 XI 1948 skazał go na karę śmierci. Stracony 7 III 1949 wraz z towarzyszami walki: Hieronimem Dekutowskim, Romanem Grońskim, Stanisławem Łukasikiem, Jerzym Miatkowskim, Tadeuszem Pelakiem, Arkadiuszem Wasilewskim.
Kazimierz TUSZYŃSKI (1924–1950)
Ur. 29 XII 1924 w Falencinie, pow. Grodzisk Mazowiecki, syn Jana i Kazimiery z Wigorów. W okresie okupacji hitlerowskiej żołnierz AK, po wojnie uczył się w Szkole Wawelberga w Warszawie. Aresztowany w 1947 i przez WSR w Warszawie na rozprawie 8 II 1950 oskarżony o „pracę propagandową na rzecz PSL” od 1946 do stycznia 1947. Sądzony razem z Jerzym Wojdalskim. Skazany na karę śmierci. Stracony 17 V 1950.
Władysław ULANOWSKI (1921–1946)
Ur. w 1921, syn Mateusza, z zawodu fotograf. W okresie okupacji niemieckiej w AK, był łącznikiem między strukturami AK a NSZ i SN. Po zakończeniu wojny nadal w konspiracji, był dowódcą oddziału PAS, nosił ps. „Warta”. Aresztowany w 1945 i sądzony w tzw. procesie 23 (Okręgu Lubelskiego NSZ i NZW), oskarżony o udział w spacyfikowaniu 6 VI 1945 wsi Wierzchowiny, choć nigdy tam nie był. Wraz z sześcioma innymi oskarżonymi: Romanem Jaroszyńskim, Stanisławem Kaczmarczykiem, Kazimierzem Tadeuszem Łuszczyńskim, Zygmuntem Roguskim, Zygmuntem Wolaninem i Władysławem Żwirkiem 19 III 1946 przez WSO w Warszawie skazany na karę śmierci. Stracony 24 V 1946.
Wacław WALICKI (1903–1949)
Ur. 11 X 1903 w Mińsku Mazowieckim, syn Adolfa i Anieli z Matusewi-czów, z wykształcenia nauczyciel. W okresie okupacji niemieckiej w ZWZ, a następnie w AK, był oficerem wywiadu Dzielnicy „D” konspiracyjnego Garnizonu m. Wilna. Od 1944 mianowany oficerem informacyjnym sztabu Inspektoratu „A”, następnie zgrupowania partyzanckiego Antoniego Olechnowicza „Pohoreckiego”. Na czele delegacji oficerów sztabowych tego zgrupowania 7 VII 1944 udał się na rozmowy z oficerami wkraczającej do Wilna Armii Czerwonej. Rozbrojony, aresztowany, do maja 1945 przetrzymywany był w więzieniu Łukiszki w Wilnie. Po ewakuacji do Polski, w październiku 1945 został adiutantem, a w sierpniu 1946 zastępcą komendanta odtwarzanego Wileńskiego Okręgu AK ppłk. Antoniego Olechnowicza. Z żołnierzy wileńskiej AK zamieszkałych na terenie Ziem Odzyskanych, a także Łodzi, Poznania i Katowic zorganizował własną siatkę konspiracyjną. Z ramienia OMWOAK kierował także konspiracyjną grupą młodzieży wileńskiej, używał ps. „111”, „Druh Michał”, „Tessaro” (w dokumentacji więziennej błędnie: „Teresa”, „Tereso”). W styczniu 1948 osiedlił się w Szczawnie Zdroju koło Wałbrzycha, schorowany, zrezygnował z aktywności w konspiracji. Aresztowany 1 VII 1948, przeszedł okrutne śledztwo. WSR w Warszawie 8 IX 1949 skazał go na karę śmierci. NSW wyrok ten utrzymał w mocy. Bierut nie skorzystał z prawa łaski. Stracony 22 XII 1949.
Arkadiusz WASILEWSKI (1925–1949)
Ur. 4 I 1925 w Sterdyni, pow. Sokołów Podlaski, syn Stanisława i Heleny z Paszkiewiczów. W okresie okupacji niemieckiej wywieziony na roboty przymusowe do Niemiec, uciekł i w 1943 wstąpił do oddziału AK „Czarnego”. Nosił ps. „Biały”. W tym czasie w domu rodziny w Sokołowie Podlaskim przechowywał Żydówkę z Janowa Lubelskiego, ratując ją od śmierci. W 1944 był żołnierzem oddziału „Małego” na Lubelszczyźnie. W sierpniu tego roku zgłosił się ochotniczo do służby wojskowej. Został skierowany do szkoły podoficerskiej KBW w Świdniku, a następnie w Jastkowie i Andrzejewie koło Łodzi. Stąd skierowany do Centrum Wyszkolenia KBW, awansowany do stopnia plut. Opuścił jednak nielegalnie wojsko, powrócił na Lubelszczyznę, tu zetknął się z oddziałem Hieronima Dekutowskiego „Zapory”. Ujawnił się w czasie pierwszej amnestii i zamieszkał w Urzędowie na Lubelszczyźnie. Tu aresztowany w grudniu 1945 i oskarżony o współpracę z „leśnymi”. Przeszedł nieludzkie śledztwo na lubelskim Zamku, ale w październiku 1946 został zwolniony z braku dowodów winy. Zmaltretowanemu fizycznie „Zapora” przekazał pieniądze na leczenie. Po podreperowaniu zdrowia, już w styczniu 1947 w oddziale Romana Suchala „Juranda”. Wraz z „Zaporą” podjął próbę wyjazdu na Zachód, jak się okazało, fingowaną przez UB. Zatrzymany w Nysie 15 IX 1947. WSR w Warszawie 15 XI 1948 skazał go na karę śmierci. Stracony 7 III 1949 razem z: Hieronimem Dekutowskim, Romanem Grońskim, Stanisławem Łukasikiem, Jerzym Miatkowskim, Tadeuszem Pelakiem.
Bolesław WASIUTYŃSKI (1898–1951)
Ur. 22 IV 1898 w Sofijówce pod Odessą (Rosja), syn Aleksandra i Nadziei z Żerebków, zamieszkały w Przygłowie, pow. Piotrków Trybunalski. 1916–1917 w armii rosyjskiej, gdzie dosłużył się stopnia ppor. Nie są znane jego późniejsze losy. Aresztowany 24 V 1949 i oskarżony o działalność szpiegowską na rzecz 2. Korpusu gen. Władysława Andersa. WSR w Warszawie 26 II 1951 skazał go na karę śmierci. Bierut nie skorzystał z prawa łaski. Stracony 31 VIII 1951.
Roman WERNIO (1924–1949)
Ur. 30 III 1924 w Wilanowie pod Warszawą, syn Jana i Marii z Gromułów, zamieszkały we Włochach pod Warszawą. W czasie okupacji niemieckiej w AK. Po zakończeniu wojny pracował krótko w PUBP w Piasecznie, ale został wydalony ze służby, gdy ujawniono jego przynależność do AK. W 1948 aresztowany, oskarżony o „bandytyzm polityczny” i 14 I 1949 skazany przez WSR w Warszawie na karę śmierci. Stracony 26 I 1949.
Ryszard WIDELSKI (1913–1949)
Ur. 19 VIII 1913 w Warszawie, syn Henryka i Józefy z Wiśniewskich, z zawodu księgowy. W okresie okupacji niemieckiej dowódca plutonu w oddziale AK, nosił ps. „Żbik”. Ujawnił się w 1945, ale nadal działał w konspiracji, od grudnia 1945 związany ze strukturami WiN. W czerwcu 1946 mianowany kierownikiem komórki wywiadowczej o kryptonimie „Syrena-Wisła” KG WiN w Warszawie. Nosił ps. „Irydion”, „Wiara”, „Wiesia”, „Władysław”, „Żbik”. W 1947 był jednym z wtajemniczonych w organizację tzw. Akcji R związanej z wydaniem przez władze bezpieczeństwa wyroku śmierci na komendanta głównego WiN Franciszka Niepokólczyckiego „Halnego”. W odwecie zamierzano dokonać zamachu na członków rządu – Mariana Spychalskiego lub ministra bezpieczeństwa publicznego Stanisława Radkiewicza. W końcu sierpnia 1947 w trakcie dożynek w Łomnej koło Warszawy, gdzie MBP posiadało majątek, postanowiono przeprowadzić zamach na Stanisława Radkiewicza. Plan nie powiódł się, gdyż Radkiewicz na dożynki nie przyjechał. W. aresztowany 10 II 1948 w Warszawie, 27 października tego roku przez miejscowy WSR skazany na karę śmierci. Od wyroku odwoływał się obrońca. NSW w Warszawie na rozprawie 14 I 1949 wyrok utrzymał w mocy, uzasadniając postanowienie m.in. stwierdzeniami: „zdecydowany wróg ustroju ludowego, z nadzwyczajną energią, rzutkością, zmysłem organizacyjnym i talentem pełnił tę szkodliwą misję”. Stracony 28 I 1949.
Jerzy WIERZBICKI (1925–1951)
Ur. 8 XI 1925 w Radzanowie, pow. Mława, syn Stanisława i Marii z Oleksiaków. 1943–1944 był żołnierzem AK w obwodzie sierpeckim, w 1944 wcielony do oddziału Kedywu pod dowództwem Stefana Bronarskiego „Liścia”. Walczył w powstaniu warszawskim, za co odznaczono go Krzyżem Walecznych. Po wojnie, krótko, na polecenie Bronarskiego funkcjonariusz PUBP w Sierpcu, skąd był zmuszony zdezerterować do oddziału ROAK, a następnie NOW i NZW działającego na terenie powiatów Płock i Płońsk. Nosił ps. „Henryk”, „Dodek”. Aresztowany 2 X 1948, przez WSR w Warszawie 3 VII 1950 skazany na karę śmierci razem ze Stefanem Bronarskim, Janem Przybyłowskim i Wiktorem Wacławem Stryjewskim. Stracony 18 I 1951.
Zygmunt WILCZYŃSKI (1910–1950)
Ur. 30 III 1910 w Przemyślu, syn Andrzeja i Marii z Schechtlingów. Szkołę powszechną, a potem Państwową Szkołę Techniczną ukończył we Lwowie. Uczył się też w seminarium nauczycielskim w Nieszawie. W 1931 został powołany do wojska. Po zakończeniu służby pozostał jako żołnierz zawodowy w 6. batalionie pancernym we Lwowie, następnie został przydzielony do szkoły podchorążych. Z powodów politycznych wydalony ze służby. Przed wybuchem wojny pracował w lubelskiej wytwórni samolotów. We wrześniu 1939 w 6. batalionie pancernym bronił Lwowa i Gródka Jagiellońskiego. Rozbrojony w Czerniowcach, przeszedł obóz internowanych w Konstancy, uciekł, zgłaszając się do ambasady polskiej w Bukareszcie, z grupą żołnierzy polskich przez Jugosławię dotarł do Grecji. Z portu Pireus „Batorym” dostał się do Francji. Przydzielony do 1. baonu pancernego 1. Dywizji Grenadierów, wiosną 1940 walczył na froncie francuskim pod Belfortem, w pobliżu granicy szwajcarskiej. Ciężko ranny, wzięty do niewoli, przewieziony do Hamburga, a po wyzdrowieniu do stalagu VII A Marburg. Uciekł z dwoma innymi jeńcami, ujęty, znów próbował ucieczki, ponownie zatrzymany nad granicą jugosłowiańską. W 1943 trzecia próba powiodła się. Pieszo przeszedł Bawarię, Austrię, Czechosłowację, dotarł do Krakowa. Pracował w hucie szkła w Prokocimiu, a następnie jako kierowca w Fabryce Przemysłu Wojennego na Zabłociu w Krakowie. Od chwili przybycia do Krakowa – w konspiracji. Do obozu w Płaszowie dowoził więźniom żywność i lekarstwa, zorganizował kilka udanych ucieczek. Przeprowadzał akcje sabotażowe w fabryce, w której pracował, ale rozpoznany przez Niemców, zmuszony był uciec. Wyjechał do Dęblina, walczył w kompanii AK dowodzonej przez ppor. Zygmunta Sikorę „Przepiórkę”. Był oficerem szkoleniowym, a następnie dowódcą plutonu. Brał udział w wielu akcjach dywersyjnych i sabotażowych na terenie pow. Puławy, także w akcji odbijania więźniów. Latem 1944, po wkroczeniu do Krakowa Armii Czerwonej, oddział AK, w którym walczył, otrzymał rozkaz ubezpieczania 15. pp AK maszerującego na pomoc walczącej Warszawie. Pod Otwockiem oddział został rozbrojony przez Sowietów, a oficerowie wywiezieni w głąb Rosji. I tym razem W. zdołał uciec w okolicach Kowla na Wołyniu. Wrócił w Lubelskie, gdzie NKWD przeprowadzało właśnie masowe aresztowania akowców. Zimą 1945 tropiony, ukrywał się we wsiach, nocując w stodołach i oborach, często zmieniając miejsce pobytu. Wiosną 1945 z byłymi akowcami znajdującymi się w podobnej sytuacji zorganizował oddział podporządkowany zgrupowaniu Mariana Bernaciaka „Orlika”. „Żuk”, bo taki pseudonim przybrał, był początkowo oficerem szkoleniowym, dowódcą oddziału, następnie komendantem podobwodu „C” (południowa część pow. Puławy). W czerwcu 1945 brał udział w głośnej akcji „Orlika”, rozbicia aresztu PUBP w Puławach, a 1 III 1946 w odbiciu z posterunku MO w Opolu Lubelskim żołnierzy WiN. 1 XI 1945 na cmentarzu parafialnym w Karczewicach, pow. Puławy, gdzie pogrzebani byli polegli w walce z UB i NKWD żołnierze WiN, „Żuk” zorganizował głośny w powiecie apel poległych. Na cmentarzu stawiło się 120 uzbrojonych żołnierzy WiN. Uroczystość zainaugurowała orkiestra strażacka marszem żałobnym, odczytano listę poległych w starciach z wojskiem, NKWD i UB, miejscowy proboszcz ks. Jan Kowalski poświęcił groby, przemawiał „Żuk”, a na zakończenie orkiestra zagrała marsz żałobny. W. osobiście prowadził, a po ujawnieniu oddziału w 1947 polecił kontynuować jednemu z podkomendnych „Kronikę” działań oddziału. Po śmierci „Orlika” pod Piotrówkiem w czerwcu 1946 teren działania zgrupowania WiN podzielono na trzy obwody. W. został komendantem obwodu „B” (Puławy). Pełnił tę funkcję do amnestii 1947. Zgodnie z dyrektywą Inspektoratu Puławy ujawnił się z dwustoma członkami WiN, zdając 6 tys. jednostek broni. Zamieszkał w Nałęczowie, prowadził własną firmę samochodową. Zajął się ekshumacją poległych w walce z Niemcami i grzebanych na polu walki, starał się o pracę dla swych podkomendnych, pomagał im finansowo, na krótko – w porozumieniu z puławskim PUBP, zajął się sprawą bezpieczeństwa na terenie działania b. obwodu WiN (milicja nie była w stanie zlikwidować częstych wówczas bandyckich rozbojów i kradzieży), w lipcu 1948 zamierzał interweniować w Warszawie w sprawie zwolnienia aresztowanego przez MBP legendarnego Hieronima Dekutowskiego „Zapory”. Rozważał także wykupienie lub zorganizowanie ucieczki „Zapory” z więzienia mokotowskiego w Warszawie. Ciągle jednak, podobnie jak jego podkomendni, zagrożony aresztowaniem. W tej sytuacji w listopadzie 1947 postanowił wraz z nimi uciec za granicę. W celu zdobycia funduszy jesienią 1947 zorganizował akcję ściągania kontrybucji z młynów zbożowych, a w lutym i marcu 1948 akcje dochodowe w Rykach i Warszawie. Planowano również wysadzić w powietrze pociąg pospieszny relacji Moskwa–Berlin. Przygotowania do wyjazdu za granicę jesienią 1948 były już daleko posunięte, grupa miała czeskie dokumenty i szofera, który zobowiązał się przewieźć ich przez terytorium Czechosłowacji. Być może poczynania te, podobnie jak w wypadku grupy „Zapory”, były prowokowane przez MBP. Plany przerwał UB, 23 IX 1948 W. został aresztowany. Po blisko 21 miesiącach śledztwa, 25 VI 1950 stanął przed sądem. WSR w Warszawie oskarżał go m.in. o dokonanie 120 „napadów rabunkowych”, 11 napadów na posterunki MO, napad na PUBP w Puławach, zrabowanie 5 t słoniny. Został skazany na karę śmierci. NSW 22 IX 1950 oceniając, że to „zdecydowany wróg Polski Ludowej, a zacięty i zdyscyplinowany WiN-owiec”, wyrok ten utrzymał w mocy. Bierut nie skorzystał z prawa łaski. Stracony 26 X 1950. 11 XI 1994 przed budynkiem b. PUBP w Puławach przy al. Zwycięzców odsłonięto pomnik pamięci żołnierzy AK, WiN i innych organizacji niepodległościowych, torturowanych i pomordowanych w tym gmachu 1944–1956. Odznaczony Orderem Virtuti Militari V kl. i dwukrotnie Krzyżem Walecznych.
Andrzej WLEKLIŃSKI (1922–1948)
Ur. 17 XII 1922 w Poznaniu, syn Mieczysława i Marii z Semmlerów, z zawodu ślusarz. W Poznaniu w 1935 ukończył szkołę podstawową, a w 1939 Gimnazjum im. Ignacego Paderewskiego. W okresie okupacji niemieckiej pracował jako robotnik, konduktor tramwajowy, chłopiec na posyłki, wreszcie kreślarz budowlany. W kwietniu 1940 Niemcy aresztowali jego ojca i zesłali do obozu koncentracyjnego Gusen, gdzie zmarł w sierpniu tego roku. Po zakończeniu wojny W. pracował w okręgowych warsztatach szybowcowych jako ślusarz, a jednocześnie uczył się w szkole inżynierskiej. Aresztowany 30 XI 1947 i oskarżony o gromadzenie od maja tego roku wiadomości stanowiących tajemnicę wojskową i przekazywanie ich „agentowi wywiadu angielskiego”. Istotnie, przekazał Stefanowi Górskiemu sześć książek: (m.in. Regulamin walki piechoty (tymczasowy) wydany przez Naczelne Dowództwo Wojska Polskiego, cz. I, II, Warszawa 1946; Wyszkolenie bojowe pojedynczego strzelca. Wzory ćwiczeń, Warszawa 1946; Instrukcja strzelecka rusznic Simonowa i Diegtiariowa, Warszawa 1946), ale wszystkie je zakupił w księgarni Gebethnera i Wolffa w Poznaniu, a plan lotniska pod Poznaniem również nie stanowił tajemnicy, gdyż – jak wspomniał jego adwokat na procesie – w Poznaniu „wszyscy o tym lotnisku wiedzą”. Mimo to WSR w Warszawie 4 VIII 1948 skazał go na karę śmierci. Bierut nie skorzystał z prawa łaski. Stracony 25 IX 1948 razem z Władysławem Borowcem i Zdzisławem Ejchlerem.
Jerzy WOJDALSKI (1927–1950)
Ur. 24 II 1927 w Grodzisku Mazowieckim, syn Władysława i Władysławy z Zagrajków, żołnierz AK. Aresztowany na początku 1947 i przez WSR w Warszawie na rozprawie 8 II 1950 oskarżony o „pracę propagandową na rzecz PSL w okresie: 1946–styczeń 1947”. Skazany na karę śmierci i stracony 17 V 1950 razem z Kazimierzem Tuszyńskim.
Zygmunt Józef WOLANIN (1914–1946)
Ur. 30 XI 1914 w m. Turze Rogi, gm. Gołąbki, pow. Łuków, syn Stanisława i Eleonory z Goławskich, student Wydziału Prawa Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego, zamieszkały w Krasnymstawie. Przed wojną członek SN, po 1944 szef Akcji Specjalnej i PAS Okręgu Lubelskiego NSZ i NZW oraz II Obszaru NZW, komendant II Rejonu NSZ w Łukowie, ps. „Zenon”. Aresztowany w lipcu 1945 i sądzony w tzw. procesie 23 (Okręgu Lubelskiego NSZ i NZW). Proces, choć dotyczył terenu Lubelszczyzny, toczył się w Warszawie, w gmachu Towarzystwa Higienicznego przy ul. Karowej, i był pierwszym wielkim procesem pokazowym w Polsce po 1944. 23 oskarżonych posądzono o spacyfikowanie 6 VI 1945 zamieszkanej przez Ukraińców wsi Wierzchowiny na pograniczu powiatów Krasnystaw i Chełm. Faktycznie oskarżeni (oprócz jednego) nie byli w Wierzchowinach. 19 III 1946 WSO w Warszawie skazał na śmierć siedmiu spośród 23 oskarżonych (poza W. także: Romana Jaroszyńskiego, Stanisława Kaczmarczyka, Kazimierza Tadeusza Łuszczyńskiego, Zygmunta Roguskiego, Władysława Ulanowskiego i Władysława Żwirka). Po zakończeniu procesu warszawska ulica komentowała wyroki makabrycznym powiedzeniem: „Zginął za Wierzchowiny niepopełnione”. W. oskarżony o wydanie rozkazu pacyfikacji Wierzchowin został stracony 24 V 1946. Według późniejszych ustaleń ciała straconych siedmiu członków lubelskiego PAS NSZ pochowano w pobliżu glinianek, w rejonie obecnej ul. Grójeckiej w Warszawie, w okolicach współczesnego pomnika Obrońców Warszawy we wrześniu 1939.
Józef WOŁYNIEC (1917–1949)
Ur. 26 VI 1917 we Lwowie, syn Wojciecha i Marii z Gorczakowskich. Szkołę powszechną i gimnazjum ukończył we Lwowie (1930). Po śmierci ojca, zmuszony podjąć pracę zarobkową, pracował w warsztacie ślusarsko-mechanicznym. Następnie wyjechał do Gdyni i do lipca 1939 pracował na statkach handlowych. We wrześniu 1939 w baonie morskim brał udział w obronie Helu. Dalsze jego losy to pasmo aresztowań, zwolnień i ucieczek. Na Helu dostał się do niewoli niemieckiej, został osadzony w oflagu XI A (Stargard), a następnie XII B (w okolicach Magdeburga). W lutym 1940 zbiegł z obozu, zamierzając przedostać się do Lwowa, ale na granicy niemiecko-rosyjskiej został zatrzymany przez Sowietów i skazany na 3 lata łagru. Pracował przy budowie linii kolejowej na Syberii. Zwolniony w 1942 na podstawie amnestii, zamierzał wstąpić do armii gen. Władysława Andersa, ale ostatecznie podjął pracę w rybackiej firmie „Morłow” łowiącej ryby na Morzu Kaspijskim. W 1943 pracował jako robotnik w instytucji ewakuującej traktory i sprzęt kołchozowy z pasa przyfrontowego w głąb ZSRR. Wzięty do niewoli przez Niemców, pracował w szpitalu polowym nr 335. Szpital zajęli Sowieci, a W. kolejny raz dostał się do niewoli, tym razem radzieckiej. Został jednak zwolniony i w listopadzie 1945 jako repatriant wrócił do Polski. Osiadł w Gdyni, pracował jako robotnik portowy, a od listopada 1946 w firmie „Dalmor” łowiącej ryby na Morzu Północnym, jako marynarz na statku rybackim. W maju 1948 na trawlerze „Uran” zgodził się przewieźć z Anglii do Polski dwie walizki z – jak twierdził – nieznaną mu zawartością. 22 VI 1948 gdyński Urząd Celny w rutynowej kontroli odnalazł je. W jednej z nich znajdowała się kompletna maszyna drukarska, w drugiej prasa polska wydawana na emigracji i poczta do organizacji „Veritas” (KG WiN). Wiele wskazuje na to, że sprawa ta była prowokacją MBP. W końcu czerwca 1948 działał już bowiem sterowany przez MBP tzw. V ZG WiN utworzony w pierwszym kwartale 1948 w wyniku prowokacyjnej akcji „Cezary”. Postawiony przed sądem, W. został oskarżony o współdziałanie z Niemcami w czasie II wojny światowej oraz o to, że od maja do czerwca 1948 był łącznikiem WiN między jego ośrodkami zagranicznymi (kryptonim „Antyle”) a ośrodkami w kraju (kryptonim „Veritas”). WSR w Warszawie 16 V 1949 skazał go na karę śmierci. NSW 20 VI 1949 wyrok ten utrzymał w mocy. Bierut nie skorzystał z prawa łaski. Stracony 1 VII 1949.
Zygmunt WOSZCZYŃSKI (1926–1953)
Ur. 6 IX 1926 we wsi Chmielowa, pow. Zaleszczyn, syn Michała i Anny z Borowskich. W 1949 zbiegł do Niemiec Zachodnich, po powrocie do kraju aresztowany, oskarżony o szpiegostwo i wyrokiem WSR w Warszawie 14 I 1953 skazany na karę śmierci. Stracony 23 V 1953.
Wacław WRZESIŃSKI (1924–1950)
Ur. 16 X 1924 w Sarnach, syn Piotra i Józefy z Mazurów. Przed aresztowaniem mieszkał w Pionkach k. Radomia. Od stycznia 1944 w LWP, dosłużył się stopnia por., w 1946 był oficerem informacji w 40. pal. W marcu tego roku zdezerterował z wojska i we wsi Bieliny, pow. Kozienice, związał się z oddziałem WiN „Zagończyka”, przyjął ps. „Piorun”. 6 IX 1946 ujawnił się, ale już w kwietniu 1947 został aresztowany. 29 IV 1947 zbiegł jednak z transportu kolejowego w okolicach Skarżyska-Kamiennej, w czerwcu na krótko (ledwie 5 dni) związał się z oddziałem „Wichury”. Ponownie aresztowany 12 VII 1947. WSO w Warszawie 28 VIII 1948 skazał go na karę śmierci. Bierut nie skorzystał z prawa łaski. Stracony 1 X 1950. Odznaczony Krzyżem Walecznych, srebrnym medalem „Zasłużony na Polu Chwały”, srebrnym Krzyżem Zasługi.
Aleksander WZOREK (1929–1951)
Ur. 23 II 1929. W okresie okupacji niemieckiej żołnierz AK w oddziale „Żbika”. W 1945 powołany do wojska, zdezerterował. Za ten czyn skazany na karę śmierci i stracony 19 XI 1951.
Jerzy ZAKULSKI (1911–1947)
Ur. 28 VI 1911 w Wadowicach, syn Ludwika i Heleny z Madejskich, zamieszkały w Krakowie. Wykształcenie wyższe, adwokat i obrońca wojskowy, ppor. rez., uczestnik kampanii wrześniowej 1939. W okresie okupacji niemieckiej szef SCN na terenie Krakowa. Od lutego 1945 do 16 X 1946, czyli dnia aresztowania, komisarz środowiska krakowskiego OP, posiadał najwyższy stopień wtajemniczenia „Z”. Rozwinął działania organizacyjne, współpracował z komendantami okręgów NSZ i WiN, nosił ps. „Czarny Mecenas”, „Borejsza” i „Rudolf”. Aresztowany, oskarżony o udział w związku „mającym na celu zagarnięcie władzy i obalenie przemocą ustroju”, przez WSR w Warszawie 16 VI 1947 skazany na karę śmierci. NSW 23 VII 1947 wyrok utrzymał w mocy. Bierut nie skorzystał z prawa łaski. Stracony 31 VII 1947 razem z Władysławem Dybowskim i Konradem Dybowskim.
Eugeniusz ZALEWSKI (1911–1950)
Ur. 4 XI 1911 w Petersburgu (Rosja) w rodzinie emigrantów, syn Wincentego. W 1914 zginął ojciec, a matka z synem i córką Romualdą po wybuchu rewolucji wróciła do Polski. Z. zdał egzamin czeladnika wędliniarskiego, 1934–1936 odbył służbę wojskową w Grodnie, a następnie w Żandarmerii Wojskowej w Grudziądzu. Po zwolnieniu z wojska, do 1936 pracował w zakładzie wędliniarskim w Sokołach. W 1936 podjął naukę w Szkole Policyjnej w Mostach Wielkich, a po jej ukończeniu pracował w Szkole Policyjnej w Żyrardowie jako podoficer żywnościowy. W 1938 w komisariatach Policji Państwowej w Pruszkowie, a potem w Żyrardowie. 7 IX 1939 komisariat został ewakuowany do Łucka, a w październiku rozbrojony przez Armię Czerwoną. Z. uciekł z transportu i wrócił do Żyrardowa. Tu w konspiracji, trzykrotnie aresztowany przez Niemców. 29 VIII 1940 aresztowany w Warszawie, w al. Szucha dostał 5 minut na podjęcie decyzji o wstąpieniu do policji granatowej. Zgodnie z zaleceniem AK podjął pracę. Pełnił służbę w Brwinowie, Jaktorowie i Żyrardowie. Otrzymał zadanie informowania organizacji podziemnych o zamierzonych przez Niemców aresztowaniach. W czasie służby uratował ok. osiemdziesięciu osób przed aresztowaniem i wywiezieniem do obozów. Kilkanaście osób zawdzięcza mu życie. Wielokrotnie przewoził do Warszawy, w tym do getta, broń i informacje. 17 I 1944 aresztowany przez Niemców, więziony w Sochaczewie. Oskarżono go o to, że jest komendantem organizacji niepodległościowej Miecz i Pług oraz że przechowuje żołnierzy AL. Wykupiony przez AK, ponownie podjął pracę w policji granatowej. Skierowany do ochrony cukrowni w Guzowie. W styczniu 1945 wrócił w rodzinne strony matki, do Sokół koło Wysokiego Mazowieckiego. Prowadził tam Agenturę Skór Surowych. 11 III 1948 aresztowany i oskarżony o pełnienie służby w policji granatowej podczas okupacji niemieckiej. Prokuratura przez wiele miesięcy fabrykowała akt oskarżenia, a przedstawione zarzuty były tendencyjne i nieprawdziwe. Sąd odmówił przesłuchania 35 świadków obrony. Na podstawie fałszywych zeznań jednego ze świadków skazany na karę śmierci. SN wyrok ten utrzymał w mocy. Bierut nie skorzystał z prawa łaski. Stracony 13 I 1950.
Tadeusz ZAWADZIŃSKI (1918–1948)
Ur. 10 I 1918 w Warszawie, syn Ludwika i Zofii z Cybulskich, zamieszkały w Łodzi. Ukończył Gimnazjum XX Marianów na warszawskich Bielanach, maturę złożył w 1935, rozpoczął studia na Wydziale Elektrycznym Politechniki Warszawskiej. Naukę przerwał wybuch wojny. Od gimnazjum członek Młodzieży Wszechpolskiej. W okresie okupacji niemieckiej w Narodowo-Ludowej Organizacji Walki, następnie od 1942 w dowództwie NSZ jako oficer do zleceń specjalnych, ps. „Woynowski”. Od maja 1944 inspektor KG NSZ, współtwórca NZW. Od czerwca 1945 zastępca szefa II wydziału (wywiad) organizacji, a od jesieni tego roku do aresztowania 6 VI 1946 p.o. szef tego wydziału, ps. „Wojciech”, miał stopień kpt. Współtowarzysze walki podkreślali jego szybkość orientacji i podejmowania decyzji, odwagę i wierność przyjaźni. Sądzony w procesie KG NZW 3 XI 1947 przez WSR w Warszawie i skazany na karę śmierci razem z Janem Morawcem i Lechosławem Roszkowskim. NSW 10 XII 1947 wyrok ten utrzymał w mocy. Bierut nie skorzystał z prawa łaski. „Gdybym wiedział, jak to się skończy, też robiłbym to, co robiłem” – powiedział współwięźniom, wychodząc z celi śmierci. Stracony 15 I 1948. SWOW 15 IX 1992 unieważnił wyrok b. WSR w Warszawie.
Benno ZERBST (1913–1953)
Ur. 15 XI 1913 w Białymstoku w rodzinie pochodzenia niemieckiego, ale zawsze przyznawał się do narodowości polskiej i obywatelstwa polskiego. Ojciec, Rudolf, był majstrem tkackim. W 1914 rodzinę wywieziono w głąb Rosji, powróciła do Polski po zakończeniu I wojny światowej. Z. naukę rozpoczął w niemieckiej szkole powszechnej, po 2 latach rodzice przenieśli go do szkoły publicznej. Po jej ukończeniu wstąpił do Korpusu Kadetów nr 3 w Rawiczu, maturę złożył w 1934. Następnie uczył się w Szkole Podchorążych Artylerii w Toruniu, a po jej ukończeniu w 1936 w stopniu ppor. artylerii objął dowództwo plutonu w 4. pac w Łodzi. W pierwszych dniach września 1939 doznał ciężkiej kontuzji, ale już w połowie tego miesiąca objął dowództwo artylerii w zgrupowaniu płk. Leona Koca, walczył m.in. w zwycięskiej bitwie pod Janowem Lubelskim. Zatrzymany przez Sowietów w Zamościu, uwolniony, próbował przedostać się do Francji. Ujęty przez Niemców w czasie przekraczania granicy, w styczniu 1940 podjął ponownie próbę przedarcia się do wojsk polskich na Zachodzie, tym razem udaną. Przez Budapeszt dotarł do Francji. Objął stanowisko instruktora Szkoły Podchorążych Artylerii przy 4. DP. W połowie 1940 w Wielkiej Brytanii, służył w Kadrowej Brygadzie Strzelców 1. Korpusu Polskiego. W 1942 podjął naukę w Wyższej Szkole Wojennej, ukończył ją rok później. W 1943 przez Kapsztad, Indie dostał się do 2. Korpusu Polskiego gen. Władysława Andersa w Iraku. Tu pełnił funkcję oficera zwiadowczego w 2. grupie artylerii. W początkach 1944 dotarł do Włoch, walczył pod Monte Cassino i pod Ankoną. W sierpniu 1944 roku objął dowództwo dywizjonu w 9. pac, walczył pod Bolonią. W kwietniu 1945 objął stanowisko szefa sztabu artylerii 2. Dywizji Pancernej. We Włoszech ożenił się z Polką i za namową rodziny żony wrócił do Polski. 22 VII 1947 zamieszkał w Krakowie, a następnie w Łodzi. W październiku 1947 powołany do wojska, podjął służbę w Biurze Studiów Oddziału II Sztabu Generalnego WP. Pozytywnie oceniany przez przełożonych, a mimo to, jak pisano w opinii z 1950: „ze względu na służbę w II Korpusie i przeszłość do pracy w II Oddziale Sztabu Generalnego nie nadaje się”. 3 IV 1950 zwolniony z wojska, 1 XII 1952 aresztowany. Maltretowany fizycznie i psychicznie, przyznał się do niepopełnionych win i „spisku w wojsku”. NSW 27 IV 1953 skazał go na karę śmierci. Rada Państwa nie skorzystała z prawa łaski. Stracony 21 VIII 1953. Zrehabilitowany 28 IV 1956. Odznaczony dwukrotnie Krzyżem Walecznych, Krzyżem Monte Cassino, złotym Krzyżem Zasługi z Mieczami, medalami pamiątkowymi.
Czesław ZIEMBA (1924–1948)
Ur. 14 IX 1924 w Jarnutach, gm. Czernin, pow. Ostrołęka, syn Jana i Jadwigi z Kozaków, zamieszkały w Borowem, pow. Ostrołęka. Po 1945 żołnierz NZW w oddziale operującym na terenie pow. Ostrołęka. WSR w Warszawie 15 V 1948 skazał go na karę śmierci. Bierut nie skorzystał z prawa łaski. Stracony 15 VII 1948.
Stanisław ŻABICKI (1925–1951)
Ur. 28 XI 1925 w Rakoszynie, syn Jana i Lucyny z Łomaniuków, kierowca, zamieszkały w Wyszewie, gm. Manowo. WSR w Warszawie w 1951, oskarżając go o działalność szpiegowską pod ps. „Wasserleitung”, prowadzoną od 1948 do grudnia 1949, skazał go na karę śmierci. Stracony 31 VIII 1951.
Halina ŻUROWSKA (1905–1949)
Ur. 24 VI 1905 w majątku Olszanica, pow. Lesko, córka Wiktora i Władysławy z Gniewoszów, właścicieli liczącego ok. 1000 ha majątku ziemskiego. Szkołę powszechną ukończyła w 1914 we Lwowie, a naukę kontynuowała w Tarnowie, w szkole klasztornej kończąc gimnazjum, maturę złożyła we Lwowie. Ukończyła wyższe studia w Akademii Rolniczej w Dublanach, uzyskując dyplom inżyniera rolnika. Pracowała w Małopolskim Towarzystwie Rolniczym we Lwowie, stacjach doświadczalnych w Starym Brześciu (1929–1930) i Murzyłowie koło Dobromila. We wrześniu 1939 wróciła do Lwowa, a stąd pieszo, przez góry, przekraczając granicę węgierską, dotarła do Budapesztu. Towarzystwo Polsko-Węgierskie skierowało ją do bazy wojskowej. Wówczas mjr Jan Mazurkiewicz polecił jej przedostać się do Krakowa, gdzie organizowano ZWZ. W Krakowie w ZWZ, a następnie w NOW i AK na terenie Lwowa i Warszawy. Od grudnia 1939 do czerwca 1940 była kurierką grupy dywersyjnej „Zagłoba” płk. Jana Mazurkiewicza. Grupę zorganizowano w Budapeszcie dla zapewnienia łączności kraju z Naczelnym Wodzem i rządem RP we Francji. 1940–1942 jedną z najważniejszych dróg kurierskich była trasa „Las” prowadząca przez Żubracze, Baligród, Lesko, Sanok do Krakowa lub Warszawy. Jej wadą był ciężki do sforsowania 70-kilometrowy odcinek w Bieszczadach, szczególnie trudny w okresie śnieżnych zim. Tą właśnie trasą, jako jeden z pierwszych kurierów, od strony węgierskiej chodziła Ż., „Heniek”. W czerwcu 1940 po powrocie do kraju była łączniczką w kierownictwie przerzutów „0013” i pracowała w dziale łączności zagranicznej KG ZWZ, kryptonimy „Zenobia”, „Łza”, „Załoga” i „Zagroda”. Była wówczas również drugim zastępcą „Południa”, jednego z kierunków działania „Zagrody”. Współtowarzysze walki oceniali ją jako nadzwyczaj energiczną, pełną fantazji i „mającą niesłychane szczęście”. Istotnie, szczęśliwie omijały ją kolejne kotły i wpadki. W 1941, po kolejnych aresztowaniach w Okręgu Krakowskim AK, „spalona”, odeszła do działalności w łączności krajowej. Została kurierką oddziału V KG AK, kryptonim „Dworzec Wschodni”. Jeździła wówczas do Wilna i Lwowa. We Lwowie od stycznia 1942 od marca 1943 kierowała łącznością Tajnej Organizacji Wojskowej. Latem 1943 powróciła do Warszawy, pracowała w dziale produkcji Kedywu, w czasie powstania warszawskiego pełniła funkcję łączniczki dowódcy batalionu „Iwo”, a następnie łączniczki do zleceń specjalnych w Zgrupowaniu „Radosława”, ps. „Łabędź”, „Baśka”, „Leliwa”. Ranna, wraz z powstańcami poszła do niewoli, przebywała w szpitalu w Gross-Lübars, Molsdorfie i Erfurcie. Po wyzwoleniu obozu przez Amerykanów w kwietniu 1945 przedostała się do Wielkiej Brytanii. Związana z delegaturą MSW rządu RP w Londynie, była kierownikiem komórki łączności kurierskiej na kraj, dwukrotnie nielegalnie przyjeżdżała do Polski. W kraju występowała pod nazwiskiem Anna Helena Jaroszewicz, nosiła też ps. „Barbara”. Na początku września 1948 podstępnie wciągnięta w kontakty z V ZG WiN utworzonym przez MBP i niedługo potem, 29 IX 1948, aresztowana w Gdańsku (wg innych źródeł w Warszawie). 8 VIII 1949 WSR w Warszawie skazał ją na karę śmierci za „intensywne działania na szkodę państwa polskiego”. NSW 6 IX 1949 wyrok ten utrzymał w mocy. Bierut nie skorzystał z prawa łaski. Stracona 21 IX 1949.
Władysław ŻWIREK (1911–1946)
Ur. w 1911, syn Stanisława, absolwent Centralnego Instytutu Wychowania Fizycznego na warszawskich Bielanach, akademicki mistrz Polski w rzucie oszczepem, nauczyciel, ppor. rez. W kampanii wrześniowej 1939 ranny w obronie Lwowa. 1944–1945 szef oddziału organizacyjnego Komendy Okręgu Lubelskiego NSZ i NZW oraz Komendy Ziem Wschodnich, od października 1944 do marca 1945 komendant pow. Chełm NSZ, używał ps. „Wysoki”, „Mały”. Aresztowany w 1945, w procesie Okręgu Lubelskiego NSZ i NZW (tzw. procesie 23), podobnie jak Roman Jaroszyński, Stanisław Kaczmarczyk, Kazimierz Tadeusz Łuszczyński, Zygmunt Roguski, Władysław Ulanowski, Zygmunt Wolanin, skazany na karę śmierci. Bierut nie skorzystał z prawa łaski. Stracony 24 V 1946.
2. STRACENI W WIĘZIENIU KARNO – ŚLEDCZYM NA PRADZE
Jan BŁOTNICKI (1923–1945)
Ur. 7 V 1923 w Warszawie, syn Ryszarda i Stanisławy z Giżyckich. Od 1942 w AK, a od połowy maja 1945 w organizacji niepodległościowej Szare Szeregi działającej na terenie Grodziska Mazowieckiego. Był zastępcą dowódcy grupy terenowej. WSO w Warszawie 20 VII 1945 w więzieniu karno-śledczym na Pradze skazał go na karę śmierci. Stracony 28 VII 1945 razem z Edwardem Borowskim.
Edward BOROWSKI (1921–1945)
Ur. 15 III 1921 w Grodzisku Mazowieckim, syn Kazimierza i Janiny z Olesków. Od czerwca 1943 w AK, a od 25 IV 1945 w organizacji niepodległościowej Szare Szeregi działającej na terenie Grodziska Mazowieckiego, nosił ps. „Olszyna”. WSO w Warszawie 20 VII 1945 w więzieniu karno-śledczym na Pradze skazał go na karę śmierci. Stracony 28 VII 1945 razem z Janem Błotnickim.
Józef CZERNIAWSKI (1896–1946)
Ur. 15 lub 17 I 1896 w Warszawie, syn Jana, wykształcenie średnie. Uczestnik walk z Niemcami 1914–1916, walczył w kampanii wrześniowej 1939. W konspiracji znany pod nazwiskiem Józef Stypułkowski. Uczestnik powstania warszawskiego. W maju 1945 zmobilizowany do wojska, dosłużył się stopnia kpt. Aresztowany i oskarżony o działalność szpiegowską pod ps. „Czarka” na rzecz komórki „Przystań”. Wyrokiem WSO w Warszawie 28 X 1946 skazany na karę śmierci. Bierut nie skorzystał z prawa łaski.
Bolesław DOMINIK (1918–1946)
Ur. 24 IX 1918 we wsi Lipa, gm. Jednorożec, pow. Przasnysz, syn Jana i Konstancji z Polakiewiczów. W okresie okupacji niemieckiej w AK, a następnie NSZ. Po wojnie – członek oddziału i szef kancelarii NSZ, nosił ps. „Stalowy”. Aresztowany przez UB, 9 I 1946 wyrokiem WSO w Warszawie skazany na karę śmierci. Stracony 26 II 1946 razem ze Stanisławem Karwowskim, Franciszkiem Klamą, Wacławem Rogalą, Zygmuntem Urbańskim. Potajemnie pogrzebany na cmentarzu Bródnowskim: kw. 45 N, rząd 1, grób 3, nr ewidencyjny księgi pochowanych 824.
Edward GRABARZ (1925–1946)
Ur. 16 I 1925, syn Jakuba. W 1945 żołnierz oddziału NSZ-NZW „Rekina”. Od kwietnia 1946 zastępca komendanta posterunku MO w Tykocinie, pow. Wysokie Mazowieckie. Aresztowany przez UB, 26 XI 1946 wyrokiem WSR w Warszawie skazany na karę śmierci razem z Zygmuntem Jakimiukiem i Wincentym Paszukiem. Stracony 5 XII 1946. Tajemnie pogrzebany na cmentarzu Bródnowskim: kw. 45 N „przy studni”, nr ewidencyjny księgi pochowanych 4251.
Edward GUTOWSKI (1924–1945)
Ur. 1 V 1924 w m. Guty-Bujno, pow. Ostrów Mazowiecka, syn Bolesława i Telesfory z Wyszomirskich, rolnik. Od 1943 w AK w Ostrowi Mazowieckiej. Po zakończeniu wojny utrzymywał kontakty z organizacjami niepodległościowymi. WSO w Warszawie 4 VI 1945 skazał go na karę śmierci. Stracony 17 VI 1945.
Zygmunt JAKIMIUK (1925–1946)
Ur. 1 XII 1925, rolnik z pow. Bielsk. Oskarżony o nielegalne posiadanie broni i przynależność do oddziału NSZ-NZW „Rekina”. 26 XI 1946 wyrokiem WSR w Warszawie skazany na karę śmierci razem z Edwardem Grabarzem i Wincentym Paszukiem. Bierut nie skorzystał z prawa łaski. Stracony 5 XII 1946. Potajemnie pogrzebany na cmentarzu Bródnowskim: kw. 45 N „przy studni”. (tu: Jakimiok).
Witold JANUSZEWSKI (1923–1946)
Ur. 18 I 1923 w Warszawie, syn Władysława i Władysławy z Kozelaków, zamieszkały w Warszawie. Aresztowany, oskarżony o udział w napadzie razem z Ryszardem Sadłowskim. Zdaniem Marii Turlejskiej był ofiarą odpowiedzialności zbiorowej. WSO w Warszawie 28 II 1946 skazał go na karę śmierci. Bierut nie skorzystał z prawa łaski. Stracony 21 V 1946.
Stanisław KARWOWSKI (1918–1946)
Ur. 10 IX 1918 w m. Dębiny, gm. Karwacz, pow. Przasnysz, syn Wacława i Stanisławy z Pachowskich. W okresie okupacji w AK, następnie w NSZ na terenie gm. Jednorożec, pow. Przasnysz, jako komendant batalionu nr 35, nosił ps. „Twardy”. Aresztowany przez UB, 9 I 1946 wyrokiem WSO w Warszawie skazany na karę śmierci. Roman Zambrowski, w zastępstwie
Bieruta, nie skorzystał z prawa łaski. Stracony 26 II 1946 razem z Bolesławem Dominikiem, Franciszkiem Klamą, Wacławem Rogalą, Zygmuntem Urbańskim. Tajemnie pogrzebany na cmentarzu Bródnowskim: kw. 45 N, rząd 1, grób 4, nr ewidencyjny w księdze pochowanych 825.
Zygmunt KĘSKA (1917–1946)
Ur. 20 I 1917 w Witebsku (Białoruś), syn Tomasza i Wiktorii z Jakubików, zamieszkały w Dęblinie. 1938–1939 uczęszczał na dywizyjny kurs podchorążych rezerwy 28. DP. Jako kpr. pchor. walczył w kampanii wrześniowej 1939. Od początku 1940 w ZWZ, następnie w AK, pod ps. „Świt”, do lipca 1944 w oddziale Mariana Bernaciaka „Orlika” działającym w Lubelskiem. Po rozwiązaniu oddziału w lipcu 1944 powrócił do domu, ale już w kwietniu 1945 ponownie w oddziale „Orlika”. Był tu dowódcą kompanii, używał ps. „Krewny”. Jego oddział odniósł kilka zwycięstw w potyczkach z grupami operacyjnymi UB, MO i KBW, przeprowadził też wiele akcji propagandowych. Był dowódcą lubianym, odważnym i nieugiętym. W początkach kwietnia 1945 zaskoczony przez grupę operacyjną UBP i KBW, objął dowództwo nad oddziałem. Po krótkiej walce trzydziestu żołnierzy KBW złożyło broń i przeszło na stronę „Świta”. Oddział za namową nowo przyjętych odczekał na następną grupę KBW i gdy ta nadeszła, po krótkiej wymianie zdań kolejnych sześćdziesięciu żołnierzy poddało się i przeszło dobrowolnie do oddziału „Świta”. Z tych żołnierzy wkrótce zorganizowano III pluton. 16 IV 1945 na rozkaz „Orlika” wspólnie z Wacławem Rejmakiem „Ostoją” zdobył posterunek MO w Adamowie, pow. Łuków. 1 V 1945 w biały dzień cztery plutony oddziału „Świta” urządziły w Kocku marsz propagandowy, krokiem defiladowym przemaszerowując przez miasto. Na rynku K. wygłosił okolicznościowe przemówienie. Miejscowi milicjanci ukryli się. Dowodził plutonem ubezpieczającym atak oddziału „Orlika” na PUBP w Puławach (maj 1945), uwolniono wówczas z aresztu kilkudziesięciu więźniów. 14 VI 1945 oddział zaatakował posterunek MO w Żelechowie, rozbrojono dziesięciu milicjantów, puszczając ich wolno. Nocą z 27 na 28 VII 1945 kompania „Świta” uczestniczyła w zasadzce na pociąg, którym przewożono do Wronek żołnierzy AK skazanych na kary wieloletniego więzienia. Akcję zorganizowano na stacji kolejowej Bąkowiec koło Dęblina. Kierował nią „Orzeł 3”, K. dowodził plutonem. Uwolniono wówczas 120 więźniów, wśród nich ppłk. Henryka Krajewskiego „Trzaskę”, „Leśnego” oraz b. oficera KOP ppłk. Antoniego Żurowskiego „Andrzeja”, „Bobra”. Również w czasie tej akcji sześćdziesięciu konwojentów – żołnierzy LWP przeszło na stronę „leśnych”, pozostali z ochrony pociągu zostali puszczeni wolno. K. został aresztowany 22 X 1945, a 8 III 1946 przez WSO w Warszawie, na rozprawie w więzieniu karno-śledczym na warszawskiej Pradze, skazany na karę śmierci. Stracony 3 IV 1946. Pochowany tajemnie na cmentarzu Bródnowskim: kw. 45 N, rząd 1, grób 5, nr ewidencyjny księgi pochowanych 1351. Odznaczony Krzyżem Walecznych.
Stanisław KIERAS (1927–1947)
Ur. 27 III 1927 w Warszawie, syn Józefa i Julii z Warmińskich, zamieszkały w Warszawie. Żołnierz oddziału poakowskiego SGBAK (nazwa nierozszyfrowana) działającego na terenie gm. Cegłów, pow. Mińsk Mazowiecki. WSR w Warszawie 22 XI 1946 skazał go na karę śmierci razem z Józefem Politewiczem i Henrykiem Rudzkim. Bierut nie skorzystał z prawa łaski. Stracony 1 II 1947.
Franciszek KLAMA ([1922] 1924–1946)
Ur. 14 XI 1922 lub 1924 we wsi Lipa, gm. Jednorożec, pow. Przasnysz. W okresie okupacji żołnierz AK, następnie NSZ na terenie gm. Jednorożec, pow. Przasnysz. Aresztowany przez UB, skazany 9 I 1946 przez WSO w Warszawie na karę śmierci. Stracony 26 II 1946 razem z Bolesławem Dominikiem, Stanisławem Karwowskim, Wacławem Rogalą i Zygmuntem Urbańskim. Tajemnie pogrzebany na cmentarzu Bródnowskim: kw. 45 N, rząd 1, grób 7, nr ewidencyjny księgi pochowanych 828.
Konstanty KOCISZEWSKI (1905–1946)
Ur. 22 V 1905 w Otwocku Wielkim, syn Jana i Julii z Białków. Ukończył szkołę powszechną w Górze Kalwarii, a w 1928 Seminarium Nauczycielskie im. Juliana Ursyna Niemcewicza w Ursynowie pod Warszawą. W 1929 rozpoczął nauczanie w jednoklasowej szkole powszechnej w Prusinowicach, a w 1934 przeniósł się do nowo wybudowanej siłami społecznymi siedmioklasowej szkoły powszechnej w Świerczach. W starszych klasach uczył śpiewu, historii i religii. Jednocześnie dokształcał się zaocznie w Studium Pedagogicznym w Warszawie. Ukończył również Szkołę Podchorążych Rezerwy Piechoty. W czasie okupacji niemieckiej wraz z żoną prowadził tajne nauczanie dzieci z okolicznych wiosek. Już w grudniu 1939 włączył się w działalność konspiracyjną, organizując SZP, a następnie ZWZ w gm. Gołębie, pow. Pułtusk. Po przekształceniu w AK placówka „Jawa” w gm. Gołębie wraz z placówkami w gminach Nasielsk i Kozłowo tworzyły rejon w ramach obwodu obejmującego pow. Pułtusk. Został komendantem tego rejonu i pełnił tę funkcję do końca okupacji niemieckiej. Po przejściu frontu w połowie stycznia 1945 pozostał w konspiracji, organizując opór przeciw represjom KGB i UB, działał w nowo powstałej organizacji ROAK. Aresztowany w lutym 1946; nie powiodły się dwukrotnie próby jego uwolnienia. 17 V 1946 wyrokiem WSR w Warszawie skazany na karę śmierci. Stracony 15 VII 1946 razem z Edmundem Zakrzewskim i pogrzebany pod murem cmentarza Bródnowskiego. Potajemnie ekshumowany przez żonę i pochowany w grobie rodzinnym na cmentarzu parafialnym w Górze Kalwarii. 15 VII 1990 na budynku szkoły podstawowej w Świerczach odsłonięto tablicę jego pamięci.
Józef KURMANOWSKI (1914–1946)
Ur. w 1914, syn Kazimierza, z wykształcenia muzyk. Pod koniec wojny w oddziale AL, ciężko ranny w walkach z Niemcami. Po wojnie funkcjonariusz PUBP w Grójcu. 8 VII 1945 w Mogielnicy, jako członek grupy operacyjnej, zagrożony aresztowaniem, wspólnie z Aleksandrem Rejerem opuścił posterunek i utworzył oddział leśny. Oddział ten przeprowadził kilka akcji na posterunki MO: 17 VII 1945 w Mogielnicy, 23 VII 1945 w Rytomoczydłach, następnie w Palcowie. Ujęty w końcu 1945. 15 IV 1946 przez WSO w Warszawie skazany na karę śmierci. Bierut nie skorzystał z prawa łaski. Stracony 18 V 1946.
Wiktor LIPIŃSKI (1918–1947)
Ur. 5 III 1918 w Samarze (Rosja), syn Jana i Marii z Kostków, zamieszkały w Warszawie. 1937–1939 był zawodowym podoficerem, ukończył Szkołę Podchorążych Sanitarnych, studiował medycynę na UW. We wrześniu 1939 przedostał się do Rumunii, a stąd do Francji, wstąpił do armii gen. Władysława Sikorskiego. Dostał się do niewoli niemieckiej, a po pobycie w szpitalu został zwolniony. Wrócił do Warszawy, trudnił się handlem. Po upadku powstania warszawskiego uciekł z transportu, ukrywał się w m. Owczarnia koło Podkowy Leśnej, w Częstochowie i Krakowie. W pow. Miechów wspomagał oddziały partyzanckie, dostarczał im broń, lekarstwa, środki opatrunkowe oraz prasę podziemną. Po zakończeniu wojny wrócił do Warszawy, założył cukiernię „Lardelli” przy ul. Polnej, ale wkrótce zlikwidował ją. Nadal trudnił się handlem i studiował w Akademii Nauk Politycznych. Aresztowany 23 VI 1947 i oskarżony (razem z Zygmuntem Konradem Sałacińskim) o sabotaż polegający na rozprowadzeniu na wolnym rynku cyny przeznaczonej dla Zakładów Przemysłu Hutniczego w Katowicach. WSR w Warszawie 31 VII 1947 skazał go na karę śmierci. NSW 22 VIII 1947 wyrok ten utrzymał w mocy. Bierut nie skorzystał z prawa łaski. Stracony 15 IX 1947.
Edwin MATECKI (1916–1946)
Ur. 15 IX 1916, syn Mariana. Po wojnie żołnierz NSZ w oddziale „Tarzana”, aresztowany przez UB i 26 VIII 1946 wyrokiem WSG w Warszawie skazany na karę śmierci. Stracony 6 X 1946. Pochowany tajemnie na cmentarzu Bródnowskim: kw. 45 N, „przy studni – 23”, nr ewidencyjny księgi pochowanych 3535.
Tadeusz MROCZKOWSKI (1924–1946)
Ur. 6 VIII 1924, syn Jana. Szeregowy LWP, 18 V 1945 opuścił 60. pp w Toruniu, gdyż jak wyjaśnił przed sądem, dwaj oficerowie powiadomili go, że ma zostać wywieziony do ZSRR. Związał się z oddziałem „Bala” działającym na terenie powiatów Mława i Działdowo. Wojskowy Sąd Warszawskiej DP skazał go na karę śmierci. Stracony 9 XI 1946.
Stefan NOWACZEK (1919–1946)
Ur. 4 XII 1919 w Kielcach, syn Stefana i Jadwigi z Wydrychiewiczów, zamieszkały w Warszawie. Gimnazjum ukończył w Milanówku pod Warszawą. Do 1943 mieszkał w m. Derlacz przy stacji kolejowej Chotomów, w gospodarstwie matki. Ukrywał tu grupę Żydów i opiekował się nią. W 1942 działał w konspiracyjnej organizacji syndykalistów. Rok później z matką i bratem przeniósł się do Warszawy, wstąpił do AK, ukończył szkołę podchorążych w stopniu pchor. plut. W końcu 1943 wstąpił do NSZ, w batalionie „Ruczaj” walczył w powstaniu warszawskim na Starym Mieście, a następnie w Śródmieściu. W październiku 1944 wywieziony do Niemiec. Wrócił do kraju w lipcu 1945, zamieszkał w Warszawie. Jeszcze w końcu tego miesiąca nawiązał kontakt z N.N. „Marcinem”, z którym w czasie okupacji walczył w NSZ, a następnie z mjr. Mieczysławem Grygorcewiczem „Ostromirem”, komendantem Obszaru I Warszawa, który obejmował okręgi: warszawski, olsztyński i białostocki. Zorganizował dwie podlegające mu sekcje NZW, szkolił ich członków, uczył obchodzenia się z bronią, prowadził wykłady polityczne. Nosił ps. „Wilk”. Planował akcje mające na celu zdobycie funduszy na prowadzenie dalszej działalności, ale nie doszły one do skutku. Aresztowany 14 XII 1945, torturowany w śledztwie, wyrokiem WSR w Warszawie z 29 VII 1946 skazany na karę śmierci. NSW 14 VIII 1946 wyrok ten utrzymał w mocy. Bierut nie skorzystał z prawa łaski. Stracony 29 VIII 1946. Tajemnie pogrzebany na cmentarzu Bródnowskim: kw. 45 N „przy studni – 21”, nr ewidencyjny księgi pochowanych 3129. Zrehabilitowany przez SW w Warszawie 24 I 1991. (tu błędnie: Nowaczyk).
Edward NOWICKI (1910–1945)
Ur. 30 IX 1910 w Mińsku Litewskim w rodzinie pracownika kolejowego, syn Bronisława i Michaliny z Michałowskich. Rodzice zmarli w czasie I wojny światowej, a rodzeństwem zaopiekował się najstarszy z braci, Stanisław, zabierając je do Polski. W 1933 N. ukończył Korpus Kadetów w Rawiczu i Szkołę Podchorążych Piechoty, przydzielony do 34. pp w Białej Podlaskiej jako dowódca plutonu łączności. W tym pułku w składzie 9. DP Armii „Pomorze” walczył w kampanii wrześniowej 1939. W okresie okupacji ukrywał się w Warszawie, działał w ZWZ i AK, pod koniec wojny skierowany w rejon Tłuszcza i Ostrowi Mazowieckiej. Był tu oficerem łączności w Obwodzie AK „Rajski Ptak” i „Opocznik”, nosił ps. „Tyczka”. W kwietniu 1944 wraz z radiostacją skierowany do oddziału partyzanckiego N.N. „Tatara” w Puszczy Białej. W okresie „Burzy” był oficerem łączności w 13. pp AK. W końcu sierpnia tego roku walczył z cofającymi się oddziałami niemieckimi. Po klęsce pod leśniczówką Pecynka 31 VIII 1944 pułk został rozwiązany, ale N. objął komendę Obwodu „Opocznik”. Po wkroczeniu na te tereny wojsk sowieckich NKWD rozpoczęło aresztowania ukrywających się akowców. Aresztowany w grudniu 1944 na terenie leśniczówki Pecynka, przewieziony do stolicy i wyrokiem WSG w Warszawie z 9 II 1945 skazany na karę śmierci. Stracony najprawdopodobniej już 11 II 1945 w więzieniu praskim przy ul. 11 Listopada. Pochowany być może na terenie więzienia. Pośmiertnie odznaczony Krzyżem AK, czterokrotnie medalem WP. 10 XII 1991 WSO w Warszawie uznał nieważność wyroku WSG z 1945.
Bohdan Stanisław OLSZEWSKI (–1945)
Syn Kazimierza, student III roku weterynarii UW, członek SN, por., żołnierz NSZ, ps. „Olszynka”. Oskarżony o przynależność do NSZ i propagandę antybolszewicką. Skazany na karę śmierci i stracony 18 V 1945.
Stefan OSTROWSKI (1917–1945)
Ur. w 1917, syn Marka. Żołnierz ZWZ, a następnie AK, ps. „Szczygieł”. Aresztowany w lutym 1945 we wsi Sobieszyn, gm. Ułęż, pow. Garwolin. Skazany na karę śmierci i stracony 14 IV 1945 razem z Czesławem Sekułą, Janem Wardakiem.
OSTWIND-ZUZGA (1898–1945)
Ur. w 1898, mjr, ps. „Kropidło”, komendant pow. Węgrów NSZ. Stracony w więzieniu karno-śledczym na Pradze w 1945.
Wincenty PASZUK (1925–1946)
Ur. 15 XI 1925, syn Konstantego, rolnik. Żołnierz NZW z oddziału „Rekina”. Aresztowany przez UB, 26 XI 1946 wyrokiem WSR w Warszawie skazany na karę śmierci. Stracony 5 XII 1946 razem z Edwardem Grabarzem i Zygmuntem Jakimiukiem. Tajemnie pogrzebany na cmentarzu Bródnowskim: kw. 45 N „przy studni”.
Tadeusz POLESIŃSKI (1918–1946)
Ur. 14 XII 1918 w Żelechowie, pow. Garwolin, i tam zamieszkały, syn Antoniego i Albiny z Siwińskich. Walczył w kampanii wrześniowej 1939, dostał się do niewoli niemieckiej, ale zdołał uciec w 1941. W lipcu tego roku przystąpił do PZP, a następnie do AK, był tu oficerem gospodarczym, nosił ps. „Błan”. W okresie okupacji niemieckiej pomagał ukrywającym się Żydom. W maju 1944 wstąpił do oddziału Mariana Bernaciaka „Orlika”, pełnił funkcję kucharza. Następnie w oddziale Zygmunta Kęski „Świta”. Brał udział w kilku akcjach zbrojnych, m.in. w maju 1945 w rozbrajaniu posterunku MO w Trojanowie, a 16 czerwca tego roku w podobnej akcji w Żelechowie. Wykonano tu wyroki na trzech „nadgorliwych” milicjantach, a czternastu pozostałych po wychłostaniu zwolniono. W sierpniu 1945 P. na własną prośbę został zwolniony z oddziału. Aresztowany 16 VIII 1946 i przez WSR w Warszawie 27 VIII 1946 skazany na karę śmierci. Prośbę o łaskę dla P. skierował do prezydenta burmistrz Żelechowa i kilkudziesięciu mieszkańców miasteczka. Bierut z prawa łaski nie skorzystał. Stracony 11 X 1946. 18 XII 1992 Wydział VIII Karny SW w Warszawie stwierdził nieważność wyroku b. WSR w Warszawie.
Józef POLITEWICZ (1917–1947)
Ur. 20 VIII 1917 w Urciszkach, pow. Mińsk Mazowiecki, syn Feliksa i Emilii z Dziadów, zamieszkały w Kiczkach, pow. Mińsk Mazowiecki, kościelny w parafii ks. Zygmunta Jarkiewicza. Od maja do połowy czerwca 1946 pod ps. „Górski” w oddziale SGBAK (nazwa nierozszyfrowana) działającym na terenie gm. Cegłów, pow. Mińsk Mazowiecki. Przywódcą grupy miał być ks. Jarkiewicz. Najgłośniejszą akcją oddziału był atak 12 VI 1946 na posterunek MO w Długolesie, pow. Mińsk Mazowiecki. WSR w Warszawie 22 XI 1946 skazał go na karę śmierci. Bierut nie skorzystał z prawa łaski. Stracony 1 II 1947 razem ze Stanisławem Kierasem i Henrykiem Rudzkim.
Wacław ROGALA (1925–1946)
Ur. 20 VIII 1925 w Jednorożcu, pow. Przasnysz, syn Jakuba i Marii z Korelskich, zamieszkały w m. Lipa, pow. Przasnysz. W okresie okupacji żołnierz AK, a od czerwca 1945 pod ps. „Kiszel” w oddziale NSZ na terenie gm. Jednorożec. Oddział, do którego należał, liczył czterdziestu żołnierzy, został zebrany przez „Zemstę”. Działał na terenie pow. Przasnysz. Do najgłośniejszych akcji „Zemsty” należało uwolnienie 1 V 1945 z aresztu PUBP w Krasnosielcu kilkudziesięciu więźniów, głównie żołnierzy organizacji niepodległościowych. Oddział karał też chłostą nadgorliwych członków PPR, okupacyjnym zwyczajem ostrzyżono do gołej skóry głowę jednej z kobiet. R. aresztowany przez UB, 9 I 1946 wyrokiem WSO w Warszawie skazany został na karę śmierci. Stracony 26 II 1946 razem z Bolesławem Dominikiem, Stanisławem Karwowskim, Franciszkiem Klamą, Zygmuntem Urbańskim. Tajemnie pogrzebany na cmentarzu Bródnowskim: kw. 45 N, rząd 1, grób 5, nr ewidencyjny w księdze pochowanych 826.
Henryk RUDZKI (1925–1947)
Ur. 21 IV 1925 w Warszawie, syn Bronisława i Heleny z Rosłanów, zamieszkały w Warszawie. Żołnierz LWP, służył w 1. pp I DP im. Tadeusza Kościuszki. W lipcu 1945 opuścił jednostkę, ukrywał się, aresztowany w marcu 1946 w Zagórzu, woj. szczecińskie, uciekł z aresztu PUBP, wstąpił do oddziału SGBAK (nazwa nierozszyfrowana) działającego na terenie gm. Cegłów, pow. Mińsk Mazowiecki. WSR w Warszawie 22 XI 1946 skazał go na karę śmierci. Bierut nie skorzystał z prawa łaski. Stracony 1 II 1947 razem ze Stanisławem Kierasem i Józefem Politewiczem. Odznaczony medalami „Za Odrę i Nysę”, „Za Bałtyk”.
Apolinary RYBICKI ([1903] 1913–1947)
Ur. 16 XI 1913 (w źródłach również: 1903) w Chrapowie, pow. Sierpc, syn Antoniego i Wandy z Kołodziejskich, zamieszkały we Wróblewie, gm. Szreńsk, pow. Mława. W kampanii wrześniowej 1939 jako kpr. 32. pp Armii „Modlin” walczył pod Mławą i Ciechanowem, bronił Modlina. Po kapitulacji wrócił do Wróblewa, był żołnierzem AK, potem NSZ. W 1943 wywieziony na roboty przymusowe do Niemiec, uciekł, ukrywał się do końca okupacji. W 1945, prawdopodobnie z polecenia przełożonych z organizacji konspiracyjnej, zgłosił się do pracy w MO w Olsztynie. Po przeszkoleniu w Szkole Oficerskiej MO w Słupsku (ukończył dziewięciomiesięczny kurs) w stopniu chor. mianowany komendantem powiatowym MO w Biskupcu Reszelskim na Warmii. We wrześniu 1949 opuścił miejsce służby. Nie jest znany powód tej decyzji, ale być może to o R. wspomina autor Czerwonych plam historii, który pisał, że w Biskupcu Reszelskim we własnym domu zastrzelony został przez szefa PUBP kandydat na posła z ramienia PSL, starosta z Biskupca Reszelskiego – Kowalewski. Świadkiem mordu był komendant miejscowego posterunku MO, który następnego dnia został przez mordercę oskarżony o „kumanie się z PSL” i zobowiązany do milczenia. Ukrywał się we wsi Budy Milewskie, gm. Koziebrody, pow. Sierpc. W listopadzie 1946 wstąpił do oddziału ROAK pod dowództwem Leonarda Ziółkowskiego „Lisa”, działającego na terenie powiatów Mława, Pułtusk i Sierpc. W stopniu ppor. został zastępcą dowódcy na gm. Szreńsk, nosił ps. „Leszek”. Był także magazynierem broni oddziału. 3 I 1947 przypadkowo ujęty w skrytce pod podłogą w domu brata w Budach Milewskich, już 8 I 1947 przez WSR w Warszawie na sesji wyjazdowej w Sierpcu w trybie doraźnym został skazany na karę śmierci. Kilka godzin po ogłoszeniu wyroku zbiegł z aresztu PUBP w Sierpcu i przez kilka miesięcy ukrywał się na północnym Mazowszu. Aresztowany ponownie 30 V 1947 przy próbie przekroczenia granicy w Międzyzdrojach. Bierut 25 VII 1947 nie skorzystał z prawa łaski. Stracony 6 VIII 1947 w Warszawie, ale jeszcze do 1954 poszukiwany za dezercję: Wojskowa Prokuratura Rejonowa w Olsztynie wysłała za nim listy gończe. 23 VI 1992 Wydział II Karny SW w Płocku uznał wyrok WSR za nieważny.
Ryszard SADŁOWSKI (1922–1946)
Ur. w 1922, syn Jana. Brał udział w powstaniu warszawskim, w czasie walk ranny. Wywieziony do Niemiec, po próbie ucieczki osadzony w obozie koncentracyjnym. Po wojnie brał udział w odgruzowaniu Warszawy. Aresztowany i oskarżony o udział w napadzie, zdaniem Marii Turlejskiej był ofiarą odpowiedzialności zbiorowej. WSO w Warszawie 28 II 1946 skazał go na karę śmierci. Bierut nie skorzystał z prawa łaski. Stracony 21 V 1946 razem z Witoldem Januszewskim.
Zygmunt Konrad SAŁACIŃSKI (1913–1947)
Ur. 19 II 1913 w Radomiu, syn Jana i Anny ze Skurzyńskich, zamieszkały w Sopocie. Walczył w kampanii wrześniowej 1939, brał udział w obronie Warszawy. W 1939 należał do PZP, następnie do AK, w 1940 mianowany do stopnia por., a jesienią tego roku – kpt. W Warszawie pracował w akowskiej dywersji, szkolnictwie i uzbrojeniu, pod ps. „Kodik”. W tym czasie ratował Żydów, dostarczał do getta broń i amunicję. Na początku marca 1944 aresztowany przez Niemców, przez pięć miesięcy przetrzymywany w śledztwie przy al. Szucha i na Pawiaku. Ostatecznie zwolniony. W powstaniu warszawskim był dowódcą saperów i szefem sztabu pododcinka Warszawa Śródmieście-Południe (Politechnika). 18 IX 1944 mianowany do stopnia mjr. Po upadku powstania 5 X 1944 skierowany do Ożarowa, a następnie do obozu karnego Sandbostel. W grudniu wraz z oficerami sztabowymi został osadzony w obozie Murnau, gdzie przebywał do uwolnienia przez Amerykanów 27 IV 1945. Zdemobilizowany, pierwszym transportem wrócił do Polski. W czerwcu 1946 został radcą w Ministerstwie Żeglugi, a w październiku tego roku dyrektorem Oddziału Portowego w Gdyni Biura Odbioru Transportów Morskich. Biuro odbierało różnego rodzaju towary przekazywane do Polski przez UNRRA. Nocą z 23 na 24 VI 1947 aresztowany i oskarżony o sabotaż polegający na rozprowadzeniu na wolnym rynku 50 t (1989 sztabek) cyny przekazanej z Liverpoolu przez UNRRA stronie polskiej, pierwotnie przeznaczonej dla Zakładów Przemysłu Hutniczego w Katowicach. Sprawę badała Komisja Specjalna do Walki z Nadużyciami i Szkodnictwem Gospodarczym. WSR w Warszawie 31 VII 1947 skazał go na karę śmierci. NSW 22 VIII 1947 wyrok ten utrzymał w mocy, a Bierut nie skorzystał z prawa łaski, choć skład sędziowski opiniował, że ze względu na zasługi z czasów walki z okupantem oskarżony zasługuje na zamianę kary śmierci na 15 lat pozbawienia wolności. Do sądu i kancelarii Bieruta nadeszło wiele listów pisanych przez Żydów, których ratował i wspomagał w czasie okupacji. Stracony 15 IX 1947 razem z Wiktorem Lipińskim.
Kazimierz SAWICKI (1925–1945)
Ur. 3 III 1925 w Warszawie, syn Jana i Stefanii z Bednarczyków, zamieszkały na Gocławku pod Warszawą. Od wiosny 1940 w AK, pod ps. „Lotnik”, uczestniczył w powstaniu warszawskim, ranny. Po zakończeniu wojny został w konspiracji, do drugiej połowy kwietnia 1945 należał do grupy byłych żołnierzy AK dowodzonej przez N.N. „Witolda”. Oddział przeprowadził kilka akcji odwetowych w Warszawie. Aresztowany 5 VIII 1945. WSO w Warszawie 18 IX 1945 skazał go na karę śmierci. Bierut nie skorzystał z prawa łaski. Stracony 8 X 1945.
Czesław SEKUŁA (1926–1945)
Ur. w 1926, żołnierz AK ps. „Smoking”. Aresztowany w lutym 1945 we wsi Sobieszyn, gm. Ułęż, pow. Garwolin, skazany na karę śmierci i stracony 14 IV 1945 razem ze Stefanem Ostrowskim i Janem Wardakiem. W niektórych opracowaniach: Sekita, Sokita.
Bronisław SIENKIEWICZ (1905–1945)
Ur. w 1905, kpt., ps. „Wilk”, oficer służby stałej piechoty, żołnierz ZWZ-
-AK w okresie okupacji niemieckiej. Stracony w więzieniu karno-śledczym na Pradze w Warszawie w 1945.
Jerzy Maria SOBOCIŃSKI (1926–1946)
Ur. w 1926, syn Jana, z zawodu ślusarz i introligator. Ochotniczo wstąpił do wojska w 1945, ale już w lipcu tego roku opuścił z bronią jednostkę. Ujęty, oskarżony o dezercję i nielegalne posiadanie broni, został skazany na karę śmierci. Bierut nie skorzystał z prawa łaski. Stracony 25 IV 1946. Pochowany prawdopodobnie na cmentarzu Bródnowskim.
Lucjan Antoni SZYMAŃSKI (1897–1945)
Ur. 17 III 1897 na Podolu, syn Hilarego i Olimpii z Protessowiczów. W 1917 ukończył szkołę oficerską w Kijowie, służył w I Korpusie Wschodnim jako plut. Legii Oficerskiej. Uczestnik wojny polsko-bolszewickiej 1920. W okresie międzywojennym: w 1., a następnie w 3. psk w stopniu ppor., potem por., w szkole oficerskiej w Bydgoszczy jako instruktor jazdy konnej, awansowany do stopnia rtm., w KOP w Iwieńcu, 9. psk w Grajewie oraz 11. puł legionowych w Ciechanowie. Awansował do stopnia mjr. Kampanię wrześniową 1939 przeszedł szlakiem bojowym 11. puł. W październiku 1939 zbiegł z niewoli niemieckiej, w konspiracji pod ps. „Janczar”, w ZWZ, potem AK. W 1940 organizator ZWZ w pow. Mińsk Mazowiecki, w listopadzie 1941 inspektor AK w pow. Mińsk Mazowiecki i Siedlce-miasto. Dowodził Mazowiecką Brygadą Kawalerii. W 1944 awansowany do stopnia ppłk., był wówczas zastępcą dowódcy Okręgu Siedleckiego AK. Uniknął aresztowania przez Sowietów. Aresztowany przez UB prawdopodobnie w listopadzie 1944, więziony w katowni przy ul. 11 Listopada na warszawskiej Pradze. Według informacji przekazanych rodzinie przez prokuraturę – stracony 6 III 1945. Współwięźniowie twierdzą, że pochowany został pod ścianą więzienia w pobliżu narożnika północnego. Odznaczony Krzyżem Walecznych za udział w wojnie 1920. Tablice pamiątkowe jego pamięci: w krużganku kościoła św. Antoniego i na murze kościoła św. Karola Boromeusza w Warszawie.
Maria TŁUCHOWSKA (1921–1946)
Ur. 21 VI 1921 w Warszawie, córka Mariana i Władysławy z Adamowskich. Wychowywała się na Polesiu, a w Warszawie ukończyła Gimnazjum im. Emilii Plater. Wojenny życiorys miała niezwykle barwny, ale wszystkie jego szczegóły znane są jedynie z jej przekazów z celi śmierci na kilka godzin przed egzekucją. Używała nazwisk: Maria Tłuchowska, Maria Güntler i Marta Büchler, nie jest do końca pewne, które z nich jest prawdziwe. W rodzinnym domu nazywano ją Mucha. W czasie wojny miała być poczwórnym agentem wywiadu wojskowego: ZWZ-AK, angielskiej Intelligence Service, sowieckiej „razwiedki” i niemieckiej komórki wywiadu wojskowego „III–F” z bazą w Czechach. Do tej ostatniej skierował ją rezydent wywiadu sowieckiego dr Nosek. W pracy dla AK pomagała w przerzutach na Węgry kurierów i oficerów polskich przedzierających się na Zachód. Dla Intelligence Service rozpracowywała niemiecką broń przeciwczołgową pancerfaust, miała też przekazywać niektóre tajemnice wywiadu sowieckiego. Pracowała w kancelarii niemieckiej Armii „Środek”, dużo jeździła po okupowanej przez Niemców Europie, najczęściej do Czech. Brała udział w powstaniu warszawskim. Wraz z przedwojenną koleżanką Janiną Enderle, którą również wciągnęła do „III–F”, została rozszyfrowana przez Niemców, aresztowana w Pradze i skazana na karę śmierci. Uratowało ją powstanie praskie, które wybuchło 5 V 1945. Po wejściu do Pragi Sowietów została aresztowana przez kontrwywiad. Nie przyznała się do stawianych jej zarzutów. W sierpniu 1945 wraz z Janiną Enderle została przekazana władzom bezpieczeństwa w Polsce. W śledztwie i w sądzie nie przyznała się do kontaktów z AK i Intelligence Service. Sąd zaprzeczył, by dr Nosek, na kontakty z którym się powoływała, miał związek z wywiadem sowieckim. 8 i 11 V 1946 Specjalny Sąd Karny dla Okręgowego Sądu Apelacyjnego z siedzibą w Łodzi, na sesji wyjazdowej w Warszawie, za pracę w wywiadzie niemieckim skazał ją na karę śmierci. W celi śmierci krwią na skrawkach materiału zapewniała o swej niewinności. Bierut nie skorzystał z prawa łaski. Stracona 25 VI 1946. Współtowarzysze z więziennych cel wspominają, że nawet strażnicy „byli pełni podziwu dla urody i postawy straconej dziewczyny”. Ciało pogrzebano pod murem cmentarza Bródnowskiego.
Zygmunt URBAŃSKI (1919–1946)
Ur. 16 I 1919, pochodził z gm. Jednorożec, pow. Przasnysz. W okresie okupacji niemieckiej żołnierz AK, następnie NSZ, w oddziale aktywnym na terenie pow. Przasnysz. Aresztowany przez UB, wyrokiem WSO w Warszawie 9 I 1946 skazany na karę śmierci. Stracony 26 II 1946 razem z Bolesławem Dominikiem, Stanisławem Karwowskim, Franciszkiem Klamą, Wacławem Rogalą. Tajemnie pogrzebany na cmentarzu Bródnowskim: kw. 45 N, rząd 1, grób 6, nr ewidencyjny księgi pochowanych 827.
Jan WARDAK (1916–1945)
Ur. w 1916, żołnierz AK ps. „Złośnik”, aresztowany w lutym 1945 we wsi Sobieszyn, gm. Ułęż, pow. Garwolin, skazany na karę śmierci i stracony 14 IV 1945 razem ze Stefanem Ostrowskim i Czesławem Sekułą. W niektórych opracowaniach: Warolak.
Kazimierz WOJCIECHOWSKI (1900–1945)
Ur. 31 VII 1900 w Chwaliborzycach, pow. Turek, syn Jana i Ewy, z zawodu ślusarz-mechanik. 1918–1921 uczestnik wojny polsko-bolszewickiej, następnie jako starszy wachmistrz w 1. zmotoryzowanym psk w Garwolinie. Uczestnik kampanii wrześniowej 1939, od końca tego roku w SZP, a od lutego 1940 szef służby uzbrojenia ZWZ, następnie AK Obwodu Garwolin. W okresie okupacji niemieckiej miał w Garwolinie zakład ślusarski. Naprawiał tu broń, produkował granaty i materiały zapalające, przeprowadzał szkolenia. Używał ps. „Korba”, „Spust” i „Lufka”. W AK początkowo w Obwodzie „Gołąb”-Garwolin, potem w IV Rejonie w Warszawie. Walczył w powstaniu warszawskim. Aresztowany 7 I 1945 przez UB i oskarżony o „czynny udział w związku AK”. Wraz z nim aresztowano syna i dwie córki. W ogrodzie jego posesji w Garwolinie znajdował się magazyn broni AK. 16 II 1945 funkcjonariusze UB wykopali tu: „4 miny, 18 pistoletów nadpsutych, 5 skrzynek amunicji, 1 rkm, 2 beczki z benzyną, 1 skrzynkę z butelkami zapalającymi (30 sztuk), 1 flower”. Wyrokiem WSR w Warszawie z 19 II 1945 skazany na karę śmierci. Stracony 22 II 1945. Był to jeden z pierwszych wyroków śmierci wykonanych w więzieniu karno-śledczym przy ul. 11 Listopada na warszawskiej Pradze. Odznaczony brązowym Krzyżem Zasługi, Medalem 10-lecia Odrodzonej Polski. Izba Wojskowa SN w rewizji nadzwyczajnej 15 III 1991 stwierdziła: „Sprawa niniejsza – jak wiele tego rodzaju – była kolejnym przykładem instrumentalnego traktowania prawa i wykorzystywania go do eliminowania rzeczywistych lub domniemanych wrogów kształtującej się wówczas rzeczywistości politycznej”. Córka Zofia (z męża Baranowicz) była aktywną działaczką ZWPOS.
Franciszek WYŻYKIEWICZ (1923–1946)
Ur. 16 VIII 1923, syn Jana, z zawodu rolnik. Po wojnie żołnierz LWP, 27 XII 1945 opuścił 38. pp stacjonujący w Kożuchowie i wstąpił do oddziału NSZ „Tarzana”. Uczestniczył w kilku akcjach na posterunki MO, m.in. w Kazimierzu Biskupim, pow. Konin. Ujęty w 1946, przez Wojskowy Sąd Polowy 11. DP w Łomży skazany na karę śmierci. Wkrótce po wyroku, 1 IX 1946, zbiegł z aresztu, ale został ujęty. Stracony 21 X 1946. Pogrzebany potajemnie na cmentarzu Bródnowskim: kw. 45 N, „przy studni – 24”, nr ewidencyjny księgi pochowanych 3798.
Edmund ZAKRZEWSKI (1909–1946)
Ur. 14 IX 1909 w m. Olszewiec, pow. Przasnysz, syn Jana i Wiktorii z Zembrzuskich, zamieszkały w Pułtusku. Przed wojną sierż. zawodowy w WP. W kampanii wrześniowej 1939 walczył w obronie Modlina. Od 1940 w AK, ps. „Kora”. Po 1944 pracował jako robotnik w Pułtusku, w 1945 był zastępcą komendanta obwodu pułtuskiego ROAK, kierował również wydziałem II (wywiadowczym) tej organizacji w obwodzie pułtuskim. Aresztowany w Pułtusku 15 II 1946, wyrokiem WSR w Warszawie 17 V 1946 skazany na karę śmierci. Bierut nie skorzystał z prawa łaski. Stracony 15 VII 1946 razem z Konstantym Kociszewskim. Pogrzebany na cmentarzu Bródnowskim: kw. 4 E, rząd 4, grób 1, nr ewidencyjny księgi pochowanych 2599. Rodzina potajemnie ekshumowała zwłoki, grzebiąc je na tymże cmentarzu, w okolicy drewnianego kościoła.
Aleksander ZDANOWSKI (1908–1945)
Ur. w 1908, mjr, ps. „Lubart”, oficer służby stałej piechoty i oficer wywiadu AK w okresie okupacji niemieckiej. Stracony w więzieniu karno-
-śledczym na warszawskiej Pradze w 1945.
3. STRACENI W GŁÓWNYM ZARZĄDZIE INFORMACJI WP
Krystyna MIELCZAREK (1923–1946)
Ur. 20 IV 1923, maszynistka w GZI WP. Od listopada 1945 do maja 1946 wspólnie z Barbarą ?Niemczuk współpracowała z komórką wywiadowczą „Wernyhora” organizacji niepodległościowej Konspiracyjne Wojsko Polskie. Dostarczała wiele cennych materiałów pracy operacyjnej GZI. W obawie przed aresztowaniem przeniosła się do 18. DP, gdzie pracowała jako maszynistka. Aresztowana na początku lipca 1946. 31 tego miesiąca wyrokiem WSO w Warszawie skazana na karę śmierci. Wyrok wykonano 27 VIII 1946 w siedzibie GZI w Warszawie. Jak ustalono w AI MON, w zlikwidowanym Archiwum Służby Sprawiedliwości MON jej akta (sygn. 0.539/46) zostały zniszczone.
Barbara NIEMCZUK (1922–1946)
Ur. 17 VII 1922, w czasie okupacji hitlerowskiej żołnierz AK, a następnie kierownik komórki wywiadowczej „Wernyhora” organizacji niepodległościowej Konspiracyjne Wojsko Polskie. Zatrudniona jako maszynistka w GZI WP w Warszawie, od listopada 1945 do maja 1946 wspólnie z Krystyną ?Mielczarek dostarczała tej organizacji wiele materiałów pracy operacyjnej GZI. W obawie przez aresztowaniem ukrywała się w Białymstoku. Aresztowana na początku lipca 1946. 31 tego miesiąca wyrokiem WSO w Warszawie skazana na karę śmierci. Wyrok wykonano 27 VIII 1946 w siedzibie GZI w Warszawie. Jak ustalono w AI MON, w zlikwidowanym Archiwum Służby Sprawiedliwości MON jej akta (sygn. 0.539/46) zostały zniszczone.
Józef STYPUŁA (?–1947?)
Żołnierz Oddziału Informacji KBW Warszawa. W 1945 lub 1946 opuścił jednostkę i przystąpił do oddziału leśnego Walensteina. Ujęty, z wyroku sądu KBW w 1946 skazany na karę śmierci.
4. STRACENI NA MAZOWSZU
W Ciechanowie
Edward ARUMIŃSKI (1926–1946)
Ur. 12 IX 1926 w Niedzborzu, gm. Regimin, pow. Ciechanów, syn Józefa i Wiktorii, szewc, zamieszkały w Niedzborzu. W grudniu 1942 wstąpił do AK, nosił ps. „Wilczur”. W styczniu 1946 dołączył do oddziału leśnego, prawdopodobnie NSZ N.N. „Skowronka”. Brał udział w kilku akcjach, m.in. w lutym 1946 na posterunek MO w Sławęcinie. Aresztowany w marcu 1946. Wydział do Spraw Doraźnych SO w Warszawie 9 IV 1946 na sesji wyjazdowej w Ciechanowie skazał go na karę śmierci. Data wykonania wyroku nie jest znana.
Zbigniew PĄGOWSKI (1925–?)
Ur. w 1925; skazany na karę śmierci przez Wydział do Spraw Doraźnych SO w Warszawie 9 IV 1946 na sesji wyjazdowej w Ciechanowie. Data wykonania wyroku nie jest znana.
Zdzisław TELZDORF (1924–?)
Ur. w 1924; skazany na karę śmierci przez Wydział do Spraw Doraźnych SO w Warszawie 9 IV 1946 na sesji wyjazdowej w Ciechanowie. Data wykonania wyroku nie jest znana.
Jerzy WYLOT (1926–?)
Ur. w 1926; skazany na karę śmierci przez Wydział do Spraw Doraźnych SO w Warszawie 9 IV 1946 na sesji wyjazdowej w Ciechanowie. Data wykonania wyroku nie jest znana.
W Działdowie
Edward BARTKOWSKI (1924–1946)
Ur. 5 XI 1924 w m. Krzywki-Piaski, gm. Szreńsk, pow. Mława, syn Franciszka i Stanisławy. W 1946 był funkcjonariuszem MO w Kiełpinach, pow. Działdowo, ale 22 marca tego roku zdezerterował i poszedł do oddziału ROAK Stanisława Balla „Sowy”, „Sokoła Leśnego”. Liczący ok. dwudziestu osób oddział wchodził w skład grupy Pawła Nowakowskiego „Łysego” działającej w pow. Mława. Z kolei grupa Nowakowskiego podlegała oddziałowi ROAK Józefa Walentego ?Marcinkowskiego „Łysego”. Oddziałek „Sowy” działał w 4–5-osobowych bojówkach. B. przyjął ps. „Pomidor”. Brał udział w kilku akcjach zbrojnych oddziału: ataku na jednostkę wojskową w Koszelewach, pow. Działdowo, gdzie zdobyto broń i amunicję, 11 IV 1946 na gminny UBP i spółdzielnię w Żurominie: tu wykonywano wyroki na funkcjonariuszach UB i konfidentach. WSR w Warszawie 14 IX 1946 na sesji wyjazdowej w Mławie, w trybie doraźnym, skazał go na karę śmierci. Bierut nie skorzystał z prawa łaski. Stracony 16 X 1946 razem z Bronisławem ?Granicą, Teodorem Tadeuszem ?Niedziałkowskim, Mieczysławem ?Sarneckim.
Roman BRZEZIŃSKI (1924–1946)
Ur. 20 XI 1924 w Golubiu, pow. Wąbrzeźno, syn Ryszarda i Konstancji z Kulikowskich, zamieszkały w Glinkach, pow. Działdowo. Po wojnie w LWP jako kpr. samodzielnej kompanii ochrony w Warszawie. 14 XI 1945 opuścił jednostkę wojskową z bronią, zorganizował oddział leśny. WSO w Warszawie na sesji wyjazdowej w Działdowie 17 X 1946 skazał go na karę śmierci. Stracony 21 XI 1946. Według niektórych źródeł 1 lub 20 XI 1946.
Bronisław GRANICA (1919–1946)
Ur. 25 X 1919 w Wąpiersku, gm. Kiełpiny, pow. Działdowo, syn Józefa i Marii. W okresie okupacji niemieckiej na robotach przymusowych w Niemczech, w listopadzie 1942 zabrany do Wehrmachtu, na froncie zachodnim w połowie sierpnia 1943 dostał się do niewoli alianckiej. Stąd trafił do PSZ. W lutym 1946 wrócił do kraju, a 5 lub 6 czerwca tego roku wstąpił do oddziału ROAK Stanisława Balla „Sowy”. Przyjął ps. „Ziemia Pomorska”. W oddziale pełnił funkcję szofera mechanika. Prawdopodobnie brał udział w akcjach oddziału – 11 VI 1946 na Kuczbork i 2 lipca tego roku na Zieluń, gdzie atakowano wojsko zabezpieczające referendum. WSR w Warszawie 14 IX 1946 na sesji wyjazdowej w Mławie w trybie doraźnym skazał go na karę śmierci. Bierut nie skorzystał z prawa łaski. Stracony 16 X 1946 razem z Edwardem ?Bartkowskim, Teodorem Tadeuszem ?Niedziałkowskim, Mieczysławem ?Sarneckim.
Teodor Tadeusz NIEDZIAŁKOWSKI (1924–1946)
Ur. 17 XII 1924 w Bagienicach Dużych, gm. Kuczbork, pow. Mława, syn Wacława i Marianny, zamieszkały w Gdyni. W maju 1945 otrzymał powołanie do wojska, ale po trzech dniach zdezerterował z koszar w Olsztynie. W początkach czerwca 1946 związał się z oddziałem ROAK Stanisława Balla „Sowy”, przyjął ps. „Kosiba”, „Znajda”. Brał udział w dwu akcjach oddziału – 11 VI 1946 na wieś Kuczbork, pow. Mława, i 2 lipca tego roku na jednostkę wojskową w Zieluniu zabezpieczającą referendum. 14 IX 1946 WSR w Warszawie na sesji wyjazdowej w Mławie w trybie doraźnym skazał go na karę śmierci. Bierut nie skorzystał z prawa łaski. Stracony 16 X 1946 w Działdowie razem z Edwardem ?Bartkowskim, Bronisławem ?Granicą i Mieczysławem ?Sarneckim.
Bolesław RUCIŃSKI (1922–1946)
Ur. 4 XII 1922 w Starym Zieluniu, pow. Mława, syn Jakuba i Heleny z Żórawskich. Oskarżony o przynależność do tajnej organizacji prowadzącej działania przeciw członkom PPR. WSR w Warszawie na sesji wyjazdowej w Działdowie 17 X 1946 skazał go na karę śmierci. Stracony 15 XI 1946.
Mieczysław SARNECKI (1925–1946)
Ur. 10 II 1925 w osadzie Zieluń, pow. Mława, syn Ignacego i Marii, ślusarz. Po zakończeniu II wojny światowej służył w PUBP w Mławie, pełnił służbę wartowniczą. 21 XII 1945 z bronią opuścił PUBP i poszedł do lasu. Przystąpił do niewielkiego oddziału ROAK Franciszka Przytuły „Pączka” podległego zgrupowaniu Józefa Walentego ?Marcinkowskiego „Łysego”. Zgrupowanie działało w powiatach: Działdowo, Mława i Sierpc. S. przyjął ps. „Rosołek”. 12 IV 1946 uczestniczył w ataku na posterunek MO i gminny UBP w Żurominie, pow. Sierpc, ale odmówił wykonania wyroku na konfidencie. W początkach kwietnia karnie przeniesiony do oddziału Andrzeja Różyckiego „Zjawy”. Brał udział w akcji na wieś Kuczbork, pow. Mława, (11 VI 1946) i posterunek MO w Zieluniu. Ujęty 2 V 1946 przez wojsko. 14 IX 1946 WSR w Warszawie na sesji wyjazdowej w Mławie w trybie doraźnym skazał go na karę śmierci. Bierut nie skorzystał z prawa łaski. Stracony 16 X 1946 w Działdowie razem z Edwardem ?Bartkowskim, Bronisławem ?Granicą i Teodorem Tadeuszem ?Niedziałkowskim.
Aleksander WIŚNIEWSKI (1924–1946)
Ur. 14 III 1924 w Nowym Zieluniu, gm. Lidzbark Welski, pow. Działdowo, syn Wincentego i Marty z Wachów. Oskarżony o przynależność do tajnej organizacji. WSO w Warszawie na sesji wyjazdowej w Działdowie 17 X 1946 skazał go na karę śmierci. Stracony 21 XI 1946.
W Garwolinie
Edward BANY (1926–1947)
Ur. 14 I 1926 w Brzezinach, gm. Trojanów, pow. Garwolin, syn Jana i Agnieszki z Karpiewskich. Od kwietnia 1946 w placówce WiN Brzeziny dowodzonej przez Piotra Błachnio „Wulkana”. Brał udział w większości akcji zbrojnych, nosił ps. „Lotny”. Aresztowany 7 X 1946 i przez WSR w Warszawie 13 I 1947 w trybie doraźnym na sesji wyjazdowej w Garwolinie skazany na karę śmierci razem ze Stefanem ?Błachnio. Bierut nie skorzystał z prawa łaski. Stracony tego samego dnia o godz. 21.30.
Stefan BŁACHNIO (1924–1947)
Ur. 29 VIII 1924 w Brzezinach, gm. Trojanów, pow. Garwolin, syn Antoniego i Franciszki ze Staniaków. W okresie okupacji niemieckiej w oddziale Mariana ?Bernaciaka „Orlika”, nosił ps. „Bokser”. Po wejściu Rosjan na Lubelszczyznę powołany do wojska, już w styczniu 1945 zdezerterował. Kontynuował działalność konspiracyjną w oddziale „Orlika”, podlegającym wówczas WiN. Formalnie był zastępcą komendanta WiN placówki Brzeziny – swego brata Piotra Błachnio „Wulkana”. Aresztowany 21 III 1946, zbiegł z transportu, wrócił do konspiracji – w oddziale „Orlika”, a po jego śmierci – Wacława Kuchnio „Spokojnego” i Stanisława ?Warownego „Mściciela”. Ujęty 23 VIII 1946 i oskarżony o udział w dziewięciu akcjach oddziałów WiN. WSR w Warszawie 13 I 1947 na sesji wyjazdowej w Garwolinie w trybie doraźnym skazał go na karę śmierci razem z Edwardem ?Banym. Bierut nie skorzystał z prawa łaski. Stracony tego samego dnia o godz. 21.30.
Bogumił MAĆKUL (1920–1946)
Ur. w 1920; skazany na karę śmierci przez Wydział do Spraw Doraźnych SO w Warszawie na sesji wyjazdowej w Garwolinie 6 VI 1946.
Jan PAWLIK (1924–1946)
Ur. w 1924; skazany na karę śmierci przez Wydział do Spraw Doraźnych SO w Warszawie na sesji wyjazdowej w Garwolinie 6 VI 1946.
Józef TLAK (1925–1946)
Ur. w 1925; skazany na karę śmierci przez Wydział do Spraw Doraźnych SO w Warszawie na sesji wyjazdowej w Garwolinie 6 VI 1946.
W Grodzisku Mazowieckim
Antoni HELBICH (HEBICH, HELBLICH) (1901–1945)
Ur. 17 I 1901, syn Leona, stracony 16 VIII 1945.
Teofil RODEK (1898–1946)
Ur. 18 XII 1898, syn Walentego. Wydział do Spraw Doraźnych SO w Warszawie 16 IV 1946 skazał go na karę śmierci. Stracony 17 IV 1946.
Witold SIWIŃSKI (1926–1946)
Ur. 26 IV 1926, syn Wacława, stracony 20 XI 1946.
Czesław WOJCIECHOWSKI (1917–1946)
Ur. w 1917. Wydział do Spraw Doraźnych SO w Warszawie 16 IV 1946 skazał go na karę śmierci. Stracony 17 IV 1946.
Jan SIERSZAK (1901–1946)
Ur. w 1901, stracony 1 III 1946.
W Makowie Mazowieckim
Julian CHOJNOWSKI (1899–1947)
Ur. 18 IV 1899 w m. Sadykierz, pow. Maków Mazowiecki, syn Józefa i Marianny. W okresie międzywojennym w 33. pp w Łomży, w czasie wojny w NSZ, a do września 1946 w NZW jako komendant na gm. Młynarze. Brał udział w egzekucji trojga współpracowników PUBP w Makowie Mazowieckim. Aresztowany 29 XII 1946. 14 I 1947 WSR w Warszawie na sesji wyjazdowej w Makowie Mazowieckim w trybie doraźnym skazał go na karę śmierci razem z Wacławem ?Kowalewskim, Czesławem ?Krzyżewskim i Ignacym ?Żebrowskim. Stracony tego samego dnia wieczorem. 16 VI 1993 SW w Ostrołęce wyrok WSR w Warszawie uznał za nieważny.
Wacław KOWALEWSKI (1909–1947)
Ur. 25 XII 1909 w m. Dyszobaba, gm. Sieluń, pow. Maków Mazowiecki, syn Bolesława i Aleksandry, zamieszkały w Sieluniu. W okresie międzywojennym w Policji Państwowej, w czasie okupacji niemieckiej w placówce AK Sieluń. W 1945 w Różanie wstąpił do MO, mianowany komendantem posterunku w Młynarzach, pow. Maków Mazowiecki. Aresztowany jesienią 1946. Akt oskarżenia zarzucał mu, że otrzymawszy informację, iż w Sieluniu działa organizacja NZW, nie tylko nie przekazał jej do PUBP w Makowie Mazowieckim, ale wskazał donosicieli „bandzie”, ta zaś rozstrzelała owych „sympatyków partii demokratycznej”. Zarzucano mu również, że „siał złowrogą propagandę pomiędzy wojskiem”, mówiąc (de facto – w stanie nietrzeźwym), że „wojsko to zbrojne ramię Stalina” i że „Mikołajczyk zwycięży w wyborach”. WSR w Warszawie 14 I 1947 na sesji wyjazdowej w Makowie Mazowieckim w trybie doraźnym skazał go na karę śmierci razem z Julianem ?Chojnowskim, Czesławem ?Krzyżewskim i Ignacym ?Żebrowskim. Stracony tego samego dnia wieczorem. 15 I 1995 SW w Ostrołęce wyrok WSR w Warszawie uznał za nieważny.
Czesław KRZYŻEWSKI (1921–1947)
Ur. 16 IV 1921 w m. Żebry-Perosy, gm. Sieluń, pow. Maków Mazowiecki, syn Józefa i Franciszki, rolnik. W okresie okupacji niemieckiej w AK, a od maja 1946 w oddziale NZW działającym w pow. Maków Mazowiecki, używał ps. „Jaskółka”. O działalności oddziału niewiele wiadomo.W październiku 1946 wykonał wyrok śmierci na trojgu współpracownikach PUBP w Makowie. K. współoskarżony o ten czyn, 14 I 1947 przez WSR w Warszawie na sesji wyjazdowej w Makowie Mazowieckim w trybie doraźnym został skazany na karę śmierci razem z Julianem ?Chojnowskim, Wacławem ?Kowalewskim i Ignacym ?Żebrowskim. Stracony tego samego dnia wieczorem. 16 VI 1993 SW w Ostrołęce wyrok WSR w Warszawie uznał za nieważny.
Ignacy ŻEBROWSKI (1916–1947)
Ur. 10 IV 1916 w m. Żebry-Perosy, gm. Sieluń, pow. Maków Mazowiecki, syn Franciszka i Marianny. W kampanii wrześniowej 1939 w 15. puł w Ostrołęce, dostał się do niewoli niemieckiej, do 1940 w obozie jenieckim w Westfalii. W czasie okupacji niemieckiej w AK, nosił ps. „Olszyna”. Po 1944 wstąpił do MO w Ostrołęce, ale zwolnił się ze służby w lutym 1946. W maju lub czerwcu tego roku związał się z oddziałem NZW Czesława Żerańskiego „Nadnarwiaka”, działającym na terenie pow. Maków Mazowiecki. Nocą z 14 na 15 X 1946 żołnierze NZW rozstrzelali trójkę miejscowych „sympatyków partii demokratycznej”, a faktycznie współpracowników PUBP w Makowie. Aresztowany 30 XII 1946, już 14 I 1947 wraz z trzema współtowarzyszami walki stanął przed sądem. Nie dostarczono im aktów oskarżenia. WSR w Warszawie na sesji wyjazdowej w Makowie Mazowieckim w trybie doraźnym skazał go na karę śmierci razem z Julianem ?Chojnowskim, Wacławem ?Kowalewskim i Czesławem ?Krzyżewskim. Wyrok wykonano jeszcze tego samego dnia wieczorem. 16 VI 1993 SW w Ostrołęce wyrok WSR w Warszawie uznał za nieważny.
W Mińsku Mazowieckim
Stefan ARASZKIEWICZ (1928–1947)
Ur. 17 V 1928 w Rudzienku, pow. Mińsk Mazowiecki, syn Kazimierza i Stefanii z Sucheckich, zamieszkały w Dobrem, pow. Mińsk Mazowiecki. W sierpniu 1946 wstąpił do oddziału NSZ N.N. „Visa” działającego w pow. Mińsk Mazowiecki. Dostał tu ps. „Gwoździk”. Brał udział w ośmiu akcjach oddziału: na posterunki MO w Starachowicach i Dobrem, spółdzielnie „Samopomoc Chłopska” w Wólce, gm. Stanisławów, Czerwonce, Pustelniku, pow. Mińsk Mazowiecki, Urząd Gminy w osadzie Dobre, folwark Janów. Opuścił oddział we wrześniu 1946. Aresztowany 5 XII 1946. WSR w Warszawie 7 I 1947 na sesji wyjazdowej w Mińsku Mazowieckim w trybie doraźnym skazał go na karę śmierci razem ze Stanisławem ?Wypustkiem. Bierut nie skorzystał z prawa łaski. Stracony 8 I 1947.
Bolesław DUSZCZYK (1920–1946)
Ur. 23 II 1920 w Zakowie, gm. Siennica, pow. Mińsk Mazowiecki, syn Aleksandra i Aleksandry z Wójcików, zamieszkały w Drozdówce, gm. Siennica, rolnik. Wiosną 1942 w oddziale AK pod dowództwem N.N. „Babinicza”. Po rozkazie o rozwiązaniu AK pozostał w konspiracji w oddziale działającym na terenie pow. Mińsk Mazowiecki. Aresztowany na początku grudnia 1946. WSR w Warszawie w trybie doraźnym na sesji wyjazdowej w Mińsku Mazowieckim 31 XII 1946 skazał go na karę śmierci razem ze Stanisławem ?Kuryłką i Tadeuszem ?Kuryłką. Bierut nie skorzystał z prawa łaski. Stracony tego samego dnia o godz. 17.30. Pochowany na cmentarzu parafialnym w Siennicy. 16 VI 1992 Wydział II Karny SW w Siedl-cach, stwierdził nieważność wyroku b. WSR w Warszawie.
Stanisław KURYŁKO (1920–1946)
Ur. 18 VII 1920 w Zygmuntówce, gm. Siennica, pow. Mińsk Mazowiecki, syn Feliksa i Katarzyny z Mikitów, młodszy brat kpt. Tadeusza ?Kuryłki, zamieszkały w Zglechowie, gm. Siennica. W 1945 w konspiracyjnym oddziale swego brata, działającym na terenie pow. Mińsk Mazowiecki. Aresztowany na początku grudnia 1946, a 31 tego miesiąca przez WSR w Warszawie w trybie doraźnym na sesji wyjazdowej w Mińsku Mazowieckim skazany na karę śmierci razem z Bolesławem ?Duszczykiem i Tadeuszem ?Kuryłką. Bierut nie skorzystał z prawa łaski. Stracony tego samego dnia o godz. 17.30.
Tadeusz KURYŁKO (1916–1946)
Ur. 12 I 1916 w Zygmuntówce, gm. Siennica, pow. Mińsk Mazowiecki, syn Feliksa i Katarzyny z Mikitów, zamieszkały w Kołbieli, pow. Mińsk Mazowiecki. Przed wojną ukończył dywizyjny kurs podchorążych w Zambrowie oraz seminarium nauczycielskie. Uczył w szkole powszechnej na Okęciu w Warszawie, a następnie w Kiczkach, pow. Mińsk Mazowiecki. W maju 1940 wstąpił do oddziału AK N.N. „Babinicza”, przyjął ps. „Śmiały”. Oddział działał na terenie pow. Mińsk Mazowiecki. Mianowany komendantem placówki, następnie dowódcą plutonu liniowego i dowódcą kompanii. 11 XI 1944 awansowany do stopnia kpt. AK. Ujawnił się w 1945 w Mińsku Mazowieckim, ale pozostał w konspiracji. Oddział posiadał dwa magazyny broni, ale początkowo próbował sprzedawać „łup wojenny” poniemieckie rowery i motocykle, by zdobyć fundusze na pomoc rodzinom poległych kolegów z partyzantki. 11 XII 1945 na szosie Kołbiel–Celestynów został zatrzymany przez patrol ubowsko-milicyjny, ale wkrótce potem, po walce, uwolniony przez kolegów z oddziału. Aresztowany w grudniu 1946. 31 tego miesiąca WSR w Warszawie w trybie doraźnym na sesji wyjazdowej w Mińsku Mazowieckim skazał go na karę śmierci. Bierut nie skorzystał z prawa łaski. Rozprawa rozpoczęła się o godz. 12, a o godz. 17.30 wraz z dwoma towarzyszami walki Bolesławem ?Duszczykiem i Stanisławem ?Kuryłką K. został stracony.
Stanisław WYPUSTEK (1925–1947)
Ur. 6 V 1925 w Ołdakowie, pow. Mińsk Mazowiecki, młynarz. Od końca sierpnia do połowy października 1946 był żołnierzem oddziału NSZ N.N. „Visa” działającego na terenie pow. Mińsk Mazowiecki i Warszawa. Aresztowany w październiku 1946. 7 I 1947 WSR w Warszawie na sesji wyjazdowej w Mińsku Mazowieckim w trybie doraźnym skazał go na karę śmierci razem ze Stefanem ?Araszkiewiczem. Wyrok wykonano 8 I 1947.
W Mławie
Bolesław CZERKASIEWICZ
Używał ps. „Skowronek”, w marcu 1946 skazany na karę śmierci przez sąd doraźny, wyrok wykonano.
Hilary JAKUBOWSKI (1924–1945)
Ur. 24 XII 1924, stracony 11 XI 1945.
Konstanty PAWŁOWSKI (PAWLEWSKI) (1918–1946)
Ur. 3 IX 1918, syn Kazimierza. Wydział do Spraw Doraźnych SO w Warszawie na sesji wyjazdowej w Mławie skazał go na karę śmierci. Stracony 6 IV 1946.
Józef SOBOCIŃSKI (1925–1946)
Ur. 4 IV 1925, syn Jana, stracony 25 VII 1946 w Mławie lub Działdowie.
Piotr SZYMCZAK
W marcu 1946 skazany na karę śmierci przez sąd doraźny, wyrok wykonano.
W Ostrołęce
Stanisław BAŁDYGA (1915–1946)
Ur. 22 XI 1915 w Niemczech, syn Juliana, zamieszkały w m. Łyse, pow. Ostrołęka. Po wojnie należał do organizacji niepodległościowej, używał ps. „Klon”. SO w Łomży na sesji wyjazdowej w Ostrołęce 28 VI 1946 skazał go na karę śmierci. Stracony 2 VII 1946, najprawdopodobniej w Ostrołęce.
Franciszek BANACH (1912–1946)
Ur. 30 VI 1912 w Dębnikach, gm. Zbójna, pow. Ostrołęka, syn Ignacego i Marianny. Oskarżony o to, że od grudnia 1945 do maja 1946 należał do nielegalnej organizacji, miał broń, szerzył wrogą propagandę, nosił ps. „Burza”. Wydział do Spraw Doraźnych SO w Łomży na sesji wyjazdowej w Ostrołęce 26 lub 29 VI 1946 skazał go na karę śmierci razem ze Stanisławem ?Lemańskim, Józefem ?Nadolnym, Wacławem ?Piaścikiem, Wincentym ?Pokornickim i Józefem ?Tercjakiem. Stracony najprawdopodobniej kilka dni później. 6 X 1992 SW w Ostrołęce wyrok SO w Łomży uznał za nieważny.
Stanisław BOJARSKI (1914–1946)
Ur. 3 VIII 1914 w Dawi, gm. Łyse, pow. Ostrołęka, syn Franciszka, oskarżony o przynależność do nielegalnej organizacji, w której nosił ps. „Agrest”. Wydział do Spraw Doraźnych SO w Łomży na sesji wyjazdowej w Ostrołęce 28 VI 1946 skazał go na karę śmierci. Bierut nie skorzystał z prawa łaski. Stracony 2 VII 1946, najprawdopodobniej w Ostrołęce.
Antoni CHOJECKI (1900–1946)
Ur. 20 IV 1900 w Dobrem, pow. Mińsk Mazowiecki, syn Stanisława, zamieszkały w Łysych, pow. Ostrołęka. Przed 1939 podoficer zawodowy w 5. puł, potem szef baterii dak, uczestnik kampanii wrześniowej 1939. Uciekł z niemieckiej niewoli, w konspiracji od 1940, w Organizacji Wojskowej „Wilki”. W 1945 w NZW, na rozkaz organizacji wstąpił do MO, był komendantem posterunku w Łysych, pow. Ostrołęka. W końcu 1945 UB rozszyfrowała jego przynależność do oddziału Zbigniewa Kuleszy „Młota II”; zagrożony aresztowaniem, wstąpił do oddziału „Młota II”, komendanta Okręgu Mazowsze NZW. Brał udział w wielu akcjach bojowych, m.in. w zdobyciu posterunku UB w Chorzelach i uwolnieniu więźniów. W oddziale był dowódcą batalionu NZW w gm. Łyse, nosił ps. „Ślepowron”. W 1946 porwany przez funkcjonariuszy UB i bestialsko pobity. Wydział do Spraw Doraźnych SO w Łomży na sesji wyjazdowej w Ostrołęce 28 VI 1946 skazał go na karę śmierci. Stracony 2 VII 1946. Według opinii Zbigniewa Kuleszy, Ch. został zamordowany bez sądu.
Eugeniusz KRUPKA (1910–1946)
Ur. 27 V 1910 w Zbójnej, syn Teofila i Agnieszki z Ksepków, zamieszkały w Lelisie, gm. Łyse, pow. Ostrołęka. Po II wojnie światowej należał do organizacji niepodległościowej. Wydział do Spraw Doraźnych SO w Łomży na sesji wyjazdowej w Ostrołęce 28 VI 1946 skazał go na karę śmierci. Bierut nie skorzystał z prawa łaski. Stracony 2 VII 1946, najprawdopodobniej w Ostrołęce. Zrehabilitowany 19 IV 1995.
Stanisław LEMAŃSKI (1913–1946)
Ur. 22 XII 1913 w Dębnikach, pow. Ostrołęka, syn Aleksandra i Julianny z Murachów. 1936–1937 żołnierz 77. pp w Grodnie. Po wojnie aresztowany i oskarżony o to, że od grudnia 1945 do 23 V 1946 należał do tajnej organizacji, miał broń, szerzył wrogą propagandę. W organizacji nosił ps. „Mina”. Wydział do Spraw Doraźnych SO w Łomży na sesji wyjazdowej w Ostrołęce 26 lub 29 VI 1946 skazał go na karę śmierci razem z Franciszkiem ?Banachem, Józefem ?Nadolnym, Wacławem ?Piaścikiem, Wincentym ?Pokornickim i Józefem ?Tercjakiem. Bierut nie skorzystał z prawa łaski. Stracony najprawdopodobniej kilka dni po wyroku.
Stanisław LIPIŃSKI (1902–1946)
Ur. 27 II 1902 w Stawiskach, pow. Łomża, syn Feliksa, zamieszkały w Wanacji, gm. Ostrołęka. Oskarżony o przynależność do nielegalnej organizacji, pod ps. „Lipa”. Wydział do Spraw Doraźnych SO w Łomży na sesji wyjazdowej w Ostrołęce 28 VI 1946 skazał go na karę śmierci. Bierut nie skorzystał z prawa łaski. Stracony 2 VII 1946, najprawdopodobniej w Ostrołęce.
Józef NADOLNY (1922–1946)
Ur. 1 I 1922 w Dębnikach, gm. Zbójna, pow. Ostrołęka, syn Franciszka i Bronisławy ze Stomskich. Oskarżony o przynależność do tajnej organizacji, posiadanie broni i szerzenie wrogiej propagandy. W organizacji nosił ps. „Lot”. Wydział do Spraw Doraźnych SO w Łomży 26 lub 29 VI 1946 na sesji wyjazdowej w Ostrołęce skazał go na karę śmierci razem z Franciszkiem ?Banachem, Stanisławem ?Lemańskim, Wacławem ?Piaścikiem, Wincentym ?Pokornickim i Józefem ?Tercjakiem. Bierut nie skorzystał z prawa łaski. Stracony najprawdopodobniej kilka dni później.
Wacław PIAŚCIK (1906–1946)
Ur. 28 IX 1906 w Dobrym Lesie, gm. Zbójna, pow. Ostrołęka, syn Mateusza i Katarzyny z Kozłów. Oskarżony o to, że od grudnia 1945 do 23 V 1946 należał do tajnej organizacji działającej na terenie powiatów Ostrołęka i Łomża, miał broń, szerzył wrogą propagandę. Wydział do Spraw Doraźnych SO w Łomży na sesji wyjazdowej w Ostrołęce 26 lub 29 VI 1946 skazał go na karę śmierci razem z Franciszkiem ?Banachem, Stanisławem ?Lemańskim, Józefem ?Nadolnym, Wincentym ?Pokornickim i Józefem ?Tercjakiem. Bierut nie skorzystał z prawa łaski. Stracony najprawdopodobniej w kilka dni po wyroku. 27 I 1993 SW w Ostrołęce wyrok SO w Łomży uznał za nieważny.
Wincenty POKORNICKI (1917–1946)
Ur. 18 VII 1917 w Parzychach, pow. Ostrołęka, syn Stanisława i Stefanii z Piaścików, z zawodu stolarz. 1938–1939 w 4. puł zaniemeńskich WP. Oskarżony o to, że od grudnia 1945 do 27 III 1946 należał do tajnej organizacji, miał broń, szerzył wrogą propagandę. W organizacji nosił ps. „Szczupak”. Wydział do Spraw Doraźnych SO w Łomży 26 lub 29 VI 1946 na sesji wyjazdowej w Ostrołęce skazał go na karę śmierci razem z Franciszkiem ?Banachem, Stanisławem ?Lemańskim, Józefem ?Nadolnym, Wacławem ?Piaścikiem i Józefem ?Tercjakiem. Stracony najprawdopodobniej kilka dni po wyroku.
Stanisław SIWIK (1914–1946)
Ur. 17 V 1914 w Wanacji, gm. Turośl, pow. Ostrołęka, syn Józefa. Po II wojnie światowej należał do organizacji niepodległościowej o kryptonimie KSZ (nierozszyfrowany). Wydział do Spraw Doraźnych SO w Łomży 28 VI 1946 na sesji wyjazdowej w Ostrołęce skazał go na karę śmierci. Bierut nie skorzystał z prawa łaski. Stracony 2 VII 1946, najprawdopodobniej w Ostrołęce. W niektórych źródłach: Świk.
Antoni SZYMAŃSKI (1906–1946)
Ur. 10 VI 1906 w m. Łyse, pow. Ostrołęka, syn Filipa, zamieszkały w Dawi, gm. Łyse. Po II wojnie światowej w konspiracji, należał do organizacji niepodległościowej, pod ps. „Orgon”. Wydział do Spraw Doraźnych SO w Łomży na sesji wyjazdowej w Ostrołęce 28 VI 1946 skazał go na karę śmierci. Bierut nie skorzystał z prawa łaski. Stracony 2 VII 1946, najprawdopodobniej w Ostrołęce.
Stanisław SZYMAŃSKI (1926–1946)
Ur. 5 VIII 1926 w Wanacji, gm. Łyse, pow. Ostrołęka. Oskarżony o przynależność do nielegalnej organizacji, w której nosił ps. „Korzwa”. Wydział do Spraw Doraźnych SO w Łomży na sesji wyjazdowej w Ostrołęce 28 VI 1946 skazał go na karę śmierci. Bierut nie skorzystał z prawa łaski. Stracony 2 VII 1946, najprawdopodobniej w Ostrołęce.
Józef TERCJAK (1920–1946)
Ur. 29 IX 1920 w Dębnikach, pow. Ostrołęka, syn Feliksa i Katarzyny z Piaścików. Oskarżony o to, że od grudnia 1945 do 23 V 1946 należał do tajnej organizacji, miał broń, szerzył wrogą propagandę. Nosił ps. „Ognion”. Wydział do Spraw Doraźnych SO w Łomży na sesji wyjazdowej w Ostrołęce 26 lub 29 VI 1946 skazał go na karę śmierci razem z Franciszkiem ?Banachem, Stanisławem ?Lemańskim, Józefem ?Nadolnym, Wacławem ?Piaścikiem i Wincentym ?Pokornickim. Bierut nie skorzystał z prawa łaski. Stracony najprawdopodobniej kilka dni po wyroku.
Stanisław WOJSZ (1924–1950)
Ur. 17 V 1924 w Jarnutach, gm. Czerwin, pow. Ostrołęka, syn Wincentego i Marianny z Kołakowskich. Latem 1946 wstąpił do oddziału NZW, przyjmując ps. „Jaskółka” i „Sokół”. Gdy jesienią 1947 władze bezpieczeństwa dokonały serii aresztowań wśród żołnierzy NZW w Jarnutach, wyjechał do Wrocławia. Po pewnym czasie, gdy UBP ponownie wpadł na jego trop, wrócił w rodzinne strony. Do stycznia 1949 ukrywał się w skrytce urządzonej w stodole rodzinnego domu w Jarnutach. Po śmierci starszego brata Szczepana, który został śmiertelnie ranny w starciu z grupą MO, wstąpił do oddziału N.N. „Jabłoni”, a potem N.N. „Dęba”. Przez pół roku, do czerwca 1949, aktywnie uczestniczył w działaniach tych oddziałów, wykonywał wyroki na szpiclach i donosicielach UBP. Został zatrzymany 29 X 1949, torturowany w śledztwie. WSR w Warszawie 25 III 1950 na sesji wyjazdowej w Ostrołęce w trybie doraźnym skazał go na karę śmierci. Sędziowie w orzeczeniu napisali, że „jest nieprzejednanym wrogiem Polski Ludowej”. Bierut nie skorzystał z prawa łaski. NSW 10 V 1950 wyrok ten utrzymał w mocy. Stracony 12 VI 1950. 22 IV 1993 SW w Ostrołęce wyrok b. WSR w Warszawie uznał za nieważny.
W powiecie Ostrów Mazowiecka
Stanisław BIERKA (1926–1946)
Ur. w 1926. Wydział do Spraw Doraźnych SO w Siedlcach na sesji wyjazdowej w Ostrowi Mazowieckiej 21 II 1946 skazał B. na karę śmierci. Stracony 22 II 1946.
Aleksander BISZEWSKI (1906–1946)
Ur. w 1906. Wydział do Spraw Doraźnych SO w Siedlcach na sesji wyjazdowej w Ostrowi Mazowieckiej 21 II 1946 skazał B. na karę śmierci. Stracony 22 II 1946.
Kazimierz BUCZYŃSKI (1922–1946)
Ur. w 1922, syn Ignacego i Heleny, zamieszkały w Rzechowie, gm. Perzanowo, pow. Maków Mazowiecki. Żołnierz NSZ, ps. „Sosna”. Jeden z dwunastu żołnierzy NSZ, młodych mieszkańców Gąsewa, Szczeglina Nowego i okolicznych wsi gm. Sypniewo, pow. Maków Mazowiecki, oskarżonych w sprawie związanej z rozbrojeniem latem 1945 przez oddział NZW Komendy Powiatowej MO w Makowie Mazowieckim. Choć zdobyto ją bez ofiar, w odwecie UB spacyfikowało pobliską wieś Gąsewo, skąd z wesela zabrano dwunastu młodych ludzi i pospiesznie ich osądzając, zastrzelono w miejscowości Guty Bujno. Jeden z nich, Tadeusz Krupka „Żbik”, „Longin”, zbiegł z transportu na egzekucję, dołączył do oddziału „Burzy”, walczył, zginął w 1949 w walce z grupą operacyjną UB. Wydział do Spraw Doraźnych SO w Siedlcach na sesji wyjazdowej w Ostrowi Mazowieckiej 27 II 1946 skazał B. na karę śmierci. Stracony 28 II 1946 pod wsią Guty Bujno.
Stanisław EJDYS (1920–1946)
Ur. w 1920, syn Franciszka i Apolonii, zamieszkały w Szczeglinie Nowym, gm. Sypniewo, pow. Maków Mazowiecki. Żołnierz NSZ, ps. „Droga”. Został skazany na karę śmierci przez Wydział do Spraw Doraźnych SO w Siedlcach na sesji wyjazdowej w Ostrowi Mazowieckiej 27 II 1946 razem z dwunastoma żołnierzami NSZ. Stracony 28 II 1946 pod wsią Guty Bujno.
Stanisław KARBOWSKI (1920–1946)
Ur. w 1920, syn Bolesława i Stanisławy, zamieszkały we wsi Gąsewo, gm. Sypniewo, pow. Maków Mazowiecki. Żołnierz NSZ, ps. „Dym”, kierownik placówki „Gąsewo”. Został skazany na karę śmierci przez Wydział do Spraw Doraźnych SO w Siedlcach na sesji wyjazdowej w Ostrowi Mazowieckiej 27 II 1946 razem z dwunastoma żołnierzami NSZ. Stracony 28 II 1946 pod wsią Guty Bujno.
Henryk KOCOT (1920–1946)
Ur. w 1920, syn Wawrzyńca i Władysławy, zamieszkały w Szczeglinie Starym, gm. Sypniewo, pow. Maków Mazowiecki. Żołnierz NSZ, ps. „Brzezina”. Wydział do Spraw Doraźnych SO w Siedlcach na sesji wyjazdowej w Ostrowi Mazowieckiej 27 II 1946 skazał K. na karę śmierci. Stracony 28 II 1946 pod wsią Guty Bujno.
Władysław KORNALEWSKI (KORNELEWSKI) (1918–1947)
Ur. 6 VIII 1918 w Brodnicy, woj. poznańskie, zamieszkały w Załuskach, gm. Andrzejewo, pow. Ostrów Mazowiecka. W okresie okupacji niemieckiej w oddziale leśnym NOW na terenie pow. Ostrów Mazowiecka, nosił ps. „Grunt”. Po wkroczeniu Rosjan nie wyszedł z konspiracji, w sierpniu 1945 został dowódcą oddziału wyszkolenia wojskowego przy Komendzie Powiatowej NOW w Ostrowi Mazowieckiej. W sierpniu tego roku, po połączeniu NOW z NSZ – wszedł do oddziału NZW, gdzie szkolił ochotników. W październiku 1945 mianowany komendantem NZW pow. Ostrów Mazowiecka (kryptonim „Olkusz”), nosił ps. „Orlicz” i „Wezyr”, wkrótce objął szefostwo PAS. Podlegał mu oddział piętnastu ludzi dowodzony przez Stanisława Zawackiego „Zagłobę”. W 1946 oddział przeprowadził w powiecie kilka akcji, likwidował bandytów skazanych z rozkazu Komendy Powiatowej NSZ. Aresztowany 26 XI 1946 w Andrzejewie, pow. Ostrów Mazowiecka. Podczas rewizji w jego domostwie znaleziono archiwum organizacji, broń i amunicję. WSR w Warszawie 13 I 1947 w trybie doraźnym na sesji wyjazdowej w Ostrowi Mazowieckiej skazał go razem z Henrykiem ?Olczakiem na karę śmierci. Stracony 14 I 1947 o godz. 11.
Eugeniusz KOSSAKOWSKI (1925–1946)
Ur. w 1925, syn Stanisława i Genowefy, zamieszkały w Zalesiu, gm. Perzanowo, pow. Maków Mazowiecki. Żołnierz NSZ, nosił ps. „Kos”. Wydział do Spraw Doraźnych SO w Siedlcach na sesji wyjazdowej w Ostrowi Mazowieckiej 27 II 1946 skazał K. na karę śmierci. Stracony 28 II 1946 pod wsią Guty Bujno.
Tadeusz LIPKA (1926–1946)
Ur. w 1926, syn Aleksandra i Marianny, zamieszkały w Rzechowie, gm. Perzanowo, pow. Maków Mazowiecki. Żołnierz NSZ, ps. „Drzewo”. Wydział do Spraw Doraźnych SO w Siedlcach na sesji wyjazdowej w Ostrowi Mazowieckiej 27 II 1946 skazał L. na karę śmierci. Stracony 28 II 1946 pod wsią Guty Bujno.
Bolesław MAKOĆ (1923–1946)
Ur. w 1923, syn Romana i Leokadii, zamieszkały w Szczeglinie Poduchownym, gm. Sypniewo, pow. Maków Mazowiecki. Żołnierz NSZ, ps. „Olszyna”. Wydział do Spraw Doraźnych SO w Siedlcach na sesji wyjazdowej w Ostrowi Mazowieckiej 27 II 1946 skazał M. na karę śmierci. Stracony 28 II 1946 pod wsią Guty Bujno.
Henryk MROCZKOWSKI (1927–1946)
Ur. w 1927. Wydział do Spraw Doraźnych SO w Siedlcach na sesji wyjazdowej w Ostrowi Mazowieckiej 13 II 1946 skazał M. na karę śmierci. Stracony 14 II 1946.
Faustyn MYŚLAK (1920–1946)
Ur. w 1920, syn Jana i Katarzyny, zamieszkały w Szczeglinie Starym, gm. Sypniewo, pow. Maków Mazowiecki. Żołnierz NSZ, ps. „Pług”. Wydział do Spraw Doraźnych SO w Siedlcach na sesji wyjazdowej w Ostrowi Mazowieckiej 27 II 1946 skazał M. na karę śmierci. Stracony 28 II 1946 pod wsią Guty Bujno.
Stanisław NAJGRODZKI (1919–1946)
Ur. w 1919. Wydział do Spraw Doraźnych SO w Siedlcach na sesji wyjazdowej w Ostrowi Mazowieckiej 20 II 1946 skazał N. na karę śmierci. Stracony 22 II 1946.
Henryk OLCZAK (1918–1947)
Ur. 24 VIII 1918 w Ostrowi Mazowieckiej, syn Władysława i Marcjanny z Kolupów, ślusarz, zamieszkały w Wołominie. W okresie okupacji niemieckiej należał do PZP, pod ps. „Postrach”. Po wkroczeniu Sowietów pozostał w konspiracji, od marca 1945 w NZW, pod ps. „Lew”. Od października 1945 do lutego 1946 w bojówce Władysława ?Kornalewskiego (Kornelewskiego) „Orlicza” działającej na terenie pow. Ostrów Mazowiecka. W sierpniu 1946 został adiutantem „Orlicza” i był nim do czasu aresztowania, razem z dowódcą, 26 X 1946 w Załuskach, gm. Andrzejewo. WSR w Warszawie 13 I 1947 w trybie doraźnym, na sesji wyjazdowej w Ostrowi Mazowieckiej skazał go razem z Władysławem ?Kornalewskim (Kornelewskim) na karę śmierci. Stracony 14 I 1947 o godz. 11.
Wacław PAZIK (1922–1946)
Ur. w 1922. Wydział do Spraw Doraźnych SO w Siedlcach na sesji wyjazdowej w Ostrowi Mazowieckiej 13 II 1946 skazał P. na karę śmierci. Stracony 14 II 1946.
Czesław PĘKAŁA (1907–1946)
Ur. w 1907. Wydział do Spraw Doraźnych SO w Siedlcach na sesji wyjazdowej w Ostrowi Mazowieckiej 28 II 1946 skazał P. na karę śmierci. Stracony 28 II 1946.
Tadeusz PSZCZOŁA (1915–1946)
Ur. w 1915, syn Stanisława i Anastazji, zamieszkały w Szczeglinie Nowym, pow. Maków Mazowiecki. Żołnierz NSZ, ps. „Żądło”, dowódca drużyny. Wydział do Spraw Doraźnych SO w Siedlcach na sesji wyjazdowej w Ostrowi Mazowieckiej 27 II 1946 skazał P. na karę śmierci. Stracony 28 II 1946 pod wsią Guty Bujno.
Wacław RADGOWSKI (1914–1946)
Ur. w 1914. Wydział do Spraw Doraźnych SO w Siedlcach na sesji wyjazdowej w Ostrowi Mazowieckiej 20 II 1946 skazał R. na karę śmierci. Stracony 22 II 1946.
Antoni ROGALSKI (1921–1946)
Ur. w 1921. Wydział do Spraw Doraźnych SO w Siedlcach na sesji wyjazdowej w Ostrowi Mazowieckiej 21 II 1946 skazał R. na karę śmierci. Stracony 22 II 1946.
Henryk SOCIK (SOCZYK) (1925–1946)
Ur. w 1925. Wydział do Spraw Doraźnych SO w Siedlcach na sesji wyjazdowej w Ostrowi Mazowieckiej 20 II 1946 skazał S. na karę śmierci. Stracony 22 II 1946.
Stanisław SOCIK (SOCZYK) (1917–1946)
Ur. w 1917, brat Henryka ?Socika (Soczyka). Wydział do Spraw Doraźnych SO w Siedlcach na sesji wyjazdowej w Ostrowi Mazowieckiej 20 II 1946 skazał S. na karę śmierci. Stracony 22 II 1946.
Jan SOKOŁOWSKI (1927–1946)
Ur. w 1927. Wydział do Spraw Doraźnych SO w Siedlcach na sesji wyjazdowej w Ostrowi Mazowieckiej 13 II 1946 skazał S. na karę śmierci. Stracony 14 II 1946.
Jan SZTOMBERSKI (1924–1946)
Ur. w 1924, syn Antoniego i Janiny, zamieszkały w Gąsewie, pow. Maków Mazowiecki. Żołnierz NSZ, ps. „Zdzich”. Wydział do Spraw Doraźnych SO w Siedlcach na sesji wyjazdowej w Ostrowi Mazowieckiej 27 II 1946 skazał S. na karę śmierci. Stracony 28 II 1946 pod wsią Guty Bujno.
Tadeusz WILKOWSKI (1909–1946)
Ur. w 1909, syn Michała i Feliksy, zamieszkały w Szczeglinie Nowym, gm. Sypniewo, pow. Maków Mazowiecki. Żołnierz NSZ, ps. „Las”. Wydział do Spraw Doraźnych SO w Siedlcach na sesji wyjazdowej w Ostrowi Mazowieckiej 27 II 1946 skazał W. na karę śmierci. Stracony 28 II 1946 pod wsią Guty Bujno.
Aleksander ZAWADZKI (1918–1946)
Ur. w 1918. Wydział do Spraw Doraźnych SO w Siedlcach na sesji wyjazdowej w Ostrowi Mazowieckiej 28 II 1946 skazał Z. na karę śmierci. Stracony 28 II 1946.
W Otwocku
Feliks ANTCZAK (1916–1945)
Ur. 22 V 1916 w Castrop koło Dortmundu, syn Antoniego. Wiosną 1920 wraz z rodzicami powrócił z Niemiec do kraju, osiedlił się w Toruniu. Ukończył Gimnazjum w Chełmnie, a w 1939 Wydział Prawa i Ekonomii Uniwersytetu Poznańskiego. Już w gimnazjum współpracował z pismem „Pochodnia”, a w 1935 wstąpił do SP. W czasie okupacji, posługując się nazwiskiem Wróblewski, wszedł w skład komitetu redakcyjnego organu SP „Reforma”. Od 1 II 1943 do 15 VII 1944 należał do Komitetu Oporu Społecznego, którego celem była walka z niemieckim okupantem. W organizacji tej pełnił funkcję referenta informacyjnego na woj. warszawskie. W czasie powstania warszawskiego należał do Związku Młodzieży, był jednym z redaktorów pisma „Błękitny Znak”. W grudniu 1944 został aresztowany w Aninie pod Warszawą za posiadanie maszyny do pisania, kilku ulotek z okresu okupacji niemieckiej oraz trzech ulotek, w których ostrzegał przed nasilającą się w Polsce dominacją ZSRR: „Pora na zdecydowaną akcję”, „Nie ugniemy karku pod jarzmo niewolnicze” oraz „Wiadomości radiowe”. Ulotek tych nie powielał ani nie rozpowszechniał, choć funkcjonariusze UB podrzucili mu w czasie rewizji powielacz. Oskarżano go również o „usiłowanie założenia” organizacji Towarzystwo Demokratyczne „Pobudka”. Na rozprawie sądowej mówił: „Nie można powiedzieć, że rozbija rząd ten, kto go krytykuje, i niekoniecznie wzmacnia go ten, kto go chwali. To nie są rzeczy proste”. 28 XII 1944 Sąd Wojskowy Garnizonu Warszawskiego na rozprawie w Otwocku skazał go na karę śmierci. Dowódca I Armii WP gen. dyw. Stanisław Popławski wyrok ten zatwierdził. Stracony 2 I 1945. 13 IX 1989 decyzją SN został uniewinniony i oczyszczony z wszystkich zarzutów, z zaznaczeniem, że żadne z oskarżeń nie miało znamion przestępstwa. Ojciec jego, Antoni ?Antczak, działacz SP, aresztowany w sierpniu 1948 i skazany na 15 lat pozbawienia wolności, 31 VIII 1952 zmarł w więzieniu we Wronkach.
Tomasz MALCZEWSKI (1906–1945)
Ur. 24 IX 1906 w Radziejowie Kujawskim, syn Wincentego, lekarz. Jesienią 1944 w rejonie prawobrzeżnej Warszawy związał się z AK, pisał artykuły w wydawanej tam nielegalnie gazetce „Alarm” redagowanej przez Jana ?Wyszomirskiego. Aresztowany 22 XI 1944, przez Sąd Wojskowy Garnizonu Warszawskiego na sesji wyjazdowej w Otwocku 22 I 1945 skazany wraz z ?Wyszomirskim na karę śmierci. Stracony 29 I 1945 w Otwocku lub w więzieniu przy ul. 11 Listopada na warszawskiej Pradze.
Jan WYSZOMIRSKI (1913–1945)
Ur. 21 XI 1913 w Zdzieborzu, syn Romana i Marii z Grabowskich. Przed wojną ppor. rez., student Wydziału Mechanicznego Politechniki Warszawskiej. W okresie okupacji niemieckiej związał się z ruchem niepodległościowym w grupie Konfederacji Narodu. 1943–1944 w oddziale Uderzeniowych Batalionów Kadrowych i w III batalionie 77. pp AK. Był tu adiutantem dowódcy – Bolesława Piaseckiego „Sablewskiego”. Nosił wówczas ps. „Wroński”. Po operacji „Ostra Brama” wraz z częścią dowództwa III batalionu znalazł się w rejonie prawobrzeżnej Warszawy. W tym okresie, a także po wkroczeniu Armii Czerwonej na Pragę (od września do 19 XI 1944) był współredaktorem podziemnej gazetki „Przegląd Tygodniowy”, a potem redaktorem pisma „Alarm”. Aresztowany 19 XI 1944. Przebywał w aresztach prawobrzeżnej Warszawy, w Aninie, Otwocku, Śródborowie, Siedlcach i wreszcie w areszcie śledczym przy ul. 11 Listopada na warszawskiej Pradze. 22 I 1945 Sąd Wojskowy Garnizonu Warszawskiego na sesji wyjazdowej w Otwocku skazał go na karę śmierci. Bierut nie skorzystał z prawa łaski. Stracony 29 I 1945 razem z Tomaszem ?Malczewskim, według jednych źródeł w Otwocku (i tam pochowany w zbiorowej mogile), a według innych w więzieniu przy ul. 11 Listopada i pochowany „pod ścianą budynku więziennego, która wychodziła na Wisłę, a więc od strony zachodniej”.
AIPN, Teczki więźniów 1945, Wyszomirski Jan; Archiwum Polski Podziemnej 1939–1956, kolekcja 5 Zuzanny Zawadzkiej, 510/W, Raport „Kalskiego” (Witolda Bieńkowskiego), 28 VI 1945; J. Engelgard, Historia. Zwolnienie Bolesława Piaseckiego, „Integracja” 1990, nr 15; Z. Kobylańska, Wspomnienia sanitariuszki, Warszawa 1988, s. 38, 57, 69, 117, 143, 173, 178; K. Krajewski, Uderzeniowe Bataliony Kadrowe 1942–1944, Warszawa 1993, wg indeksu; Żołnierze wyklęci…, wg indeksu (tu błędne imię: Jerzy); Materiały przekazane przez kuzyna Jana Wyszomirskiego Jerzego Niżnikowskiego z Warszawy (w zbiorach autora); Notatki z rozmów z Henrykiem Kraszewskim z Warszawy z 17 II 2000 (w zbiorach autora); Oświadczenie Stanisława Briesemeistra z 26 VIII 1991 (w sprawie śmierci Jana Wyszomirskiego – w zbiorach autora).
W PŁOCKU
Stanisław GAJEWSKI (1913–1948)
Ur. 11 VI 1913, stracony 28 X 1948.
Jan MACULAK (1923–1945)
Ur. 7 II 1923, stracony 25 VI 1945.
Franciszek ROMAŃSKI (ROMANOWSKI) (1882–1946)
Ur. 15 V 1882, syn Jakuba, stracony 7 V 1946.
Tadeusz SUMIŃSKI (1922–1946)
Ur. 15 IX 1922, syn Konstantego, elektromonter. Żołnierz ZWZ-AK, od czerwca 1945 NZW, dowódca drużyny. Aresztowany 14 XI 1945. Oskarżony o przynależność do AK, terroryzowanie członków PPR ze wsi Smolin, zabicie milicjanta. 12 VII 1946 WSR w Warszawie skazał go na karę śmierci. Stracony 14 VIII 1946.
Feliks SZAJNECKI (1913–1948)
Ur. 3 VII 1913, syn Jakuba, stracony 2 III 1948.
Edward SZAŁAŃSKI (1923–1951)
Ur. 24 II 1923 w Staroźrebach, pow. Płock, syn Władysława i Stefanii z Sobiesiaków. Ukończył przed wojną siedem klas szkoły podstawowej, w okresie okupacji wywieziony na roboty przymusowe do niemieckich zakładów w Płocku. Po zakończeniu wojny pracował w Urzędzie Gminy w Staroźrebach. W 1948 związał się z oddziałem NZW Wiktora Wacława ?Stryjewskiego „Cacki”. Gdy oddział został rozbity przez UB, a jego dowódca ujęty, w obawie przed aresztowaniem ukrywał się. Początkowo wyjechał do Warszawy, w kwietniu 1949 wrócił jednak w rodzinne strony, by ukrywać się wraz z bratem Władysławem. Gospodarzom z okolicznych wsi, którzy przyjmowali braci Szałańskich na kwatery, dawali wyżywienie, a nawet pieniądze, mówili wprost, że są poszukiwani przez UB. W maju 1949 za pośrednictwem N.N. „Bogdana” i N.N. „Śmiałka” związali się z NSZ, S. przyjął wówczas ps. „Tygrys”, ale wkrótce znów działał samotnie, gdy „Bogdan” i „Śmiałek” zostali aresztowani. Próbował przedostać się nielegalnie za granicę, ale oszukany przez przemytników, wrócił w rodzinne strony. Po roku, tropiony przez UB, ale niewydany przez ludność wsi, w których się ukrywał i był znany, rozpoczął – jak to określa późniejszy akt oskarżenia – napady na osoby prywatne „dla zabezpieczenia sobie dostatniego bytu”. Faktycznie często chodził na te „napady” bez broni, przedstawiał się z nazwiska, prosił o pieniądze, wyjaśniając, że ukrywa się przed UB. Komendant posterunku MO w Staroźrebach w opinii dla sądu stwierdzał, że S. „był wrogo ustosunkowany do obecnej rzeczywistości i czuł wstręt do obecnej rzeczywistości, gdyż był tylko wrogo ustosunkowany do obecnego ustroju”. Zostawiał pokwitowania otrzymywanych, nierzadko drobnych sum „na rzecz prześladowanych przez Bezpiekę Czerwony Faszyzm”. Zachowane wśród dowodów rzeczowych pokwitowania opatrzone są wyraźną okrągłą pieczęcią z orłem w koronie i napisem w otoku: „Narodowe Siły Zbrojne Mazowsze”. W ten sposób, co jakiś czas zmieniając kwaterę, S. ukrywał się do jesieni 1951. Ujęty 12 X 1951, oskarżony o założenie na terenie gmin Staroźreby i Drobin, pow. Płock, związku i kierowanie nim, został 19 XI 1951 przez WSR w Warszawie na sesji wyjazdowej w Staroźrebach w trybie doraźnym skazany na karę śmierci. Bierut nie skorzystał z prawa łaski. Stracony 22 XII 1951. Pluton egzekucyjny, którym kierował Aleksander Drej, przysłano z Warszawy. 26 IV 1993 Wydział II Karny SW w Płocku wyrok b. WSR w Warszawie uznał za nieważny w części dotyczącej zorganizowania związku i posiadania broni. Natomiast w części dotyczącej napadów, choć „czyny te wynikały poniekąd z życiowych konsekwencji określonej działalności”, wyroku z 1951 nie unieważnił.
W Płońsku
Zygmunt CIARKA (1922–1947)
Ur. 14 IV 1922, robotnik. Od 1943 należał do AK. Wiosną 1945 został powołany do wojska, ale w lipcu tego roku zdezerterował z jednostki w Olsztynie. Ukrywał się, a następnie związał z oddziałem Józefa Walentego ?Marcinkowskiego „Wyboja”, „Łysego”. Oddział działał na terenie powiatów Ciechanów, Mława, Płock, Płońsk i Sierpc w woj. warszawskim, miał swe grupy w powiatach Działdowo, Iława, Nidzica, Ostróda i Szczytno w woj. olsztyńskim. Ujęty 20 VI 1946. WSR w Warszawie na sesji wyjazdowej w Płońsku 19 XII 1946 skazał go razem z Marcelim ?Gajewskim i Bronisławem ?Urbańskim na karę śmierci. NSW 21 I 1947 wyrok ten utrzymał w mocy. Zespół sędziowski skłaniał się do ułaskawienia ze względu na jego młody wiek, ale Bierut nie skorzystał z prawa łaski. Stracony 19 II 1947.
Marceli GAJEWSKI (1907–1947)
Ur. 2 I 1907. W okresie okupacji niemieckiej żołnierz AK. Od wiosny 1945 w konspiracji, pod ps. „Mściwy”, związany z oddziałem ROAK Józefa Walentego ?Marcinkowskiego „Wyboja”, „Łysego”. Oddział, liczący ok. dwustu ludzi, działał na terenie powiatów Ciechanów, Mława, Płock, Płońsk i Sierpc w woj. warszawskim, miał swoje grupy w powiatach Działdowo, Iława, Nidzica i Ostróda w woj. olsztyńskim. Brał udział w akcjach zbrojnych oddziału, m.in. 18 III 1946 w uwolnieniu rannego członka organizacji Stanisława Ciarki przetrzymywanego pod strażą w szpitalu w Sierpcu. Aresztowany 20 VII 1946. WSR w Warszawie 19 XII 1946 na sesji wyjazdowej w Płońsku skazał go razem z Zygmuntem ?Ciarką i Bronisławem ?Urbańskim na karę śmierci. NSW 21 I 1947 wyrok ten utrzymał w mocy. Stracony 19 II 1947.
Bronisław URBAŃSKI (1910–1947)
Ur. 15 I 1910, syn Michała. Nie są znane jego losy w okresie okupacji niemieckiej. W 1945 był funkcjonariuszem UB, ale w grudniu tego roku związał się z oddziałem Józefa Walentego ?Marcinkowskiego „Wyboja”, „Łysego”. Oddział działał na terenie powiatów Ciechanów, Mława, Płock, Płońsk i Sierpc w woj. warszawskim, a jego grupy na terenie powiatów Działdowo, Iława, Nidzica, Ostróda i Szczytno w woj. olsztyńskim. Został zastępcą komendanta, a jednocześnie dowodził jednym z patroli. Nosił ps. „Andrzej”, „Ślepy”, „Blondyn”. Brał udział w kilku akcjach, m.in. w grudniu 1945 na cukrownię w Glinojecku, w Sierpcu, na młyn Kondraj w pow. Płońsk. 18 III 1946 uwolnił rannego członka organizacji Stanisława Ciarkę przetrzymywanego pod strażą w sierpeckim szpitalu. Ujęty 22 VIII 1946. WSR w Warszawie na sesji wyjazdowej w Płońsku 19 XII 1946 skazał go razem z Zygmuntem ?Ciarką i Marcelim ?Gajewskim na karę śmierci. NSW 21 I 1947 wyrok ten zatwierdził. Stracony 19 II 1947.
W Pułtusku
Jan ANFOLECKI (1927–1948)
Ur. 27 XI 1927 w Ciółkowie, gm. Obryte, pow. Pułtusk, syn Stanisława i Anny z Witkowskich. Aresztowany 10 VIII 1948. WSR w Warszawie na sesji wyjazdowej w Pułtusku skazał go na karę śmierci za działalność w oddziale NZW Henryka ?Borczyńskiego „Burzy”, od późnej jesieni 1947 do początków sierpnia 1948 operującym na terenie pow. Pułtusk. Nosił ps. „Ryś”. Bierut nie skorzystał z prawa łaski. Wraz z towarzyszami walki Henrykiem ?Borczyńskim i Tadeuszem ?Kruszewskim został stracony 18 XI 1948.
Henryk BORCZYŃSKI (1927–1948)
Ur. 28 VIII 1927 w Ciółkowie, gm. Obryte, pow. Pułtusk, syn Stanisława i Ewy z Koczkodanów. Jesienią 1947 nawiązał kontakt z Janem ?Kmiołkiem „Mazurkiem”, dowódcą oddziału NZW działającego w pow. Pułtusk. Ten mianował go dowódcą oddziału operującego na terenie gm. Obryte. Ośmioosobowa partia „Burzy”, bo taki pseudonim przyjął dowódca, działała od listopada 1947 do 6 VIII 1948. Ujęty, 28 X 1948 przez WSR w Warszawie na sesji wyjazdowej w Pułtusku został skazany na karę śmierci. Bierut nie skorzystał z prawa łaski. Stracony 18 XI 1948 razem z Janem ?Anfoleckim i Tadeuszem ?Kruszewskim.
Stanisław BRZEZIŃSKI (1913–1946)
Ur. 5 IV 1913, syn Franciszka. Skazany 15 V 1946 w Pułtusku na sesji wyjazdowej Wydziału do Spraw Doraźnych SO w Warszawie. Stracony 18 V 1946.
Tadeusz KRUSZEWSKI (1923–1948)
Ur. 3 II 1923 w Ciółkowie, gm. Obryte, pow. Pułtusk, syn Wacława i Anny ze Składanków. Był żołnierzem oddziału WiN, a następnie NZW Jana ?Kmiołka „Mazurka”, 1947–1948 działającego na terenie powiatów Maków Mazowiecki, Ostrołęka, Ostrów Mazowiecka i Pułtusk, nosił ps. „Sokół”. WSR w Warszawie na sesji wyjazdowej w Pułtusku 28 X 1948 skazał go na karę śmierci. Bierut nie skorzystał z prawa łaski. Stracony 18 XI 1948 razem z Janem ?Anfoleckim i Henrykiem ?Borczyńskim.
Piotr MOSSAKOWSKI (1919–1946)
Ur. 15 V 1919, syn Józefa. Skazany w Pułtusku na sesji wyjazdowej Wydziału do Spraw Doraźnych SO w Warszawie 15 V 1946. Stracony 18 V 1946.
Kazimierz RASIŃSKI (1918–1947)
Ur. 20 VIII 1918 w Lipnikach Starych, gm. Kleszewo, pow. Pułtusk, syn Teofila i Franciszki. Uczestnik kampanii wrześniowej 1939, walczył w obronie Pułtuska i Warszawy. Jesienią 1943 w oddziale NSZ jako łącznik, nosił ps. „Karaś”. W styczniu 1945 wstąpił do MO, ale już w maju zwolnił się ze służby na własną prośbę. Latem tego roku w WiN. 25 XI 1946 brał udział w zdobyciu więzienia PUBP w Pułtusku (stał na obstawie szosy Pułtusk–Serock razem m.in. z Antonim ?Wiśniewskim); uwolniono wówczas 47 więzionych żołnierzy organizacji niepodległościowych. Zatrzymany przez władze bezpieczeństwa 6 XII 1946. WSR w Warszawie 11 I 1947 w trybie doraźnym na sesji wyjazdowej w Pułtusku skazał go na karę śmierci. Stracony 13 I 1947. Wydział VIII Karny SW w Warszawie, 11 XII 1992 wyrok b. WSR w Warszawie uznał za nieważny.
Wacław TOMCZAK (1922–1946)
Ur. 1 V 1922, syn Piotra. Skazany w Pułtusku na sesji wyjazdowej Wydziału do Spraw Doraźnych SO w Warszawie 15 V 1946, stracony 18 V 1946.
Antoni WIŚNIEWSKI (1919–1947)
Ur. 25 VII 1919 w Lipnikach Starych, gm. Kleszewo, pow. Pułtusk, syn Bolesława. Od 1943 w NSZ, pod ps. „Kruk”. Po zakończeniu wojny nadal w konspiracji. Aresztowany 6 XII 1946 i oskarżony o to, że od września do 12 XII 1946 (sic!) w Lipnikach Starych należał do NSZ, a 25 XI 1946 brał udział w ataku na więzienie PUBP w Pułtusku, w czasie którego uwolniono 47 więźniów, członków organizacji niepodległościowych. Akcję wykonał jednak oddział WiN N.N. „Przelotnego”, a nie NSZ, a rola W. była raczej bierna – stał na obstawie szosy Pułtusk–Serock razem m.in. z Kazimierzem ?Rasińskim. Mimo to WSR w Warszawie 11 I 1947 w trybie doraźnym na sesji wyjazdowej w Pułtusku skazał go na karę śmierci. Stracony 13 III 1947.
W Rykach
Jan FILIPEK (1924–1947)
Ur. 16 XII 1924 w Kawęczynie, gm. Kłoczew, pow. Garwolin, syn Stanisława i Józefy z Lipców. W sierpniu 1944 powołany do wojska, nie stawił się w jednostce. Od wiosny 1945 w konspiracji w zgrupowaniu Mariana ?Bernaciaka „Orlika”, przydzielony do oddziału Walaska „Petersona”, nosił ps. „Gilza”. Zadaniem oddziału było utrzymywanie porządku w terenie – wymierzano kary chłosty za pospolite kradzieże, niszczono bimbrownie. W czerwcu 1946 leśnicy z majątku Jagodne, pow. Garwolin, zwracali się do „Petersona” z prośbą, by jego oddział zabronił chłopom wywozić drzewo z dworskiego lasu. Wykonywano także akcje rekwizycyjne. Zatrzymany 12 XII 1946. 15 I 1947 postawiony przed sądem razem ze Stefanem ?Kamarkiem, Władysławem ?Warownym i Adamem ?Zdrojewskim. WSR w Warszawie, w trybie doraźnym, na sesji wyjazdowej w Rykach skazał ich na karę śmierci. Wyrok wykonano dwie godziny po zakończeniu procesu, o godz. 17, nad stawem zwanym Buksa, na skraju miasta. Zwłoki zamordowanych wrzucono w bagno przy stawie. Wiosną 1947 rodziny zamordowanych podjęły oficjalne starania o ekshumację. Ostateczna zgoda na pochowanie zamordowanych na cmentarzu katolickim w Rykach miała niewątpliwie związek z kolejnym morderstwem miejscowego UB na osobie Stanisława ?Warownego, starszego brata Władysława ?Warownego. 23 IX 1991 w miejscu tragicznej śmierci żołnierzy oddziału Wacława Kuchnio „Spokojnego” nad stawem Buksa w Rykach, przy stadionie sportowym, w pobliżu dworca PKS, wystawiono duży metalowy krzyż. Tablica u jego stóp czci pamięć zamordowanych, którzy zginęli za to, że „walczyli o wolną i niepodległą Polskę”. 12 IX 1993 w centralnym punkcie miasta wystawiono pomnik pamięci poległych i pomordowanych żołnierzy AK-WiN 1939–1956. Również w kościele parafialnym w Rykach odsłonięto tablicę pamięci żołnierzy AK placówek Ryki, Ułęż i oddziału partyzanckiego „Orlika”, „którzy w obronie wolności i niepodległości Polski padli w bojach, zginęli w obozach, na zesłaniu, w więzieniach oraz zmarli z trudów wojennych”.
Stefan KAMAREK (1921–1947)
Ur. 22 V 1921 w Wólce Kotowskiej, pow. Łódź, syn Ferdynanda i Magdaleny z Bernaciaków, zamieszkały na kolonii Wąwolnica, gm. Ułęż, pow. Garwolin. W 1943 żołnierz oddziału Kołpakowa na Kresach Wschodnich, prawdopodobnie partyzantki sowieckiej. W marcu 1944 w wojsku, rok później w oddziale WBW. W Woli Zadybskiej w marcu tego roku wraz z pięćdziesięcioma innymi żołnierzami wzięty do niewoli przez oddziały ze zgrupowania Mariana ?Bernaciaka „Orlika”. Przyjąwszy ps. „Kamarek”, pozostał u „Orlika”, przydzielony do pododdziału Zygmunta ?Kęski „Świta”. Wiosną 1945 uczestniczył we wszystkich akcjach oddziału, m.in. 1 V 1945 w zdobyciu Kocka. Następnie w oddziale WiN Wacława Kuchnio „Spokojnego”. Brał udział w akcjach rekwizycyjnych. Zatrzymany przez UB 9 I 1947. 15 I 1947 postawiony przed sądem razem z Janem ?Filipkiem, Władysławem ?Warownym i Adamem ?Zdrojewskim. WSR w Warszawie, w trybie doraźnym, na sesji wyjazdowej w Rykach skazał ich na karę śmierci. Wyrok wykonano dwie godziny po zakończeniu procesu, o godz. 17, nad stawem zwanym Buksa, na skraju miasta. Zwłoki zamordowanych wrzucono w bagno przy stawie. W większości więziennych dokumentów występuje pod nazwiskiem Stefan Kamarek i organizacyjnym pseudonimem „Kamarek”. W jednym z dokumentów podano również w nawiasie: Beczek Stefan. Być może to jest jego właściwe nazwisko, a „Kamarek” to pseudonim używany w oddziale WiN.
Stanisław WAROWNY (?–1947)
Syn Wojciecha i Franciszki z Gągałów. Wywodził się z patriotycznej rodziny z Dąbi Nowej koło Ryk, był jednym z pierwszych żołnierzy ZWZ-
-AK na tym terenie. Przed wojną uprawiał lekkoatletykę, należał do Warszawianki, biegał z Januszem Kusocińskim. Pracował na Okęciu jako pracownik cywilny w 1. pl. W kampanii wrześniowej 1939 ranny. W okresie okupacji niemieckiej był kwatermistrzem w oddziale Mariana ?Bernaciaka „Orlika”, zdobył stopień st. sierż. i Krzyż Walecznych, miał ps. „Mściciel”. Po wejściu Sowietów na Lubelszczyznę pozostał w podziemiu, najpierw w AK, następnie w WiN, ale w początkach 1946 wyjechał na Dolny Śląsk. Po ogłoszeniu amnestii w kwietniu 1947 ujawnił się w PUBP w Garwolinie. Pierwszy podjął starania o ekshumację zwłok zamordowanych nad stawem Buksa w Rykach. 21 V 1947 na posterunku MO dowiedział się, że po uzyskanie zgody na ekshumację ma się udać do WUBP w Warszawie. Wynajął taksówkę i pojechał w kierunku stolicy. Kilka kilometrów za Rykami został zatrzymany przez funkcjonariuszy PUBP i zawieziony na posterunek MO w Trojanowie. Po zwolnieniu wracał pieszo do Ryk. Na szosie, jak ustalił to później sąd, został śmiertelnie postrzelony przez ubowców. Zmarł w szpitalu w Garwolinie.
Władysław WAROWNY (1926–1947)
Ur. 26 II 1926 w Dąbi Nowej, gm. Ryki, pow. Garwolin, syn Wojciecha i Franciszki z Gągałów. W 1946 zwerbowany do WiN przez brata Stanisława ?Warownego „Mściciela”, który w oddziale Wacława Kuchnio „Spokojnego” (ze zgrupowania Mariana ?Bernaciaka „Orlika”) był oficerem gospodarczym, a następnie zastępcą komendanta placówki w Ofni, gm. Trojanów. Przydzielony do osobistej ochrony „Mściciela”, nosił ps. „Dąb”, brał udział w akcjach rekwizycyjnych – wymierzaniu kary chłosty, m.in. za bezprawne zajęcie pola czy złodziejstwo. Zatrzymany przez UB 14 XII 1946. 15 I 1947 postawiony przed sądem razem z Janem ?Filipkiem, Stefanem ?Kamarkiem i Adamem ?Zdrojewskim. WSR w Warszawie, w trybie doraźnym, na sesji wyjazdowej w Rykach skazał ich na karę śmierci. Wyrok wykonano dwie godziny po zakończeniu procesu, o godz. 17, nad stawem zwanym Buksa, na skraju miasta. Zwłoki zamordowanych wrzucono w bagno przy stawie.
Adam ZDROJEWSKI (1920–1947)
Ur. 20 IV 1920 w Żabiance, gm. Ułęż, pow. Garwolin, syn Władysława i Jadwigi z Miszczaków. W 1937 wstąpił do zakonu oo. Oblatów, w klasztorze w Markowicach, pow. Poznań, przebywał do wybuchu wojny we wrześniu 1939. W okresie okupacji niemieckiej w AK na Lubelszczyźnie, pod ps. „Adam”. Przed wkroczeniem Sowietów przeniesiony do zgrupowania Mariana ?Bernaciaka „Orlika”, był żołnierzem oddziału Pawła Suleja „Prawego”, a następnie Kazimierza Wołongiewicza. Nosił ps. „Sęp”. W czerwcu 1946 brał udział w ataku na Urząd Gminy w Żabiance, gdzie wykonano wyrok organizacyjny na jednym z urzędników. Zatrzymany przez UB 17 XII 1946. 15 I 1947 postawiony przed sądem razem z Janem ?Filipkiem, Stefanem ?Kamarkiem i Władysławem ?Warownym. WSR w Warszawie, w trybie doraźnym, na sesji wyjazdowej w Rykach skazał ich na karę śmierci. Wyrok wykonano dwie godziny po zakończeniu procesu, o godz. 17, nad stawem Buksa. Zwłoki zamordowanych wrzucono w bagno przy stawie.
W Sierpcu
Tadeusz KOWALSKI (1917–1947)
Ur. 20 IX 1917 w m. Cendaty, gm. Unieck, pow. Sierpc, syn Franciszka i Czesławy z Rzutowskich, zamieszkały w Raciążu, pow. Sierpc. W styczniu 1946 wstąpił do oddziału ROAK Jana Szloma „Wilka”. Trzydziestoosobowa grupa działała na terenie pow. Ciechanów, Mława i Sierpc. Jednym z jej żołnierzy był Wiktor Wacław ?Stryjewski. K. jako dowódca jednej z pięcioosobowych grup, pod ps. „Kapitan”, „Listek”, od kwietnia do września 1946 brał udział w atakach na posterunki MO w Strzegowie, pow. Mława, Uniecku, Rościszewie, Raciążu, Bieżuniu i Sławęcinie, pow. Sierpc, rozbrajając milicjantów i zabierając broń. Atakowano także Urząd Gminy w Uniecku, gdzie zniszczono akta, spółdzielnie „Samopomoc Chłopska” w Rościszewie i Raciążu, cukrownię w Glinojecku. Opuścił oddział jesienią 1946, ukrywając się w Jastrowiu, pow. Wałcz. Tu aresztowany 29 X 1946. WSR w Warszawie 9 I 1947 na sesji wyjazdowej w Sierpcu, w trybie doraźnym, skazał go na karę śmierci. Wyrok wykonano tego samego dnia o godz. 17.
W powiecie Sokołów Podlaski
Przed wyborami do Sejmu Ustawodawczego 19 I 1947 blok komunistyczny PPR, PPS, SL, SD przystąpił do szczególnie nasilonej akcji propagandowej. Stosownie do decyzji KRN i rządu do zabezpieczenia wyborów skierowano oddziały MO, UB, LWP i KBW. Komitet Wojewódzki PPR w Warszawie posłał na tzw. tereny zagrożone sześciuset aktywistów, „aby tam pracowali politycznie i uczestniczyli w komisjach”. Na teren pow. Sokołów Podlaski wysłano ośmiu działaczy PPR, w tym siedmiu z Zakładów Chemicznych w Chodakowie pod Sochaczewem. W oficjalnej propagandzie nazywani są „robotnikami z Chodakowa”, faktycznie jednak zostali oddelegowani do pracy w UBP przy fałszowaniu wyborów, mieli legitymacje UBP i krótką broń służbową. Fakt, że „robotnicy z Chodakowa” byli funkcjonariuszami UBP, potwierdził mjr Zygmunt ?Szendzielarz „Łupaszka” w zeznaniach złożonych w śledztwie 8 czerwca i 16 XI 1949, a oficer śledczy twierdzeniom tym nie zaprzeczał.
12 XII 1946 zdążający w kierunku Sokołowa Podlaskiego samochód ciężarowy, którym jechali m.in. owi „robotnicy z Chodakowa”, w okolicach Grochowa został zatrzymany przez 2. szwadron „Bartosza” – ppor. Mariana Nowaka (Waleriana Nowackiego) z VI Brygady Wileńskiej AK dowodzonej przez mjr. Zygmunta ?Szendzielarza „Łupaszkę”. Po przeprowadzonej rewizji „robotnikom” zatrzymano dokumenty i broń krótką. W chwilę potem na szosie zatrzymano samochód wojskowy KBW z trzema żołnierzami. Zabrano dwóch, zwalniając kierowcę. Zwolniono również zatrzymanych działaczy PPS.
Dalszy ciąg wydarzeń ma już kilka wersji, w tym oficjalną, przygotowaną i wykorzystywaną przez propagandę PPR. Przedstawia ona wydarzenia pod Grochowem jako szczególne bestialstwo reakcyjnego podziemia spod znaku NSZ. „Głos Ludu”, organ PPR, nadał im olbrzymi rozgłos. Według tej wersji zbrodniarze z NSZ, ścigani przez wojsko, uprowadzili ofiary, torturowali je, a następnie zamordowali siekierami we wsi Kamieńczyk nad Bugiem. Dla zatarcia śladów konających miano wrzucać do specjalnie wyrąbanego przerębla na rzece Bug. W wersji oficjalnej nie ma mowy o uwolnieniu działaczy PPS, jednego z zatrzymanych żołnierzy KBW, a także o zwolnieniu po kilku dniach szofera Komitetu Powiatowego PPR w Sokołowie Podlaskim.
Zwłoki ośmiu zabitych odnaleziono dopiero 17 XII 1946 na Bugu koło Kamieńczyka. Wyprawiono im uroczysty pogrzeb, organizowano wiece i masówki potępiające zbrodnię i jej sprawców. Śmierć „robotników” wykorzystywano w kampanii wyborczej, akcentując, że zbrodniarze z NSZ i WiN są zwolennikami PSL. „Każda kartka [wyborcza] oddana na PSL zbryzgana jest krwią męczenników” – pisał „Głos Ludu”. Oficjalnie udział w wydarzeniach przypisywano bandom Kazimierza Chmielowskiego „Rekina” i N.N. „Sokoła”.
Według najnowszych badań „Bartosz” wobec zbliżającej się obławy rozstrzelał ośmiu aktywistów PPR i dwóch żołnierzy KBW na zamarzniętym Bugu w okolicach wsi Głody. Zwłoki przymarzły do lodu i ekipy szukające uprowadzonych musiały je wyrąbywać siekierami, kalecząc przy tym ciała. Fakt ten wykorzystywano w propagandzie, twierdząc, że bandy NSZ zarąbały bezbronnych siekierami.
16 I 1947 „Głos Ludu” podał, że sprawcy zbrodni pod Sokołowem zostali ujęci, osądzeni przez sąd doraźny i wobec nieskorzystania przez prezydenta KRN z prawa łaski natychmiast straceni. Podano nazwiska siedmiu rzekomych morderców. Analiza akt straconych pozwala na stwierdzenie, że żaden z nich nie brał udziału w akcji „Bartosza” pod Grochowem i nie miał nic wspólnego z 2. szwadronem VI Brygady Wileńskiej. W odwecie za śmierć aktywistów PPR grupa operacyjna UB spacyfikowała wieś Głody, rozstrzeliwując bez sądu sześć osób, a oddziały KBW aresztowały kilkadziesiąt osób w Laskowicach, Józefinie, Mogielnicy, Korczewie i w innych miejscowościach pow. Sokołów Podlaski.
Legenda „robotników z Chodakowa”, uświetniona pomnikami i tablicami pamiątkowymi, trwała przez cały okres PRL.
Ze sprawą „robotników z Chodakowa” niewątpliwie mają związek kolejne procesy, które w początkach 1947 na terenie pow. Sokołów Podlaski na sesjach wyjazdowych prowadził warszawski WSR, występując jako wojskowy sąd doraźny.
Aleksander FLORCZUK (1921–1946)
Ur. 26 XII 1921 w Kamieńczyku nad Bugiem, syn Jana, rolnik. WSR w Warszawie, jako wojskowy sąd doraźny, 24 XII 1946 na sesji wyjazdowej w Kamieńczyku, pow. Sokołów Podlaski, oskarżał go o to, że nocą z 12 na 13 grudnia i 13 grudnia 1946 (a zatem ledwie 11 dni przed rozprawą) pomógł dwunastu członkom oddziału NZW. Pomoc polegała na tym, że udzielił im schronienia w swoim domu w Kamieńczyku, poinformował o ruchach wojsk i „stoczonych walkach LWP z bandami”. Za te przewinienia został skazany na karę śmierci i stracony tego samego dnia (w Wigilię Bożego Narodzenia) o godz. 13.15.
Edward KUR (1927–1946)
Ur. w 1927 w Łazowie, gm. Sterdyń, pow. Sokołów Podlaski, syn Jana, zamieszkały w Podłazówku, pow. Sokołów Podlaski. Aresztowany 14 XII 1946 i oskarżony o to, że od 5 do 13 XII 1946 należał do oddziału NZW „Rekina”. WSR w Warszawie na sesji wyjazdowej w Podłazówku w trybie doraźnym podczas procesu pokazowego skazał go na karę śmierci. Bierut nie skorzystał z prawa łaski. Stracony tego samego dnia w Podłazówku.
Lucjan MARCHEL
Ps. „Młot”, rzekomy sprawca zbrodni sokołowskiej.
Zygmunt MARCHEL
Ps. „Sternik”, rzekomy sprawca zbrodni sokołowskiej.
Józef MYSZKO (1908–1946)
Ur. 8 VIII 1908 w Sewerynówce, pow. Sokołów Podlaski, syn Pawła. W 1946 sołtys rodzinnej wsi. Aresztowany 30 XI 1946 (?) i oskarżony o to, że „udzielał pomocy bandytom, dwukrotnie dając im pożywienie”, i „zaniechał donieść o trzykrotnym pobycie bandy w jego wsi”. W lipcu 1946 czterem bandytom dał mleko, w październiku przyjął trzech bandytów, a 29 XI 1946 czterem bandytom dał żywność. Według wersji funkcjonującej w Sterdyni oddziałowi Waleriana Nowackiego „Bartosza”, który prowadził ujętych „robotników z Chodakowa”, miał również udzielić podwód. WSR w Warszawie 28 XII 1946 na sesji wyjazdowej w Sterdyni w trybie doraźnym i procesie pokazowym, na który spędzono mieszkańców wioski, skazał go na karę śmierci. Bierut miał nie skorzystać z prawa łaski. Wyrok wykonano natychmiast na oczach zgromadzonych mieszkańców Sterdyni i okolicznych wsi. Zwłoki przewieziono do lasu Borki, zasypano śniegiem i gałęziami. Żona pochowała męża na cmentarzu parafialnym w Zembrowie. 14 IX 2002 wyrok WSR w Warszawie został uznany za nieważny. 11 XI 2002 na rynku w Sterdyni odsłonięto tablicę pamięci Józefa Myszki.
Władysław RATYŃSKI (1908–1946)
Ur. 21 I 1908, syn Konstantego i Julianny z Piotrowskich, zamieszkały w Sewerynówce. Aresztowany w grudniu 1946 i oskarżony o to, że w listopadzie i 13 XII 1946 udzielił pomocy oddziałowi NZW „Rekina”, a w styczniu, grudniu i ostatni raz 13 XII 1946 przyjął go w swoim domu w Sewerynówce. Banda prowadziła wówczas ośmiu „robotników z Chodakowa”. Skłamał wojsku ścigającemu „Rekina”, nie podając kierunku, w jakim miał się udać. WSR w Warszawie jako wojskowy sąd doraźny 27 XII 1946, na sesji wyjazdowej w m. Dzierżby, pow. Sokołów Podlaski, skazał go na karę śmierci. Bierut nie skorzystał z prawa łaski. Stracony tego samego dnia w Dzierżbach. 14 IX 2002 wyrok WSR w Warszawie został uznany za nieważny.
Antoni SOROKOSZ (1924–1947)
Ur. 2 II 1924 w Zajęcznikach, pow. Sokołów Podlaski, syn Michała. Od października 1946 do dnia ujęcia 29 XII 1946 był żołnierzem NZW w oddziale Waleriana Nowackiego „Bartosza” podległym zgrupowaniu por. Władysława Łukasiuka „Młota”. Nosił ps. „Orkan”. Brał udział w trzech akcjach oddziału: w Mężeninie, Laskowcu i Litewnikach, pow. Łomża. Ujęty, sądzony już 3 I 1947 przez WSR w Warszawie, występujący jako wojskowy sąd doraźny, na sesji wyjazdowej w Patrykozach, pow. Sokołów Podlaski. Sąd stwierdzając „wysokie napięcie złej woli u oskarżonego”, skazał go na karę śmierci. Wyrok wykonano natychmiast.
Stefan STERLUS (1909–1947)
Ur. 28 V 1909 w Warszawie, syn Pawła i Zofii z Szymańskich. W 1930 służył w 3. psk w Wołkowysku. W okresie okupacji niemieckiej mieszkał w Laskowicach, gm. Korczew, pow. Sokołów Podlaski, od 1942 w AK, nosił ps. „Sokół”. Był wywiadowcą w drugim plutonie Michała Lewickiego „Ptaka”. Po rozwiązaniu AK nie wyszedł z konspiracji, nie skorzystał z amnestii 1945. Wstąpił do WiN, został komendantem wsi Laskowice, a następnie od grudnia 1945 organizował gminną placówkę WiN w Korczewie i został jej komendantem. W styczniu 1946 mianowany komendantem ośrodka WiN obejmującego gminy Korczew, Repki i Wyrozęby. Jedyną poważniejszą akcją placówki był atak na Urząd Gminy w Korczewie 4 VII 1946. Aresztowany 25 XII 1946 w Laskowicach. Już 8 II 1947 WSR w Warszawie na sesji wyjazdowej w Korczewie, sądząc go w trybie doraźnym, skazał na karę śmierci. Bierut nie skorzystał z prawa łaski. Stracony 17 II 1947 w Przeździatce, przedmieściu Sokołowa Podlaskiego.
Jan TOBOTA (1922–1947)
Ur. 1 II 1922 w Laskowicach, gm. Korczew, pow. Sokołów Podlaski, syn Franciszka. W 1943 wstąpił do AK w Siedlcach. W kwietniu 1946 Lucjan ?Minkiewicz „Wiktor” i Władysław Łukasiuk „Młot” zwerbowali go do WiN. W organizacji nosił ps. „Janek”. W grudniu 1946 został komendantem placówki WiN na gm. Korczew, pow. Sokołów Podlaski. Zatrzymany przez UB 25 XII 1946. 8 II 1947 WSR w Warszawie w trybie doraźnym na sesji wyjazdowej w Korczewie skazał go na karę śmierci. Bierut nie skorzystał z prawa łaski. Stracony 17 II 1947 w Przeździatce (przedmieściu Sokołowa Podlaskiego).
Mieczysław WYROZĘBSKI (1927–1946)
Ur. 27 I 1927 w Siedlcach, syn Stanisława i Joanny, zamieszkały w Felicjanowie, pow. Sokołów Podlaski. Jego brat, Kazimierz „Sokolik”, należał do oddziału Waleriana Nowackiego „Bartosza”. Aresztowany 24 XII 1946, oskarżony o przynależność do bandy „Rekina” oraz o to, że 25 XI 1946 wraz z członkami oddziału Władysława Łukasiuka „Młota” zaatakował sierżanta LWP. W. nie miał żadnych związków z partyzantką. Mimo to WSR w Warszawie, działając jako wojskowy sąd doraźny, 27 XII 1946 na sesji wyjazdowej w Grodzisku, pow. Sokołów Podlaski, skazał go na karę śmierci. Bierut nie skorzystał z prawa łaski. Stracony tego samego dnia w Grodzisku.
W Węgrowie
Stefan POTOCKI (1917–1946)
Ur. w 1917. Skazany na karę śmierci przez Wydział do Spraw Doraźnych SO w Siedlcach 19 II 1946 na sesji wyjazdowej w Węgrowie. Wyrok wykonano 23 II 1946, najpewniej jednak nie w Węgrowie.
Stanisław SUPEŁ (1920–1946)
Ur. w 1920. Skazany na karę śmierci przez Wydział do Spraw Doraźnych SO w Siedlcach 19 II 1946 na sesji wyjazdowej w Węgrowie. Wyrok wykonano 23 II 1946, najpewniej jednak nie w Węgrowie.
Ferdynand WASOWSKI (1927–1946)
Ur. w 1927. Skazany na karę śmierci przez Wydział do Spraw Doraźnych SO w Siedlcach 19 II 1946 na sesji wyjazdowej w Węgrowie. Wyrok wykonano 23 II 1946, najpewniej jednak nie w Węgrowie.
We Włochach
Zygmunt BRZEZIŃSKI (1912–?)
Ur. w 1912. Wydział do Spraw Doraźnych SO w Warszawie na sesji wyjazdowej we Włochach 17 VI 1946 skazał go na karę śmierci. Data ewentualnego ułaskawienia lub wykonania wyroku nie jest znana.
Leonard GADOMSKI (1919–?)
Ur. w 1919. Wydział do Spraw Doraźnych SO w Warszawie na sesji wyjazdowej we Włochach 17 VI 1946 skazał go na karę śmierci. Data ewentualnego ułaskawienia lub wykonania wyroku nie jest znana.
Kazimierz KLIMCZEWSKI (1922–?)
Ur. w 1922. Wydział do Spraw Doraźnych SO w Warszawie na sesji wyjazdowej we Włochach 17 VI 1946 skazał go na karę śmierci. Data ewentualnego ułaskawienia lub wykonania wyroku nie jest znana.
Stanisław KORALEWSKI (1898–?)
Ur. w 1898. Wydział do Spraw Doraźnych SO w Warszawie na sesji wyjazdowej we Włochach 17 VI 1946 skazał go na karę śmierci. Data ewentualnego ułaskawienia lub wykonania wyroku nie jest znana.
Stanisław PŁAZA (1929–?)
Ur. w 1929. Wydział do Spraw Doraźnych SO w Warszawie na sesji wyjazdowej we Włochach 30 IV 1946 skazał go na karę śmierci razem z Marianem ?Rumianowskim i Tadeuszem ?Rumianowskim. Data ewentualnego ułaskawienia lub wykonania wyroku nie jest znana.
Marian RUMIANOWSKI (1926–?)
Ur. w 1926. Wydział do Spraw Doraźnych SO w Warszawie na sesji wyjazdowej we Włochach 30 IV 1946 skazał go na karę śmierci razem ze Stanisławem ?Płazą i Tadeuszem ?Rumianowskim. Data ewentualnego ułaskawienia lub wykonania wyroku nie jest znana.
Tadeusz RUMIANOWSKI (1924–?)
Ur. w 1924. Wydział do Spraw Doraźnych SO w Warszawie na sesji wyjazdowej we Włochach 30 IV 1946 skazał go na karę śmierci razem ze Stanisławem ?Płazą i Marianem ?Rumianowskim. Data ewentualnego ułaskawienia lub wykonania wyroku nie jest znana.
Zamordowani członkowie Polskiego Stronnictwa Ludowego
Pierwszą listę zamordowanych ludowców zawierającą kilka nazwisk ogłosił Stanisław Wójcik w styczniu 1946 na I Kongresie PSL. Kolejną, imienną listę działaczy PSL zamordowanych przez funkcjonariuszy UBP ujawniła w końcu września 1946 na posiedzeniu KRN posłanka z ramienia PSL Hanna Chorążyna. W 1964 Listę członków Polskiego Stronnictwa Ludowego, zamordowanych w latach 1944–1946 ogłosił Franciszek Wilk w „Zeszytach Historycznych”, (Paryż) 1964, z. 6, s. 8–15. Lista zawiera 128 nazwisk. Romuald Turkowski w książce Polskie Stronnictwo Ludowe w obronie demokracji 1945–1949, Warszawa 1992, s. 333–338, opublikował Listę [niepełną] członków PSL zamordowanych przez władze bezpieczeństwa w latach 1945–1947, która zawiera 146 nazwisk. Stefan Korboński w książce W imieniu Kremla ogłosił Listę członków PSL zamordowanych przez bezpiekę, zawierającą 118 nazwisk. W ustalaniu nazwisk członków PSL pomocna okazała się także książka Opozycja parlamentarna w Krajowej Radzie Narodowej i Sejmie Ustawodawczym 1945–1947, oprac. R. Turkowski, Warszawa 1997 (wybór źródeł).
Jan BRZOZOWSKI
Zamordowany w Mławie na przełomie 1946/1947.
Zygmunt BURKOT (?–1946)
Zamordowany 20 X 1946 w Piastowie, pow. Warszawa.
Tadeusz CISZKIEWICZ (?–1946)
Zamordowany 1 XII 1946 w Sierpcu.
Stanisław DANIELEWICZ (?–1946)
Zamordowany 25 III 1946 w Grodzisku Mazowieckim.
Stanisław GARSTKA (?–1946)
Członek ZP PSL. Zamordowany 6 VIII 1946 w Sierpcu.
Leszek GODLEWSKI (?–1946)
Syn prezesa ZP PSL. Zamordowany 3 IX 1946 w Pierławce, pow. Działdowo.
Julian GÓJSKI (GUJSKI) (?–1945)
Zamordowany 19 XI 1945 w Łęgu Kasztelańskim, gm. Łęg Kościelny, pow. Płock.
Kazimierz GÓJSKI (GUJSKI) (?–1945)
Zamordowany 19 XI 1945 w Łęgu Kasztelańskim, gm. Łęg Kościelny, pow. Płock.
Ryszard GÓJSKI (GUJSKI) (?–1945)
Zamordowany 19 XI 1945 w Łęgu Kasztelańskim, gm. Łęg Kościelny, pow. Płock.
Zbigniew Tadeusz HANKE (1905–1945)
Ur. w 1905, w okresie międzywojennym działacz SN. Od sierpnia 1936 do grudnia 1945 był prezesem Sądu Grodzkiego w Grójcu. W okresie okupacji delegat powiatowy rządu RP i przewodniczący działającego przy delegacie sądu specjalnego. Przewidywany na stanowisko wojewody warszawskiego po zakończeniu wojny. 17 I 1945 po wkroczeniu Armii Czerwonej do Grójca aresztowany przez NKWD i osadzony w obozie przejściowym w Przyłęku koło Ryk. Przed wywiezieniem do ZSRR uratowała go interwencja prawników. 1 XII 1945 porwany z domu przez funkcjonariuszy UB i wraz z trzema innymi mieszkańcami Grójca przewieziony do wsi Konie, gm. Pniewy. Tu, po „przesłuchaniu”, ograbieniu z biżuterii, pieniędzy i wierzchniego okrycia bezpodstawnie oskarżono porwanych o zastrzelenie trzech funkcjonariuszy UB. Przewieziono ich na skraj wsi Budki Petrykowskie i Nosy-Poniatki i na polu zastrzelono: H., Tadeusza ?Liszkiewicza i Bolesława ?Łukowskiego. Ciała płytko zakopano w bruzdach zoranej ziemi. Jeden ze skazańców – działacz PSL Józef Sikorski – lekko ranny, zdołał wydostać się z grobu i półnagi schronił się w pobliskim gospodarstwie. Relacje o zdarzeniu złożył w Zarządzie Powiatowym i Wojewódzkim PSL, a następnie w SO w Warszawie z siedzibą w Grójcu w obecności prokuratora i funkcjonariusza WUBP w Warszawie. Mimo to postępowania w sprawie ujawnienia sprawców zbrodni nie wszczęto. W 1957 na wniosek żony H. Prokuratura Powiatowa w Grójcu podjęła śledztwo, a następnie postawiła ośmiu funkcjonariuszom UB zarzut dokonania zbrodni. W maju 1958 Izba Karna SN w Warszawie na podstawie amnestii z 22 II 1947 śledztwo umorzyła. 18 IV 1990 Józef Ruszkowski w imieniu ŚZŻAK Obwód Grójec „Głuszec” przesłał do Ministerstwa Sprawiedliwości zawiadomienie o przestępstwie dokonanym przez funkcjonariuszy b. MBP. Prokurator Prokuratury Rejonowej w Grójcu śledztwo w tej sprawie postanowił umorzyć. 21 VI 1992 staraniem ŚZŻAK na miejscu mordu w Budkach Petrykowskich odsłonięto pomnik upamiętniający zamordowanych.
Mirosław KISIELEWSKI (?–1946)
Zamordowany 30 VIII 1946 w Sierpcu.
Józef KULESZA (?–1946)
Zamordowany 6 V 1946 w Wysokiem Mazowieckiem.
Anna KWIATKOWSKA (?–1946)
Zamordowana 20 IX 1946 w Pułtusku.
Stanisław KWIATKOWSKI (?–1946)
Zamordowany 20 IX 1946 w Pułtusku.
Zygmunt KWIATKOWSKI (?–1945)
Zamordowany 21 XI 1945 w Ostrołęce.
Franciszek ŁAZOWSKI (?–1946)
Prezes ZP PSL. Zamordowany 25 V 1946 w Sierpcu.
Bolesław ŁUKOWSKI (1882–1945)
Ur. w 1882, członek PSL.W okresie okupacji prezes SN w pow. Grójec, zastępca delegata powiatowego rządu RP, członek komisji gospodarczej przy komendzie Obwodu AK Grójec „Głuszec”, dyrektor Spółdzielni Rolniczo-Handlowej w Grójcu. l XII 1945 porwany z domu przez funkcjonariuszy UB, wraz z trzema innymi mieszkańcami Grójca. Zastrzelony na skraju wsi Budki Petrykowskie i Nosy-Poniatki ze Zbigniewem Tadeuszem ?Hanke i Tadeuszem ?Liszkiewiczem. Sprawców mordu (chociaż ich nazwiska zdołano ustalić) nigdy nie ukarano. 21 VI 1992 na miejscu mordu wystawiono pomnik pamięci zamordowanych.
Roman MARKIEWICZ (?–1946)
Członek ZP PSL. Zamordowany 20 VIII 1946 w Gostyninie.
Wacław MIELCZARCZYK (?–1945)
Zamordowany 29 XI 1945 w Płońsku.
Franciszek NYGOWSKI (?–1946)
Zamordowany 15 I 1946 w Mławie.
Klemens OLECKI (?–1946)
Zamordowany 28 XI 1946 w Przasnyszu.
Jan ORŁOWSKI (?–1946)
Zamordowany 22 II 1946 w Pułtusku.
PACIOREK (?–1946)
Zamordowany 1 V 1946 w Warszawie.
Jerzy PEŁKA (?–1946)
Zamordowany 4 II 1946 w Płocku.
Wacław RADZYMIŃSKI (?–1945)
Zamordowany w nocy z 28 na 29 IX 1945 w Sierpcu.
RYCHCIK (?–1946)
Zamordowany 3 XII 1946 w Sierpcu.
RYCHCIK (żona) (?–1946)
Zamordowana 3 XII 1946 w Sierpcu.
Stanisław SIENNICKI (?–1946)
Sekretarz ZP PSL. Zamordowany 30 X 1946 w Ostrowi Mazowieckiej.
Wincenty SIWAKOWSKI (?–1946)
Zamordowany 23 II 1946 w Sierpcu.
Tadeusz SKARBEK (?–1946)
Zamordowany 10 VI 1946 w m. Łomna, pow. Warszawa.
Jerzy STRZEŚNIEWSKI (?–1945)
Zamordowany w nocy z 28 na 29 IX 1945 w Płocku.
Józef SZCZEPAŃSKI (?–1945)
Zamieszkały w m. Grodków, pow. Sierpc. Zamordowany w nocy z 28 na 29 IX 1945.
Józef ŚWIERCZEWSKI (?–1946)
Zamordowany 20 IX 1946 w Pułtusku.
Michał TOMCZAK (?–1946)
Członek ZP PSL. Zamordowany 10 I 1946 w Płocku.
Antoni WIERZBICKI (?–1946)
Zamordowany 20 IX 1946 w Pułtusku.
Antoni ZALEWSKI (ZALESKI) (?–1945)
Członek ZP PSL. Zamordowany 17 XI 1945 w Płocku.
Czesław ZAPAŁOWSKI (1906–1950)
Ur. 14 IV 1906 w Gójsku, pow. Sierpc, syn Szymona. Od 1945 do 1950 z powodu okupacyjnej działalności w AK, a po wojnie w PSL na terenie gm. Gójsk, zmuszony był ukrywać się. Na przełomie 1946/1947 przeniósł się do Józefowa koło Otwocka, a następnie do Karczewa. W styczniu 1950 rozpoznany przez funkcjonariusza MO. 31 I 1950 funkcjonariusze UB i MO otoczyli mieszkanie, a jeden z nich zastrzelił go.
Eugeniusz ZGORZELSKI (?–1945)
Zamieszkały w m. Grodków, pow. Sierpc. Zamordowany w nocy z 28 na 29 IX 1945.
Bernard ZIELIŃSKI (?–1947)
Zamordowany 13 I 1947 w Działdowie.
Stefan ŻURAWIŃSKI (ŻÓRAWIŃSKI) (?–1946)
Zamordowany w lutym 1946 w Pułtusku.
Straceni w Białymstoku
Warszawski WSR działał od 20 I 1946 do 25 IV 1955 w zasadzie na terenie ówczesnego woj. warszawskiego, ale jako wojskowy sąd doraźny także na sesjach wyjazdowych poza granicami województwa. Niżej, na zasadzie wyjątku, podajemy przykłady z Białegostoku.
Mieczysław GRODZKI (1914–1953)
Ur. 23 XI 1914 w Wypychach, gm. Klukowo, pow. Wysokie Mazowieckie, syn Bronisława i Felicji z Topczewskich. Przed wojną w 9. pac w Wilnie, od 1942 w AK w oddziale Sawickiego. Po wojnie ukrywał się w Warszawie, we Wrocławiu i na Śląsku. Zatrzymany przez milicję, uciekł, jesienią 1949 wstąpił do oddziału Kazimierza ?Kamieńskiego „Huzara”, nosił ps. „Żubryd”. W oddziale przebywał do sierpnia 1952, tj. do likwidacji ostatniego z patroli. Na polecenie „Huzara” miał być przerzucony za granicę. Nocą z 31 października na 1 XI 1952 przeszedł Odrę w okolicach Chojny, ale zatrzymany przez straż graniczną NRD został przekazany władzom PRL. WSR w Warszawie w trybie doraźnym na sesji wyjazdowej w Łapach, pow. Wysokie Mazowieckie, 26 III 1953 skazał go na karę śmierci. Rada Państwa nie skorzystała z prawa łaski. Stracony 11 X 1953 razem z Kazimierzem ?Kamieńskim i Wacławem ?Zalewskim.
Kazimierz KAMIEŃSKI (1919–1953)
Ur. 8 I 1919 w Markowej Wólce, gm. Piekuty, pow. Wysokie Mazowieckie, syn Franciszka i Aleksandry ze Spaleńskich, z pochodzenia „bogacz wiejski”, jak zapisano w akcie oskarżenia. W 1938 ukończył Gimnazjum Handlowe w Wysokiem Mazowieckiem. W kampanii wrześniowej 1939 w 9. psk dywizjonu Osowiec, walczył w okolicach Ełku, gdzie Polacy zaatakowali Niemców na ich terytorium. Dostał się do niewoli. W AK od początku 1942, ps. „Gryf”, był dowódcą plutonu, a w 1944 adiutantem Wiktora Leszke „Witolda”, komendanta Obwodu AK Wysokie Mazowieckie. Po wkroczeniu Rosjan ukrywał się, poszukiwany przez NKWD. W grudniu 1944 uciekł próbującym aresztować go milicjantom. W styczniu 1945 ponownie nawiązał kontakt z „Witoldem”. Przyjął ps. „Huzar”, został dowódcą oddziału samoobrony w Obwodzie Wysokie Mazowieckie ROAK, a następnie WiN. Oddział podzielił na dwie grupy po piętnaście osób, jedną z nich dowodził sam, drugą Józef Godlewski „Topór”. Korzystając z amnestii 1947, jego ludzie ujawnili się, on nie. Do jesieni tego roku właściwie nie przejawiał żadnej aktywności. Jesienią przyłączyli się do niego „Rekin”, Lucjan Niemyjski „Krakus”, „Ryś”, „Fredek”. Nocą z 23 na 24 XII 1947 grupę „Huzara” osaczyło w Łapach wojsko. W walce zginęło trzech żołnierzy, „Ponury” i „Fredek” odeszli do oddziału Władysława Łukasiuka „Młota”, „Rekin” leczył rany, a „Ryś” ulotnił się w rodzinne strony. Osamotniony, wznowił aktywność, gdy w czerwcu 1949, po śmierci „Młota”, podporządkowała mu się siedmioosobowa grupa Józefa Ludwika Małczuka „Brzaska”, a niedługo potem (w 1950) trzyosobowa grupa Józefa Brzozowskiego „Hanki”, „Zbira”. W 1949 podzielił swój oddział na cztery patrole: Witolda Buczka „Ponurego” (działał w północnej części pow. Wysokie Mazowieckie), Lucjana Niemyjskiego „Krakusa” (dowodził grupą na zmianę z Eugeniuszem Tymińskim „Rysiem”, jeden z nich był zawsze z „Huzarem”, grupa ta działała w południowej części pow. Wysokie Mazowieckie), Antoniego Ratyńca „Lamparta” (grupa działała w powiatach Siedlce i Sokołów Podlaski, a po śmierci „Brzaska” w 1950 przeniosła się do woj. lubelskiego), Kazimierza Parzonki „Zygmunta”, „Wichra”. Przez oddział przewinęło się łącznie ok. 120 ludzi, ale nigdy nie było w nim więcej niż 50. Patrole „Huzara” na Podlasiu i części Mazowsza (województwa białostockie i warszawskie) przeprowadziły kilka akcji ekspropriacyjnych i likwidacyjnych na placówki UBP, rozbrajały posterunki MO, wykonywały wyroki śmierci na współpracownikach NKWD i UB oraz osobach, których działalność była szczególnie szkodliwa dla społeczeństwa, w terenie zwalczały pospolity bandytyzm. Partyzantka była prowadzona w rycerskim stylu i miała wyraźnie ideowy, polityczny charakter. Milicjantów z reguły rozbrajano i puszczano wolno. W patrolach panowała surowa dyscyplina, ostro karano za niewłaściwy stosunek do ludności, naruszanie dyscypliny, rabunki i pijaństwo (w 1951 niektórym partyzantom „Huzar” osobiście zabronił picia wódki). Zdobywane w akcjach fundusze przeznaczano nie tylko na potrzeby sieci terenowej, ale także na pomoc dla aresztowanych i ich rodzin oraz poszkodowanej ludności cywilnej. Prowadzono szczegółowe rozliczenia wydatków. K. przerwał działalność konspiracyjną po rozbiciu oddziałów w 1952. Aresztowany w Warszawie w wyniku prowokacji UBP. WSR w Warszawie 26 III 1953 w trybie doraźnym na sesji wyjazdowej w Łapach skazał go na sześciokrotną karę śmierci. Rada Państwa nie skorzystała z prawa łaski. Stracony 11 X 1953 razem z Mieczysławem ?Grodzkim i Wacławem ?Zalewskim. SW w Białymstoku 13 III 1997 unieważnił wyrok b. WSR w Warszawie.
Wacław ZALEWSKI (1928–1953)
Ur. 27 XII 1928 w m. Kostry-Nostki, pow. Wysokie Mazowieckie, syn Antoniego i Wiktorii z Wyszyńskich. W lutym 1946 wstąpił do oddziału WiN Kazimierza ?Kamieńskiego „Huzara” działającego na terenie powiatów Wysokie Mazowieckie i Łapy w woj. białostockim. Przyjął ps. „Zbyszek”, brał udział w kilku akcjach oddziału. W czasie jednej z nich, gdy nocą z 23 na 24 XII 1947 w okolicach Łap zaatakowano oddział LWP – ranny. Leczył się w bunkrach leśnych, następnie przeniósł się do Włodawy, a potem do Bytomia. W maju 1950 wrócił do oddziału. Zatrzymany 4 XI 1952. WSR w Warszawie 26 III 1953 w trybie doraźnym na sesji wyjazdowej w Łapach, pow. Wysokie Mazowieckie, skazał go na karę śmierci. Rada Państwa nie skorzystała z prawa łaski. Stracony 11 X 1953 razem z Mieczysławem ?Grodzkim i Kazimierzem ?Kamieńskim. 13 III 1997 SW w Białymstoku unieważnił wyrok b. WSR w Warszawie.